Những người dành cả cuộc đời đi tìm đồng đội

Sau hơn nửa thế kỷ đất nước thống nhất, có những người vẫn đang lặng lẽ đi ngược dòng thời gian để tìm kiếm những đồng đội. Hàng chục năm qua, bác sĩ Trần Văn Bản và Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Doanh vẫn kiên trì thực hiện lời hứa là đưa những hài cốt liệt sĩ được đoàn tụ với đất mẹ và gia đình.

Hành trình hơn 30 năm tìm lại đồng đội của vị tướng 87

Ở tuổi 87, Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Doanh, nguyên Phó tư lệnh về Chính trị Quân đoàn 4, nguyên Phó hiệu trưởng Trường Sĩ quan Lục quân 2, hiện sống tại phường Bình Lợi Trung (TP.HCM), vẫn đau đáu với tâm nguyện tìm hài cốt liệt sĩ.

Câu nói đầu tiên khi kể về hành trình hơn 30 năm đi tìm đồng đội, ông nói: “Tôi mắc nợ đồng đội, còn sống ngày nào, còn phải tiếp tục đi tìm kiếm anh em”.

Sau khi về hưu từ năm 1993 đến nay, dù mang trong mình tỷ lệ thương tật 78% nhưng thiếu tướng Nguyễn Ngọc Doanh đã đi nhiều vùng miền của Tổ quốc chỉ để tìm hài cốt của những đồng đội đã một thời cùng ông vào sinh ra tử…

Một trong những kỷ niệm khó quên và cũng là động lực thôi thúc ông dành hết tâm sức, thời gian đi tìm hài cốt đồng đội đó chính là từ một lần chết hụt trong trận đánh ngày 10/8/1966, ở đường 10, khu vực Vĩnh Thiện gần Bù Đăng (thuộc tỉnh Bình Phước cũ, nay là TP. Đồng Nai).

Câu chuyện về lần chết hụt ấy mãi đến khi gặp lại đồng đội, ông mới được nghe kể lại. Hai chiến sĩ tham gia cứu ông năm ấy cũng đã hy sinh. Từ đó, ông đau đáu nỗi niềm tri ân đồng đội nên mải miết đi tìm hài cốt những chiến sĩ đã anh dũng nằm lại chiến trường.

“Tôi đi hết tất cả miền Đông Nam Bộ gồm Tây Ninh, Phước Long, đến Sở hội Đồng Tràm, đơn vị tôi đánh tháng 5/1968, hy sinh cũng rất nhiều. Rồi sau đó, đơn vị tôi còn 1064 đồng chí, nhưng mà khả năng còn nhiều hơn nữa là hy sinh ở Bù Gia Mập. Bản thân chúng tôi là đi tìm 1064 đồng chí này, có danh sách, có sơ đồ của anh em để lại mà vẫn chưa tìm được. Vừa rồi có lập sơ đồ và anh em đi tiếp”.

Mặc dù đã nghỉ hưu, tuổi cao, sức yếu nhưng vị tướng trận mạc, người thương binh hạng 2 ấy vẫn lặng lẽ trong hành trình đi tìm đồng đội trên khắp các chiến trường. Từ năm 1993 đến nay, ông cùng các cựu chiến binh và đồng chí, đồng đội đã trực tiếp tham gia tìm kiếm, quy tập khoảng 300 hài cốt liệt sĩ trên các chiến trường xưa, góp phần đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với đất mẹ và gia đình.

Chặng đường hơn 30 năm đi tìm hài cốt liệt sĩ, ông đã gặp không ít kỷ niệm vui, buồn không thể nào quên. Đó là trường hợp vợ liệt sĩ Nguyễn Văn Hưởng, quê ở Nam Định. Bà đã bỏ lại gia đình, vào miền Nam thuê nhà ở để tiện tìm hài cốt của chồng. Ngay sau đó, ông đã vận động xây dựng căn nhà cho vợ liệt sĩ Nguyễn Văn Hưởng. Ông còn vận động hỗ trợ nhiều gia đình thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sĩ trên địa bàn cả về vật chất, tinh thần để phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống.

“Đi tìm nhiều năm duy nhất tôi nhớ chị Trần Kim Chính, chồng là Nguyễn Văn Hưởng, quê ở Nam Định tìm chồng 6 tháng liền, chị tìm có kết quả và đưa anh về quê. Và chúng tôi thực hiện làm cho chị 1 nhà tình nghĩa, bàn giao năm 2017, chúng tôi rất cảm động…”, thiếu tướng Nguyễn Ngọc Doanh chia sẻ.

Người dẫn đường lặng lẽ trong hành trình quy tập hài cốt liệt sĩ

Nếu như thiếu tướng Nguyễn Ngọc Doanh dành hơn 30 năm đi tìm đồng đội, thì cựu chiến binh, bác sĩ Trần Văn Bản cũng có từng đó năm lặng lẽ tìm những đồng đội còn nằm lại trên khắp các chiến trường xưa.

Ở tuổi 82, bác sĩ quân y Trần Văn Bản đã không còn nhanh nhẹn như trước. Nhiều mảnh đạn vẫn nằm trong cơ thể, nên mỗi khi trái gió trở trời, cả người ông lại nhức buốt. Nhưng cứ nghe nói nơi đâu có thông tin về hố chôn tập thể, phát hiện dấu tích chiến trường hay nơi bộ đội từng ngã xuống, là ông lại lên đường......

