ĐANG TẢI DỮ LIỆU...

Phòng chống tác hại thuốc lá: Rào cản tiếp cận còn “thô sơ” 

Chu Đức - Tuấn Linh - Hải Bằng
Chừng nào những “trang bị hạng nặng” để phòng chống tác hại thuốc lá là Thuế và Quản lý điểm bán vẫn còn chưa được chú trọng, thì rào cản tiếp cận với mặt hàng này vẫn chỉ ở dạng thô sơ và gần như vô hiệu.

Nghe nội dung chi tiết tại đây:

Nhìn lại 5 năm thực hiện Luật Phòng chống tác hại thuốc lá

Sau 5 năm triển khai Luật Phòng chống tác hại thuốc lá, tại Việt Nam đã có nhiều chuyển biến trong nhận thức và hành vi của người dân về phòng chống tác hại thuốc lá. Ảnh: Báo Nông nghiệp Việt Nam
Sau 5 năm triển khai Luật Phòng chống tác hại thuốc lá, tại Việt Nam đã có nhiều chuyển biến trong nhận thức và hành vi của người dân về phòng chống tác hại thuốc lá. 

Sau 5 năm triển khai Luật Phòng chống tác hại thuốc lá, tại Việt Nam đã có nhiều chuyển biến trong nhận thức và hành vi của người dân về phòng chống tác hại thuốc lá.

Cụ thể, tỉ lệ người dân hút thuốc có xu hướng giảm. 90% cán bộ lãnh đạo, công chức, viên chức, người lao động tại các cơ quan ban ngành và 65% người dân các tỉnh, huyện, xã được tiếp cận thông tin về tác hại của thuốc lá, các quy định của Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá.

Nhận thức và thái độ của người dân về tác hại của thuốc lá được nâng lên rõ rệt, hầu như không còn tình trạng mời, ép buộc, tặng và biếu quà bằng thuốc lá.

Mặc dù vậy, Việt Nam vẫn là một trong 15 nước có số người hút thuốc lá cao nhất thế giới, đứng thứ ba tại Đông Nam Á. Cứ 2 người trưởng thành ở nước ta thì có một người hút thuốc. Tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc (tức những người hút thuốc lá thụ động) vẫn còn cao ở gia đình, nơi làm việc trường đại học, cao đẳng.

Chia sẻ với VOV Giao thông, một số thính giả bày tỏ quan điểm:

“Mặc dù là người sử dụng thuốc nhưng tôi hoàn toàn ủng hộ các chính sách hạn chế hút thuốc nơi công cộng hay làm ảnh hưởng đến người xung quanh”.

“Những người hút thuốc nơi công cộng tôi cũng chưa thấy cơ quan chức năng nào có biện pháp và chế tài xử phạt. Khi luật đưa ra mà chưa có các cơ quan chức năng thi hành luật thì sẽ nhờn luật”.

“Thuốc lá chỉ nghe người ta cấm trên TV, đài báo chứ ngoài đời chúng tôi vấn bán bình thường, chẳng ai hỏi han cũng chẳng ai bảo làm sao cả”.

Theo khảo sát của VOV Giao thông, một số du khách nước ngoài tỏ ra khá ngạc nhiên trước thực trạng hút thuốc lá phổ biến ở nhiều lứa tuổi. Họ cho rằng, nguyên nhân chính là do giá thuốc lá ở Việt Nam khá rẻ. Anh Jame Potter, một du khách người Malaysia cho biết:

“Ở Việt Nam hút thuốc lá rất nhiều, thuốc lá mua được cũng rất dễ và rẻ. Không như nước tôi là Malaysia bị đánh thuế rất cao và chỉ bán cho những người trên 18 tuổi cũng giống như ở Singapore hay Nhật Bản”.

Thực tế, Luật Phòng chống tác hại thuốc lá tại Việt Nam cũng đã có quy định nghiêm cấm việc bán và cung cấp thuốc lá cho người dưới 18 tuổi. Bên cạnh đó, nhiều hành vi khác cũng bị cấm tuyệt đối, là: Cấm quảng cáo, khuyến mại thuốc lá; tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng dưới mọi hình thức, cấm sử dụng người chưa đủ 18 tuổi để mua bán thuốc lá…

Tuy nhiên, hiệu lực thực thi hiện nay vẫn còn gặp nhiều khó khăn.

 

Trao đổi với VOV Giao thông, bà Lê Thị Thu, Quản lý chương trình phòng chống tác hại thuốc lá và các bệnh không lây nhiễm, Tổ chức Nhịp cầu Sức khỏe đánh giá cao những tác động của Luật Phòng chống tác hại thuốc lá sau 5 năm thực thi.

