ĐANG TẢI DỮ LIỆU...

Xóa ô nhiễm không khí ở làng nghề: Cần thay đổi tư duy quản lý 

Kiều Tuyết - Hải Hà
Khói, bụi từ các làng nghề chế tạo kim loại thủ công, tái chế phế liệu, nhựa, chế biến gỗ… đã và đang gây ô nhiễm không khí nghiêm trọng, không chỉ cho các làng nghề mà cả các đô thị, các địa phương có làng nghề. Cần phải làm gì để cải thiện tình trạng ô nhiễm không khí tại các làng nghề?
Khói, bụi từ các làng nghề đã và đang gây ô nhiễm không khí nghiêm trọng
Khói, bụi từ các làng nghề đã và đang gây ô nhiễm không khí nghiêm trọng (Ảnh: vietnamnet)

Nghe nội dung chi tiết tại đây:

Làng nghề gỗ mỹ nghệ Đồng Kỵ xã Đồng Quang, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh vốn nổi tiếng với những sản phẩm gỗ tinh xảo được nhiều khách hàng trong và ngoài nước ưa chuộng. Tuy nhiên, có một thực tế, hoạt động sản xuất càng phát triển thì không khí ở khu vực này càng bị ô nhiễm.

Bụi gỗ phát sinh trong các công đoạn như cưa, xẻ, bào, trộn lẫn cùng với những bụi sơn, dung môi phát tán ra không khí ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe người dân. Bạn Trịnh Hữu Long- sinh viên sống gần khu vực đó chia sẻ:

"Ở đấy có một làng nghề gỗ, hàng ngày sau một ngày làm việc do khói bụi của các phân xưởng của các làng nghề nên khá bụi. Tình trạng này khá lâu rồi, vì đây là làng nghề khá là lâu năm . Ngoài phân xưởng ra, ở đấy có cả các hộ gia đình chiều chiều đốt rác thải. Mình thấy khá là ảnh hưởng đến hoạt động sinh hoạt của người dân xung quanh".

Theo các chuyên gia, chất lượng không khí tại một số làng nghề  như làng tái chế giấy Phong Khê và làng Mẫn Xá, xã Văn Môn, huyện Yên Phong tỉnh Bắc Ninh cũng đang ở mức báo động. Theo kết quả nghiên cứu của của Viện Sức khỏe nghề nghiệp và môi trường, Bộ Y tế cũng chỉ ra, 100% mẫu không khí tại đây có hàm lượng chì vượt giới hạn cho phép.

Đi dọc quốc lộ 18 đoạn qua địa phận huyện Phong Khê, người đi đường cũng dễ nhận thấy không khí tại khu vực này luôn trong tình trạng mờ ảo như một lớp sương bao phủ. Đó là tại khu vực này có hàng trăm ống khói lớn nhỏ ngày đêm nhả khói đen thải trực tiếp ra môi trường mà không có bất kì sự kiểm soát nào.

Chuyên gia tư vấn môi trường Đào Nhật Đình phân tích về nguyên nhân gây ô nhiễm không khí tại các làng nghề tái chế :

"Cứ mỗi nhà máy sản xuất giấy nhỏ có một lò hơi. Tuy nhiên vì các lò hơi nhỏ, không có kiểm soát khí thải và họ đốt nhiều thứ gây ô nhiễm nhiều hơn. Làng nghề đúc nhôm, chất dùng để làm chất chảy nhôm chứa nhiều chì, bụi ra chứa chì. Chúng tôi khảo sát, đối với làng nghề nhôm, cái bụi đó tỏa ra khắp nơi trong làng, đâu đâu cũng có lượng chì".

Ông Đình cũng cho rằng, hiện nay tại nhiều địa phương vẫn coi hoạt động sản xuất của các làng nghề là hoạt động nông nghiệp nên chưa kiểm soát khí thải. Trong khi đó, thu nhập của người dân phụ thuộc chủ yếu vào hoạt động sản xuất xuất làng nghề, nếu chính quyền địa phương siết chặt quản lý khí thải thì có hàng nghìn người lao động có thể thất nghiệp.

