ĐANG TẢI DỮ LIỆU...

Tiếp tục xuất khẩu gạo nhưng có kiểm soát? 

Trọng Điển; Mỹ Phụng
Hiện nay có 2 luồng ý kiến trái chiều nhau liên quan đến việc tạm dừng hay tiếp tục xuất khẩu gạo. Nếu tiếp tục xuất khẩu gạo thì liệu có đảm bảo được an ninh lương thực. Còn nếu tạm dừng xuất khẩu gạo trong thời điểm này thì liệu các doanh nghiệp cũng như người nông dân có bị thiệt hại?
Trong bối cảnh dịch bệnh diễn biến căng thẳng, hạn mặn xảy ra và nhu cầu lương thực thế giới tăng cao, vấn đề an ninh lương thực quốc gia cần được ưu tiên hàng đầu
Trong bối cảnh dịch bệnh diễn biến căng thẳng, hạn mặn xảy ra và nhu cầu lương thực thế giới tăng cao, vấn đề an ninh lương thực quốc gia cần được ưu tiên hàng đầu (Ảnh: baogiaothong)

Nghe nội dung chi tiết tại đây:

Các chuyên gia nói gì?

Thủ tướng đã quyết định tạm dừng xuất khẩu gạo, nhưng ngay trong giới chuyên gia nông nghiệp cũng có 2 luồng ý kiến trái chiều nhau liên quan đến việc tạm dừng hay tiếp tục xuất khẩu  gạo. Nếu tiếp tục xuất khẩu gạo thì liệu có đảm bảo được an ninh lương thực trong trường hợp dịch Covid-19 diễn biến phức tạp và kéo dài. Còn nếu tạm dừng xuất khẩu gạo trong thời điểm này thì liệu các doanh nghiệp cũng như người nông dân có bị thiệt hại?

Theo Tổng cục Hải quan, trong 2 tháng đầu năm, xuất khẩu gạo đã đạt 930.000 tấn, tăng 32% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, một số thị trường có mức tăng tương đối mạnh. Đặc biệt, Trung Quốc tăng nhập khẩu gạo từ Việt Nam đến gần 600% về lượng và hơn 700% về giá trị so với cùng kỳ năm 2019. Trong bối cảnh hiện nay, dịch bệnh diễn biến căng thẳng, hạn mặn xảy ra và nhu cầu lương thực thế giới tăng cao, vấn đề an ninh lương thực quốc gia cần được ưu tiên hàng đầu.

Theo TS. Trần Du Lịch, Chuyên gia kinh tế, Thành viên Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ, hiện nay tình hình dịch bệnh Covid-19 đang có diễn biến phức tạp, chưa biết sẽ kết thúc lúc nào và hệ quả của nó là gì trong vấn đề sản xuất kinh doanh, nhất là vấn đề nông nghiệp.

Bên cạnh đó, ĐBSCL là vựa lúa của cả nước đang gánh chịu hạn hán, xâm nhập mặn, dịch bệnh… Vì vậy, vấn đề lo lắng của chính phủ về an ninh lương thực và tạm dừng việc xuất khẩu gạo trọng thời điểm này là hợp lý.

TS Trần Du Lịch nhấn mạnh: “Chúng ta đánh giá là có thể xuất khẩu số lượng nào đó. Nó bao gồm cân đối trong điều kiện bình thường và cả dự phòng bất thường nữa. Tôi nghĩ rằng số lượng xuất khẩu sẽ thấp hơn theo kế hoạch. Thành ra, bây giờ việc có cho ký hợp đồng nữa hay không, hai là việc thực hiện những hợp đồng đã ký như thế nào phụ thuộc vào vấn đề Thủ tướng chỉ đạo đoàn liên ngành kiểm tra, đánh giá tình hình một cách chính xác.

Tôi xin nói lại là hiện nay, không thể cân đối vấn đề xuất khẩu và tiêu dùng nội địa về gạo trong điều kiện bình thường được mà phải tính toán dự phòng trong điều kiện rất bất thường. Dĩ nhiên chúng ta biết, trong vòng 3 tháng sẽ có thể có lúa mới, nhưng nếu trong điều kiện không làm được thì sao. Đó là điều phải tính toán”. 

Một số doanh nghiệp tại ĐBSCL, dù biết nếu dừng xuất khẩu gạo thì ít nhiều sẽ ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh, tuy nhiên vì hướng đến an ninh lương thực quốc gia nên vẫn ủng hộ chủ trương của chính phủ. Công ty TNHH Việt Hưng, tại xã Hậu Thành, huyện Cái Bè, (tỉnh Tiền Giang) là một trong những doanh nghiệp xuất khẩu gạo hàng đầu vùng ĐBSCL. Từ đầu năm đến nay, doanh nghiệp ký hợp đồng xuất khẩu 55.000 tấn gạo.  