Bà Lê Thị Thu đặc biệt nhấn mạnh đến thành công trong việc thay đổi hành vi của người dân:

“Trước đây, chúng ta khó thấy được những phản ứng của người dân về hút thuốc lá. Thế nhưng bây giờ, ở những địa điểm cấm hút thuốc lá nếu có nhìn thấy người vi phạm, hút thuốc lá có thể không gây ảnh hưởng đến người không sử dụng thuốc lá thì họ đã sẵn sàng lên tiếng”.

Thản nhiên hút thuốc lá trong khuôn viên Bệnh viện Từ Dũ (TPHCM). Ảnh:
Vấn đề xử phạt người hút thuốc là một trong những khó khăn với cơ quan chức năng. Ảnh: Người lao động

Đại diện Tổ chức Nhịp cầu Sức khỏe thông tin thêm, việc thực hiện môi trường không khói thuốc và nơi dành riêng cho người hút thuốc lá nằm ở điều 11 của luật đã được triển khai với nhiều mô hình nổi bật như: Thành phố du lịch không khói thuốc Hạ Long, Hội An, Nha Trang; Các khách sạn, nhà hàng; điểm du lịch, cơ sở y tế không khói thuốc.

Mặc dù vậy, bà Lê Thị Thu cũng bày tỏ băn khoăn về thực trạng người nhiễm bệnh do hít khó thuốc lá thụ động:

"Tình hình sử dụng thuốc lá ở người trưởng thành từ năm 2010-2015 đều giảm qua điều tra. Các bệnh do hít khói thuốc thụ động và do người hút thuốc về cơ bản sẽ giống nhau. Nếu là người hút thuốc sẽ gây một số bệnh về đường hô hấp, tim mạch, chính vì vậy xây dựng môi trường không khói thuốc là điều tiên quyết để giúp người không hút thuốc sẽ không bị ảnh hưởng bởi khói thuốc thụ động”.

Bà Trần Thị Trang - Phó vụ trưởng vụ pháp chế (Bộ Y tế) nêu một trong những khó khăn nhất là vấn đề xử phạt người hút thuốc. Mặc dù có nhiều Đoàn thanh tra kiểm tra liên ngành, như thanh tra Bộ Y tế, Bộ VH-TT&DL, Bộ TT&TT, lực lượng quản lý thị trường, nhưng công tác này vẫn gặp nhiều thách thức.

“Lực lượng thanh tra rất mỏng. Kinh phí để các đoàn thanh tra đi kiểm tra rồi các phương tiện, công cụ hỗ trợ còn hạn chế. Thế nên chỉ thanh tra theo kế hoạch được, chứ để duy trì thường xuyên là rất khó. Tính chất của việc hút thuốc lá nơi công cộng chẳng hạn thì diễn ra rất là nhanh, và tại các điểm đấy không thể có sẵn lực lượng đứng đấy để mà phát hiện và xử phạt được”.

Theo bà Trần Thị Trang, để giải quyết cần có cơ chế mới, cho phép ủy quyền người đứng đầu được lập biên bản, ghi nhận hình ảnh vi phạm rồi sau đó chuyển cho cơ quan có thẩm quyền để phạt nguội.

Một vấn đề nữa được đặt ra là nâng cao thuế tiêu thụ đặc biệt với thuốc lá nhằm hạn chế tiêu dùng mặt hàng này:

“Thời gian tới, Bộ Y tế sẽ đề xuất Bộ Tài chính nghiên cứu tăng thuế thuốc lá, mong muốn thay đổi phương thức tính thuế theo hướng tính thuế hỗn hợp. Hiện mình đang tính theo tỉ lệ phần trăm trên giá xuất xưởng. Tính hỗn hợp là kết hợp thuế tuyệt đối và thuế phần trăm, hợp với xu thế quốc tế hiện nay. Thống kê thì có 3 xu hướng, một là thuế phần trăm như mình thì rất ít quốc gia làm giống mình. Các quốc gia phát triển mà đánh thuế cao thì người ta đánh theo tuyệt đối”.

Ông Nguyễn Huy Quang - Vụ trưởng Vụ pháp chế (Bộ Y tế) cũng cảnh báo một thách thức nữa với công tác phòng chống tác hại thuốc lá là sự xuất hiện của các loại thuốc lá mới, như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, Shisha. Các loại thuốc lá mới này chủ yếu pha trộn các hương liệu với nicotine, dẫn đến có khả năng trộn lẫn ma túy nên nguy cơ gây hại với sức khỏe là rất lớn.

"Nếu không có một thông điệp chính thức từ Bộ Y tế hay chính phủ thì một thời gian nữa, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và đặc biệt là shisha sẽ chiếm lĩnh thị trường và chiếm lĩnh giới trẻ tiếp cận với nó. Đó không phải là phương thức để cai nghiện thuốc lá như một số trang mạng đang quảng cáo mà là nghiện”.