Nguồn gây ô nhiễm khí thải tại các làng nghề của Việt Nam chủ yếu xuất phát từ vật liệu đốt thiếu kiểm soát và phát sinh trong các công đoạn sản xuất của làng nghề (Ảnh: vietnamnet)
Nguồn gây ô nhiễm khí thải tại các làng nghề của Việt Nam chủ yếu xuất phát từ vật liệu đốt thiếu kiểm soát và phát sinh trong các công đoạn sản xuất của làng nghề (Ảnh: vietnamnet)

Trước những ảnh hưởng của ô nhiễm không khí đến cuộc sống sinh hoạt hàng ngày và sức khỏe của người dân, một số làng nghề đã có những chuyển đổi để hạn chế lượng khí phát thải ra môi trường, bản thân những người dân tại Bắc Ninh cũng đã tìm kiếm những giải pháp để giải quyết ô nhiễm bụi khí nhưng gặp nhiều khó khăn. Anh Phạm Đình Khương, một người dân phương cho hay:

"Tôi đã từng dùng máy phát tôi thu, tôi nén lại thành 1 vật liệu nén như gạch, nhưng chỉ đến 40 độ là bị vỡ vụn ra. tôi không có kinh phí để tiếp tục làm được. Bây giờ xin chính sách cũng không có".

Chuyên gia Đào Nhật Đình dẫn chứng, một số làng nghề đúc đồng hiện nay đã chuyển sang mua đồng thỏi về để sản xuất, loại bỏ khâu đúc đồng hay đổi mới công nghệ lò hơi tại các làng tái chế. Trong khi đó, một số làng nghề khác đã được di chuyển sang các cụm công nghiệp, hoặc khu công nghiệp. 

TS Doãn Hà Thắng- cán bộ nghiên cứu khoa học cho biết, nguồn gây ô nhiễm khí thải tại các làng nghề của Việt Nam chủ yếu xuất phát từ vật liệu đốt thiếu kiểm soát và phát sinh trong các công đoạn sản xuất của làng nghề.

Trong khi, các hộ sản xuất hiện nay đang đối mặt với vấn đề thiếu công nghệ để xử lý khí thải trước khi xả thải ra môi trường. Do vậy, để cải thiện chất lượng không khí tại các làng nghề thì trước hết cần phải hỗ trợ về phương pháp xử lý khí thải:  

"Đầu tiên hỗ trợ bà con về phương pháp xử lý, nếu để sử dụng phương pháp xử lý cũ thì nó khá là nguy hiểm và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của người dân. Bình thường xử lý khí thải, đơn vị cao nhất cũng chỉ cho chạy qua nước để giảm bớt, không phải chỉ cho xục vào đấy đã sạch đâu mà phải phân nhỏ ra, mật độ bụi tiếp xúc với mật độ nước mới đủ cuộn khói trước khi khói xả ra ngoài".

GS.TS Hoàng Xuân Cơ- Giảng viên khoa Môi trường, Trường Đại học khoa học tự nhiên cho rằng, để giải quyết vấn đề ô nhiễm không khí làng nghề nói riêng và ô nhiễm không khí nói chung, trước hết cần phải xác định được đối tượng gây ô nhiễm và đối tượng chịu ảnh hưởng của ô nhiễm không khí: 

"Chúng ta cần phải có 1 đề tài nghiên cứu về ô nhiễm không khí làng nghề kĩ hơn, phân ra thành mấy loại và nghiên cứu cụ thể xem chất lượng không khí, khả năng khuyêch tán ra xa và ảnh hưởng đến sức khỏe ở mức độ nào, chắc chắn cho được những kết quả chính thống".

Một số ý kiến cho rằng, hiện Việt Nam có đầy đủ nguồn nhân lực và trang thiết bị để thực hiện quan trắc nhưng đến nay vẫn còn rất ít những nghiên cứu về ô nhiễm không khí của các làng nghề. Bởi vậy, để có thể đưa ra những giải pháp căn cơ, phù hợp với từng làng nghề, thì nghiên cứu đánh giá mức độ ô nhiễm và những tác động môi trường do ô nhiễm không khí tại làng nghề gây ra là điều cần thiết trong bối cảnh hiện nay.

Giải pháp nào để giải quyết tình trạng ô nhiễm không khí tại các làng nghề? (Ảnh: vietnamplus)
Giải pháp nào để giải quyết tình trạng ô nhiễm không khí tại các làng nghề? (Ảnh: vietnamplus)

Ô nhiễm khí thải từ các làng nghề có tác động và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của người dân. Tuy nhiên, hiện nay, vấn đề ô nhiễm không khí chưa nhận được sự quan tâm đầy đủ từ các cơ quan chức năng cho đến chính quyền địa phương.