Qua đó, doanh nghiệp thu mua được 35.000 tấn, xuất khẩu được 20.000 tấn, còn tiếp tục thu mua thêm 20.000 tấn. Ông Nguyễn Văn Đôn, Giám đốc Công ty TNHH Việt Hưng cho biết, trong tình hình hạn hán, dịch bệnh như hiện nay, ông nhất trí cao với chủ trương của Thủ tướng Chính phủ tạm dừng xuất khẩu gạo và chỉ đạo các Bộ ngành đánh giá lại trữ lượng lúa gạo vùng ĐBSCL để có quyết sách hợp lý về vấn đề này:

“Chủ trương tạm hoãn để đánh giá lại là cần thiết, cũng là để giảm áp lực xuất khẩu gạo quá nhiều như thế này. Nhưng thật ra giá lúa gạo hiện nay ngày nào giá cũng lên. Bây giờ giá lúa gạo đứng lại chờ Chính phủ “bật đèn xanh” là giá lên tiếp. Theo tôi thấy giải quyết vấn đề đầu tiên là giải phóng ngay hàng tồn đọng trên cảng. Thứ hai thì tạm dừng xuất khẩu thời gian ngắn hơn để đánh giá lại sản lượng lúa gạo”.

Theo số liệu của Hiệp hội Lương thực Việt Nam và các thương nhân báo cáo tại buổi làm việc ngày 26/3, tổng lượng tồn kho đạt hơn 1.574.000 tấn gạo các loại. Trong đó, lượng gạo tồn kho trong hội viên là khoảng 1.507.000 tấn, lượng gạo tồn kho ngoài hội viên là 66.700 tấn. Đó là chưa kể đến lượng gạo tồn kho của một số thương nhân nhỏ chưa báo cáo và lượng gạo tồn trong dân.

Cần cho xuất khẩu gạo lúc này vì gạo Việt Nam đang được mua giá cao do Thái Lan mất mùa lúa, Trung Quốc đã bán hết kho dự trữ vì gạo quá cũ, giá rẻ hơn
Cần cho xuất khẩu gạo lúc này vì gạo Việt Nam đang được mua giá cao do Thái Lan mất mùa lúa, Trung Quốc đã bán hết kho dự trữ vì gạo quá cũ, giá rẻ hơn (Ảnh: tuổi trẻ)

Được mùa, giá cao

Tại cuộc họp với lãnh đạo Bộ Công thương về việc kiểm tra, đánh giá nguồn cung và tình hình xuất khẩu gạo tại TP.HCM chiều 26/3 vừa qua, Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) cho rằng nguồn cung trong nước và tại kho các doanh nghiệp khá dồi dào, đủ để đảm bảo an ninh lương thực và xuất khẩu, qua đó đề nghị Bộ Công thương sớm báo cáo với Chính phủ cho phép xuất khẩu gạo trở lại.

GS Võ Tòng Xuân - chuyên gia hàng đầu về nông nghiệp Việt Nam cho rằng đây là đề xuất rất hợp thời và hợp lý cho cả doanh nghiệp và nông dân. GS Võ Tòng Xuân khẳng định không lo thiếu gạo vì lượng lúa gạo vừa thu hoạch trong vụ đông xuân 2019-2020, sau khi đã dành cho an ninh lương thực rồi vẫn dư thừa ít nhất 3 triệu tấn.

Cần cho xuất khẩu gạo lúc này vì gạo Việt Nam đang được mua giá cao do Thái Lan mất mùa lúa, Trung Quốc đã bán hết kho dự trữ vì gạo quá cũ, giá rẻ hơn nên năm ngoái gạo Việt Nam điêu đứng; một số quốc gia như: Philippines, Indonesia, Malaysia… đều đang thiếu gạo vì ảnh hưởng dịch COVID-19… Nếu Việt Nam chậm ký hợp đồng giành khách hàng thì Thái Lan sẽ ký trước chúng ta thì e rằng không còn cơ hội cho gạo Việt Nam khi chúng ta đến sau. 