Ông Nguyễn Huy Quang cũng khẳng định, trong giai đoạn tới, công tác truyền thông cũng cần được thay đổi từ truyền thông đại chúng đến truyền thông đích. Cần xây dựng được đội ngũ báo cáo viên am hiểu vấn đề Phòng chống tác hại thuốc lá, cùng với trung tâm truyền thông giáo dục sức khỏe của các tỉnh thực hiện tuyên truyền đến các khu dân cư, trường học, Hội phụ nữ, Hội nông dân.

Rào cản tiếp cận thuốc lá còn “thô sơ”!

hút thuốc
Sau 5 năm thực hiện Luật phòng chống tác hại của thuốc lá, tỉ lệ hút thuốc ở nam giới Việt Nam chỉ giảm khoảng 2%

Sau 5 năm thực hiện Luật phòng chống tác hại của thuốc lá, tỉ lệ hút thuốc ở nam giới Việt Nam chỉ giảm khoảng 2%. Đây là tỉ lệ khiêm tốn, nhưng đáng ghi nhận, bởi để thay đổi một thói quen, đặc biệt liên quan đến chất kích thích, là vô cùng khó khăn.

Theo nghiên cứu của Trung tâm kiểm soát bệnh tật Bắc Ninh, gần 60% nam giới hút thuốc ở tỉnh này có thời gian hút thuốc trên 20 năm. Nó cho thấy, các địa phương đang gặp thách thức lớn trong việc thay đổi thói quen ở một xã hội “có truyền thống” tiêu thụ thuốc lá hàng đầu thế giới.

Chúng ta đang đi đúng hướng khi thực hành môi trường không khói thuốc ở các tổ chức, cơ sở như Công đoàn, doanh nghiệp, bệnh viện, nhà hàng, nơi công cộng, điểm du lịch… cộng với việc gắn trách nhiệm người đứng đầu ở các đơn vị. Nhờ đó, tỉ lệ hút thuốc lá thụ động đã giảm đáng kể so với năm 2010, đa số người dân tiếp cận được thông tin về tác hại thuốc lá.

Tuy nhiên, chặng đường phía trước còn rất dài, khi gánh nặng bệnh tật do tác hại thuốc lá vẫn nặng nề. Hàng năm có 40.000 người Việt Nam chết do các bệnh có nguyên nhân từ thuốc lá.

Kinh nghiệm từ Dự án Luật Phòng chống tác hại của rượu bia vừa được thông qua cho thấy: Muốn đảm bảo lợi ích sức khỏe, giảm tác hại thuốc lá, chúng ta buộc phải kéo giảm lợi ích kinh tế từ ngành công nghiệp thuốc lá.

Giải pháp đã được đề cập nhiều lần: Tăng thuế tiêu thụ đặc biệt (hiện chỉ chiếm 36% giá bán lẻ thuốc lá) lên mức khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới là 70%. Nhưng như thế chưa đủ, vì người hút thuốc vẫn sẽ tìm mọi cách để mua được thuốc lá, kể cả nếu nó rất đắt, một khi việc mua bán dễ hơn cả bó rau ngoài chợ như hiện nay!

Một thực tế được Ban chỉ đạo phòng chống tác hại thuốc lá TP.Hải Phòng chỉ ra: thành phố này giám sát khá tốt các quy định của Luật tại 2 nhà máy sản xuất, 15 doanh nghiệp bán buôn và 511 cơ sở bán lẻ thuốc lá trên địa bàn. Nhưng hàng trăm cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ khác (là các quán nước) lại chưa được quản lý. Điều này dẫn tới một loạt hệ lụy: Chưa thống kê được sản lượng tiêu thụ thuốc lá trong nước ở địa phương; Chưa thống kê được lượng thuốc lá được dán tem sản phẩm; Chưa thống kê được việc tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia về thuốc lá điếu (gồm hàm lượng tar, nicotine, các chất, thành phần, yêu cầu khác).

Đây cũng là thực tế ở các địa phương khác trên cả nước. Khi mà trẻ em vẫn có thể dễ dàng cầm tiền ra quán nước đầu ngõ mua một bao thuốc, khi mà các “đại lý” thuốc lá luồn lách khắp ngõ xóm, phục vụ mọi đối tượng, mọi lứa tuổi ở mọi thời điểm mà không chịu bất cứ giám sát chính thống nào.

Chừng nào những “trang bị hạng nặng” để phòng chống tác hại thuốc lá là Thuế và Quản lý điểm bán vẫn còn chưa được chú trọng, thì rào cản tiếp cận với mặt hàng này vẫn chỉ ở dạng thô sơ và gần như vô hiệu.

Hệ quả, Việt Nam tiếp tục loay hoay với vòng tròn luẩn quẩn: Dùng nguồn thu từ ngành công nghiệp thuốc lá để bù đắp chi phí giải quyết tác hại của thuốc lá.

Bình luận

Đi lại

Đô thị

Giải trí

Kinh doanh

Diễn đàn