Dưới góc nhìn của VOVGT, thay đổi tư duy về kiểm soát môi trường có thể giúp chính quyền địa phương nhìn nhận rõ hơn vai trò kiểm soát ô nhiễm không khí đối với sự phát triển bền vững của các làng nghề. 

Cần thay đổi về tư duy quản lý

Ô nhiễm không khí đang là vấn đề nghiêm trọng không chỉ xảy ra ở các đô thị lớn như thành phố Hà Nội và Tp.HCM… mà trở thành mối quan tâm của nhiều địa phương, đặc biệt tại khu vực miền bắc, nơi có nhiều làng nghề tái chế đang hoạt động. 

Không thể phủ nhận vai trò quan trọng của các làng nghề tái chế trong việc tận thu, tái sử dụng chất thải góp phần giảm một lượng lớn chất thải công nghiệp và sinh hoạt ra môi trường, nâng cao hiệu quả kinh tế của quá trình sản xuất và giảm giá thành sản phẩm.

Tuy nhiên, đa phần các cơ sở sản xuất tại các làng nghề tái chế có quy mô nhỏ, sử dụng những công nghệ lạc hậu, thiếu sự kiểm soát về sử dụng vật liệu đốt thiếu kiểm soát nên phát sinh nhiều khí thải gây ô nhiễm môi trường. 

Theo thống kê của Tổ chức y tế thế giới WHO, mỗi năm Việt Nam có khoảng 60.000 ca tử vong có liên quan đến ô nhiễm không khí. Trong đó, có không ít những người dân sống tại những làng nghề tái chế. Số liệu năm 2018 của Trạm y tế xã Văn Môn cho thấy, mỗi năm tại địa phương này – nơi có làng tái chế nhôm Mẫn Xá, luôn có trên dưới 20 người tử vong vì ung thư, trong đó có nhiều người ung thư phổi, ung thư vòm họng, hô hấp.

Vậy giải pháp nào để giải quyết tình trạng ô nhiễm không khí tại các làng nghề?

Giải quyết vấn đề ô nhiễm không khí tại các làng nghề, cũng giống như nhiều vấn đề ô nhiễm khác là phải giải quyết tại nguồn, nơi xảy ra phát thải.

Chỉ khi, chủ các cơ sở sản xuất, doanh nghiệp nhận thức được, để đổi lại doanh thu hàng trăm tỷ mỗi năm của họ, thì có hàng trăm, hàng ngàn hộ dân sống trong làng xã của họ đang đánh cược sức khỏe, cuộc sống của mình bởi những cột khói đen bốc lên mỗi ngày, thì khi ấy, họ mới thay đổi. 

Đổi mới công nghệ sản xuất và áp dụng các phương pháp xử lý khí thải tại các cơ sở sản xuất không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn giúp loại bỏ những công đoạn thủ công gây ô nhiễm môi trường. Nhưng để làm được điều này, ngoài sự sẵn sàng thay đổi của các chủ sản xuất, rất cần sự hỗ trợ về khoa học kĩ thuật từ các chuyên gia, tổ chức khoa học hay hiệp hội các làng nghề.

Với vai trò quản lý của mình, chính quyền địa phương phải là người hướng dẫn và kiểm soát hoạt động của các làng nghề, cũng cần phải có sự thay đổi. Trước hết là thay đổi cách nhìn nhận, coi hoạt động của các làng nghề là hoạt động sản xuất công nghiệp thay vì hoạt động nông nghiệp như trước đây.

Thứ hai, chính quyền địa phương cần đổi mới tư duy, cách tiếp cận trong kiểm soát ô nhiễm không khí dựa trên quan điểm của kinh tế môi trường. Thực hiện những biện pháp kiểm soát lượng khí phát thải của các làng nghề không làm mất đi công ăn việc làm của người lao động mà là giải pháp phát triển kinh tế bền vững về lâu dài. 

Giải quyết ô nhiễm bụi khí làng nghề nói riêng và ô nhiễm không khí nói chung không chỉ là vấn đề ngày một ngày hai, mà cần có một chiến lược, kế hoạch lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc của các cấp, các ngành từ trung ương đến địa phương.
 

Bình luận

Đi lại

Đô thị

Giải trí

Kinh doanh