Cũng theo GS Võ Tòng Xuân, nếu dừng xuất khẩu gạo đột ngột khi gạo Việt Nam đang được giá trên thị trường quốc tế; lúa gạo còn nhiều trong kho doanh nghiệp và hiện nay bà con nông dân ĐBSCL đang thu hoạch rộ, thì người thiệt hại nhiều nhất sẽ là nông dân: 

“Người nông dân thiệt hại là vì không có cơ hội để bán lúa giá cao. Rồi khi không xuất khẩu thì doanh nghiệp không thu mua lúa, nông dân không tiền để trang trải nợ nần. Lúc đo chúng ta lại phải xuất tiền ra để mua lúa cho người nông dân để thôi họ không tiền trả nợ nần. Tức là người nông dân vừa không bán được lúa giá cao, vừa không có tiền trả nợ”. 

Ông Nguyễn Như Cường, Cục trưởng Cục Trồng trọt, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng cho biết, ĐBSCL hiện nay không lo thiếu lúa gạo. Với mức độ thâm canh cao trong sản xuất lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long, tháng nào ở khu vực này cũng có lúa được thu hoạch.

Tháng thu hoạch ít nhất là khoảng 100 nghìn ha (và trong năm, chỉ có 4 tháng thu hoạch ít nhất). Tháng thu hoạch cao nhất là 500 nghìn ha. Vụ đông xuân năm nay ở Đồng bằng sông Cửu Long, sản lượng dự kiến gần 11 triệu tấn, tương đương với 3 triệu tấn gạo. Với 3 triệu tấn là đủ cho tiêu dùng nội địa ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và Thành phố Hồ Chí Minh. Và sản lượng lúa thu hoạch vẫn tiếp tục tăng:

“Đến thời điểm hết tháng 4 chúng ta sẽ có thể thu hoạch được sản lượng là trên 13 triệu tấn thóc cho các vùng Đồng bằng sông Cửu Long, duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên. Nhưng nếu như tính đến tháng 6 chúng ta sẽ thu hoạch tiếp được khoảng 1,1 triệu héc ta lúa Đông Xuân của các tỉnh phía Bắc. Ước tính sản lượng trong 6 tháng đầu năm là khoảng trên 20 triệu tấn thóc. Có thể nói rằng là chúng ta đảm bảo được các yêu cầu an ninh lương thực cho nội địa và có một phần xuất khẩu”, ông Nguyễn Như Cường nói.

Người dân có lo lắng vì tạm dừng xuất khẩu gạo?

Ở thời điểm tiêu thụ mạnh những ngày trước, giá mua lúa tươi tại ruộng dao động 5.700 - 6.000 đồng/kg lúa dài, 5.000 đồng/kg lúa thường IR-50404. Tuy nhiên, sau khi có thông tin tạm ngừng xuất khẩu gạo, giá lúa đã chững lại và có dấu hiệu giảm nhẹ.

Anh Phạm Văn Hải, ở thị trấn Tràm Chim, huyện Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp vừa thu hoạch được 15 ha lúa cách đây hơn 2 tuần. Thời điểm đó anh vẫn bán lúa được giá cao, thế nhưng khi biết thông tin có thể tạm dừng xuất khẩu gạo để đảm bảo an ninh lương thực mùa dịch Covid-19 anh vẫn không khỏi lo lắng: 

“Để đảm bảo an ninh lương thực nước nhà thì đó cũng tốt nhưng với người nông dân phần lớn sẽ bị ảnh hưởng vì không xuất khẩu được thì giá cả không được cao, người dân vất vả. Cũng như có hồi mấy năm trước chính phủ cũng ngưng xuất khẩu để bình ổn thì lúc đó nông dân chịu thiệt thòi. Hiện giờ anh không bị thiệt vì lúa anh bán hết rồi, nhưng nếu tình hình này thì mùa sau cũng sẽ thiệt hại vì lúa bán không có giá”. 

Anh Danh Trấn Thành, ở Xã Thạnh Hưng, huyện Giồng Riềng, tỉnh Kiên Giang có 10 công lúa vừa xuống giống vụ hè thu được gần 1 tháng nay. Anh cho biết thương lái mùa này bỏ cọc khá cao so với đợt trước để mua lúa. Nhưng nếu dịch Covid-19 vẫn kéo dài và việc tạm ngừng xuất khẩu gạo được thực thi thì khả năng thương lái bỏ cọc rất cao: 

“Góc độ người nông dân dù chưa cắt hay cắt đều cũng bị ảnh hưởng. Vì thương lái nó lấy giá cao mà không xuất khẩu được là nó sẽ bỏ cọc rồi mình không bán cho ai được. Cũng thấy lo lắng vụ hè thu này không biết nó lấy giá bao nhiêu nữa. Nghe thấy vụ rớt giá không xuất khẩu này chắc lái nó bỏ cọc luôn quá”.

