Xử lý nước thải Hà Nội: Phải tháo gỡ "điểm nghẽn" thu gom

Muốn nước thải thực sự được xử lý, còn cần phải có một hệ thống thu gom đủ bao trùm, đồng bộ để đưa nước thải từ từng khu dân cư, từng tuyến phố về đúng nơi xử lý.

Các chỉ đạo của Trung ương về xử lý nước thải tại Hà Nội cho thấy, vấn đề ô nhiễm môi trường đô thị, đặc biệt là ô nhiễm các dòng sông đã được đặt là nhiệm vụ cấp bách, lâu dài. Tinh thần xuyên suốt không chỉ là làm sạch bề mặt dòng sông, mà phải xử lý tận gốc nguồn gây ô nhiễm, kiểm soát và thu gom nước thải trước khi xả ra môi trường.

Trong 5 năm tới, xử lý ô nhiễm môi trường, trong đó có nước thải cũng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm Hà Nội đặt ra để tháo gỡ 5 điểm nghẽn lớn của đô thị. Quyết tâm đã rõ, nhưng để giải quyết căn cơ, thành phố cần cụ thể hóa bằng những hành động quyết liệt và giải pháp hiệu quả.

Xử phạt tài xế để nước thải chảy xuống đường Vành đai 3 trên cao

Xử lý nước thải: Chậm ngày nào, đô thị phải trả giá ngày đó

Phí nước thải: Dùng nước càng nhiều, nộp phí càng cao

Tuyến đường Nguyễn Xí: Ngột ngạt trong nước thải và chợ tràn xuống đường.

Đó là đẩy nhanh các nhà máy xử lý nước thải, hoàn thiện mạng lưới thu gom, kiểm soát chặt các nguồn xả và đặc biệt xử lý dứt điểm những dòng sông đang ô nhiễm. Thước đo cuối cùng không phải là có bao nhiêu dự án được khởi công, mà là bao nhiêu nước thải thực sự được xử lý và môi trường đô thị thay đổi ra sao.

Thực tế cho thấy, muốn nước thải được xử lý hiệu quả thì điều kiện tiên quyết là phải có một hệ thống thu gom đủ đồng bộ và vận hành thông suốt để đưa nước thải về các nhà máy xử lý. Nếu nhà máy có công suất lớn nhưng mạng lưới thu gom chưa hoàn chỉnh, thì nước thải vẫn tiếp tục chảy ra sông, hồ; còn các công trình xử lý được đầu tư lớn lại không thể phát huy hết công suất, dẫn đến lãng phí nguồn lực.

Trong bối cảnh Hà Nội đang đô thị hóa nhanh, bài toán này càng trở nên phức tạp. Việc đặt mục tiêu đến năm 2030, xử lý 100% nước thải đô thị, theo nhiều chuyên gia, là một mục tiêu rất tham vọng và khó khả thi nếu nhìn vào thực tế triển khai hiện nay.

Bởi lẽ, trong suốt 30 năm qua, thành phố mới chỉ xử lý được một phần rất nhỏ nước thải và chỉ còn vài năm nữa để hoàn thành phần việc còn lại mà không có sự đột phá về cơ chế, nguồn lực và cách tiếp cận, thì ngay cả trong điều kiện thuận lợi nhất, mục tiêu này cũng rất khó đạt được.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là chúng ta dừng lại, mà ngược lại, càng phải làm sớm, làm quyết liệt thì lợi ích môi trường và kinh tế - xã hội thu được càng lớn.

Một vấn đề quan trọng là nguồn lực đầu tư. Thành phố cần dành nguồn lực thỏa đáng cho cả thu gom và xử lý nước thải, thay vì chỉ tập trung vào xây dựng nhà máy. Nguồn lực này không chỉ đến từ ngân sách nhà nước mà còn phải huy động mạnh mẽ từ nguồn xã hội hóa.

Để thu hút được khu vực tư nhân, cần có cơ chế và chính sách đủ hấp dẫn, đặc biệt là vấn đề giá dịch vụ, cần có lộ trình điều chỉnh tăng dần hợp lý, đảm bảo người dân có thể chi trả, đồng thời tạo nguồn lực tái đầu tư cho hệ thống hạ tầng.

Song song với đó, quy hoạch thoát nước hiện nay cũng cần được rà soát và cập nhật. Nhiều quy hoạch đã được xây dựng từ lâu, không còn phù hợp với tốc độ đô thị hóa và điều kiện phát triển mới. Hà Nội cần một tầm nhìn dài hạn hơn, thậm chí 50 đến 100 năm, trong đó lồng ghép rõ ràng yếu tố tái sử dụng nước thải như một nguồn tài nguyên.

Khi nước thải sau xử lý đạt tiêu chuẩn, nó có thể được tái sử dụng cho nhiều mục đích như tưới cây, rửa đường, bổ cập sông hồ, kênh mương nội đô, hoặc phục vụ cảnh quan đô thị. Điều này không chỉ giúp giảm áp lực lên nguồn nước sạch mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên nước một cách bền vững.

Để thu gom hiệu quả, Hà Nội cần rà soát lại toàn bộ hệ thống theo từng lưu vực, điều chỉnh các hướng thoát nước cho phù hợp thực tế, đồng thời ban hành các quy định chặt chẽ về đấu nối và xả thải. Việc kiểm soát cốt san nền cũng rất quan trọng để đảm bảo dòng chảy tự nhiên, tránh tình trạng “cống sau cao hơn cống trước” gây tắc nghẽn và úng ngập.

Bên cạnh đó, hạ tầng kỹ thuật cần được triển khai đồng bộ, đặc biệt là khi xây dựng đường giao thông phải đi kèm hệ thống cống thoát nước theo đúng quy hoạch, tránh tình trạng làm xong đường rồi mới quay lại đào lên để lắp đặt hạ tầng.

Tóm lại, xử lý nước thải không thể chỉ bắt đầu từ cổng nhà máy, mà phải bắt đầu từ chính nơi nước thải được tạo ra. Khi hệ thống thu gom, xử lý và tái sử dụng được kết nối đồng bộ trong một chiến lược tổng thể, những khoản đầu tư lớn mới thực sự phát huy giá trị.

Và chỉ khi đó, mục tiêu cải thiện môi trường, hồi sinh các dòng sông, hồ của Hà Nội mới có cơ sở trở thành hiện thực một cách bền vững, thay vì chỉ là những con số kỳ vọng trên giấy.