“Lúc anh em còn sống với nhau, trước khi ra trận thí nói với nhau là thằng nào còn sống thì mang xác tao về cho mẹ. Cái câu lúc đó thì chỉ nói chơi với nhau thôi, nhưng đến khi hòa bình rồi thì chú còn sống thì đó là món nợ với đồng đội đã chết. Thế là tôi quyết tâm tôi vào trong này, trở về chiến trường xưa, đi tìm đồng đội..”.

Nhớ về ký ức năm 1967, khi ông rời quê hương Vĩnh Bảo (Hải Phòng), lên đường nhập ngũ, đơn vị của ông hành quân vào chiến trường miền Nam. Khi ấy, sau nhiều lần bổ sung lực lượng, đơn vị có gần 1.000 cán bộ, chiến sĩ. Đến ngày đất nước thống nhất, chỉ còn khoảng 1/10 quân số trở về. Những con số ấy chưa bao giờ thôi ám ảnh ông.

Năm 1970, sau khi bị thương nặng, ông được điều về Ban Quân y Quân khu Sài Gòn - Gia Định. Công việc thống kê thương binh, bệnh binh và tử sĩ tưởng như chỉ là những con số khô khan, nhưng lại trở thành nền tảng cho hành trình nhiều thập kỷ sau. Mỗi khi biết vị trí liệt sĩ được chôn cất, ông đều cẩn thận ghi chép, vẽ sơ đồ, đánh dấu. Ông cũng hiểu, những bản vẽ ấy chưa thể được sử dụng ngay, chỉ hy vọng rằng, khi chiến tranh kết thúc, sẽ có người quay lại đón các anh trở về.

Ngày hòa bình, nhiều người bắt đầu cuộc sống mới, còn ông lại khởi đầu một hành trình khác – tìm hài cốt của đồng đội. Mỗi lần tìm thấy thêm một đồng đội, ông đều có cảm giác như đã hoàn thành được một lời hứa với những người đã nằm lại chiến trường. Điều khiến ông xúc động nhất không phải lúc khai quật thành công mà là khi trao đồng đội về với gia đình. Và điều đau đáu hiện nay với ông là phải làm sao tìm kiếm thật nhanh những liệt sĩ vẫn còn nằm dưới lòng đất.

“Cứ nghĩ đến những đồng đội mà bây giờ còn nằm ở những nơi bờ tre, bụi trúc, nằm dưới công sự, chiến hào mà chưa tìm được, chú đau lắm. Và kể cả trong 500 ngày đêm này, biết chắc là mình sẽ tìm được rất nhiều liệt sĩ, nhưng mà có những liệt sĩ mãi mãi không tìm ra được. Có những liệt sĩ đang nằm ở dưới hầm, nguyên một quả bom B-52 nó xuống, không còn cái gì để mà lấy nữa. Chúng ta có được hòa bình hôm nay, chúng ta đã trả một cái giá rất đắt. Chúng ta không bao giờ quên tất cả những liệt sĩ đã nằm xuống để cho chúng ta được hưởng hòa bình như hiện nay”, bác sĩ quân y Trần Văn Bản chia sẻ.

Hơn 40 năm qua, bác sĩ Trần Văn Bản đã trực tiếp xác minh hơn 2.300 vị trí chôn cất, hỗ trợ đưa 134 hài cốt liệt sĩ về quê hương và phối hợp xác minh cho hơn 200 gia đình tìm lại người thân. Trong chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, dù đã ở tuổi 82, nhưng ông vẫn làm “tình nguyện viên” phụ giúp lực lượng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ ở Công viên Lê Thị Riêng.

Bằng kiến thức chuyên môn y khoa và kinh nghiệm thực tiễn phong phú, ông là “người dẫn đường” tin cậy cho các chiến sĩ trẻ của Bộ Tư lệnh TP.HCM và các đơn vị cùng thực hiện nhiệm vụ tại đây.

“Bây giờ, hầu hết là nằm dưới đất này 60 năm rồi. Rất nhiều những xương của liệt sĩ đã nát vụn theo đất rồi. Cho nên tôi nói với các cháu là các cháu cố gắng, mình cầm cái cục đất nên mình miết ra cái tay, nếu nó mềm thì đó là đất còn nếu nó thấy sạn, sạn, sạn thì đó là xương của liệt sĩ nó đã ra. Vậy thì các cháu cố gắng lấy từng tí một, từng tí một, đừng để xót xương của liệt sĩ, bởi vì các anh nằm dưới này hơn 60 năm rồi.”

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những cánh rừng bom đạn ngày nào đã xanh trở lại. Những con đường hành quân đã thành phố xá, làng quê. Tiếng súng đã lùi vào lịch sử, nhưng với Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Doanh, cựu chiến binh Trần Văn Bản, có một cuộc chiến chưa bao giờ kết thúc, đó là cuộc chiến với thời gian, cuộc chiến với sự lãng quên.

Và trên hết, là cuộc chiến để những người đồng đội năm xưa không mãi nằm lại trong rừng sâu, núi thẳm. Mỗi hài cốt được gọi đúng tên là thêm một lời hứa của người lính được thực hiện, thêm một người mẹ thôi mòn mỏi ngóng con và thêm một minh chứng rằng đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” vẫn được gìn giữ bằng những bước chân không biết mỏi.