Tại thị trấn Hòn Đất, huyện Hòn Đất, tỉnh Kiên Giang, một số hộ dân nơi đây thu hoạch lúa đông xuân rồi nhưng vẫn còn khá nhiều hộ vần chưa thu hoạch được. Anh Huỳnh Thanh Điền, một nông dân sở hữu 30ha lúa với nhiều năm kinh nghiệm trồng trọt cũng tỏ ra lo lắng: 

“Tình hình giá cả xuống thấp và chưa có ổn định giá nên giờ thương lái chưa mua. Ở chỗ anh có nhiều người chưa thu hoạch, chưa bán được vì chưa định giá được nên nông dân hơi khó khăn. Nếu không cho xuất khẩu nữa thì chắc nông dân không có lãi”.

Lịch sử đã chứng minh, nông dân là tầng lớp đông đảo luôn chịu nhiều thiệt thòi nhất, cống hiến nhiều nhất và cũng hy sinh nhiều nhất. Ngay cả thời Covid-19 này, nông thôn và nông dân vẫn là nơi ẩn trú, nương tựa cho nhiều người thân đi xa, thất nghiệp trở về. Nếu ngừng xuất khẩu thì chắc chắn giá lúa sẽ giảm và người nông dân lại khốn khổ.

Vì vậy, việc chính phủ cân nhắc kỹ lưỡng cho hay không cho xuất khẩu gạo lại là vô cùng cần thiết và cấp bách. Để có cái nhìn toàn diện hơn về vấn đề này, ngay sau đây mời bà con và các bạn cùng lắng nghe bài bình luận của Nhà báo Bùi Trọng Điển – Phó giám đốc Kênh VOV Giao thông với nhan đề: “Đảm bảo cho nông dân có lãi”.  

Lúa gạo luôn là một vấn đề nhạy cảm, không chỉ đảm đời sống của nông dân mà còn liên quan trực tiếp đến an ninh lương thực quốc gia, nhất là trong giai đoạn dịch Covid-19 đang ở trong giai đoạn diễn biến vô cùng nguy hiểm (Ảnh: tuoitre)
Lúa gạo luôn là một vấn đề nhạy cảm, không chỉ đảm đời sống của nông dân mà còn liên quan trực tiếp đến an ninh lương thực quốc gia, nhất là trong giai đoạn dịch Covid-19 đang ở trong giai đoạn diễn biến vô cùng nguy hiểm (Ảnh: tuoitre)

Tiếp tục xuất khẩu gạo có đáng lo?

Thông tin nông dân ĐBSCL năm nay sản xuất vụ lúa đông xuân trúng mùa, trúng giá là một tin vui đối với cả nước. Nông dân ĐBSCL nhiều năm qua, luôn đóng góp gần 90% lượng gạo xuất khẩu gạo của cả nước. Đưa nước ta trở thành một trong những quốc gia hàng đầu về xuất khẩu gạo của thế giới.

Tuy nhiên, hiện nay, do tình hình dịch Covid-19 diễn biến hết sức phức tạp; toàn bộ nền kinh tế thế giới có khả năng rơi vào khủng hoảng. Nhu cầu tích trữ lương thực, thực phẩm của mọi quốc gia rất cao để chống chọi với dịch bệnh có khả năng còn kéo dài.

Riêng Việt Nam cũng đang đối mặt với thử thách rất to lớn, chúng ta đang đương đầu trực tiếp với dịch Covid hoành hành với thời gian “vàng” trong nửa tháng mang tính quyết định đến sự thành bại trong chống dịch như chống giặc này. Để đảm bảo chủ động cho công tác phòng chống dịch của nước ta. 

Vừa qua,Thủ tướng Chính phủ cũng đã đề nghị cho tạm dừng việc xuất xuất khẩu gạo; Giao Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với Bộ NN-PTNT, Bộ Tài chính cùng các cơ quan liên quan thành lập đoàn kiểm tra liên ngành làm việc với các địa phương, các doanh nghiệp xuất khẩu gạo chủ chốt, rà soát, kiểm tra, đánh giá báo cáo Thủ tướng xem xét và quyết định việc điều chỉnh xuất khẩu gạo theo đúng quy định trước ngày 28/3/2020.

Liên quan đến vấn đề xuất khẩu gạo thời gian qua, khi Bộ Công Thương và các bộ liên quan liên tục thay đổi cung cách quản lý, khi thì đề xuất dừng, khi lại đề nghị cho xuất khẩu, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu các Bộ nghiêm túc rút kinh nghiệm trong công tác tham mưu vừa qua. 

Cũng liên quan đến vấn đề này, đã có rất nhiều ý kiến khác nhau về việc xuất khẩu gạo trong vụ lúa đông xuân này ở ĐBSCL. Đây cũng là điều dễ hiểu, bởi, năm nay, nông dân DDBSCL vừa phải gồng mình chống chọi với hạn mặn lại căng mình để đẩy lùi dịch Covid. Việc lúa đông xuân trúng mùa, trúng giá sẽ là một tín hiệu tích cực, giúp nông dân trong vùng không chỉ đứng vững giữa các đợt hạn mặn và dịch dã khốc liệt hiện nay mà còn tái sản xuất.

Cụ thể với việc xuất khẩu gạo có giá, sẽ đẩy giá lúa thu mua lên cao; nông dân sẽ có lãi nhiều; từ đó bà con có đủ tiền trang trải chi phí phân bón, thuốc trừ sâu; đảm bảo cuộc sống cho gia đình, học hành của con cái. Đồng thời có đủ vốn đề sản xuất vụ hè thu cận kề. 

Nhiều năm qua, để hỗ trợ nông dân, nhất là đối với vùng ĐBSCL, Đảng, Nhà nước luôn có các chính sách hỗ trợ để giúp nông dân trong việc thu mua lúa tạm trữ khi giá lúa xuống thấp; hỗ trợ qua việc đầu tư hệ thống thủy lợi; đảm bảo bình ổn thị trường phân bón, vật tư nông nghiệp. Để nông dân và doanh nghiệp cùng đồng hành, cách đây hơn 10 đã có quyết định 80 về cơ chế ràng buộc; đảm bảo vấn đề thu mua để người trồng lúa có lãi 30%.

Tuy nhiên quyết định này dù nhiều lần chỉnh sửa, đã không được duy trì lâu dài do có sự “vênh” nhau khi các bên ít tìm được tiếng nói chung; do vậy việc thu mua lúa cho nông dân ở nước ta hiện nay về cơ bản đang tuân thủ theo cơ chế thị trường có sự quản lý,điều hành của nhà nước

Dừng hay tiếp tục xuất khẩu gạo vào lúc này?

Hiện nay, việc thu mua lúa của nông dân chủ yếu do đội ngũ thương lái thực hiện, không nhiều doanh nghiệp trực tiếp đứng ra làm. Đây cũng là khâu trung gian góp phần khiến giá thành lúa gạo nên cao trong nhiều năm qua rất khó khắc phục. Riêng việc xuất khẩu gạo chủ yếu thông qua các doanh nghiệp của Tổng Công ty Lương thực miền Bắc và Tổng Công ty Lương thực miền Nam và các doanh nghiệp khác.

Rõ ràng lúa gạo luôn là một vấn đề nhạy cảm, không chỉ đảm đời sống của nông dân mà còn liên quan trực tiếp đến an ninh lương thực quốc gia, nhất là trong giai đoạn dịch Covid-19 đang ở trong giai đoạn diễn biến vô cùng nguy hiểm như hiện nay. Việc đảm bảo cho người dân cả nước không thiếu lương thực, thực phẩm để đủ sức chống dịch lâu dài là một nhiệm vụ cực kỳ quan trọng. Do vậy việc xem xét, đánh giá toàn diện, thận trọng trong việc xuất khẩu gạo hiện nay là một việc làm cần thiết.

Song làm gì và làm như thế nào để nông dân làm ra lúa gạo phải được tiêu thụ với giá cả tốt nhất, nhất là không bỏ lỡ cơ hội xuất khẩu gạo hiện nay cũng là một nhiệm vụ bắt buộc phải tính đến. Điều này đòi hỏi Bộ Công thương và các bộ, ngành liên quan với nhiệm vụ được Thủ tướng Chính phủ giao phải làm việc cụ thể, chi tiết với các địa phương, doanh nghiệp; khảo sát thực tế với nông dân.

Trên cơ sở đó có những đánh giá, căn cơ, khoa học, tính đúng, tính đủ lượng lúa gạo hiện có, cân đối giữa đảm bảo an ninh lúa gạo cho đất nước trong bối cảnh dịch bệnh hiện nay và nhu cầu nhập khẩu gạo từ Việt Nam đang tăng của các nước để tham mưu cho Chính phủ có quyết định hợp lý nhất.  

Đây là việc làm cấp thiết để tạo sự đồng thuận cao trong nhân dân; góp phần hỗ trợ, chia sẻ để nông dân ĐBSCL vượt qua hạn mặn, đối phó hiệu quả với dịch bệnh; cùng cả nước chung tay đẩy lùi dịch Covid-19. 
 

Bình luận

Đi lại

Nhật ký Đô thị

Thế giới

Kinh doanh

Diễn đàn