Xe tải tự lái: Cuộc cách mạng công nghiệp mới đang tăng tốc

Trong nhiều thập kỷ, tài xế xe tải là những người giữ cho chuỗi cung ứng không ngừng chuyển động. Nhưng giờ đây, ngành nghề từng được xem là huyết mạch ấy đang đứng trước nguy cơ bị tái định nghĩa hoàn toàn.

Xu hướng mới của ngành vận tải

Tại Mỹ, xe tải đảm nhận gần 80% lượng hàng hóa vận chuyển nội địa và tham gia vào chuỗi cung ứng của toàn bộ 10 nhóm hàng hóa quan trọng nhất.

Tuy nhiên, ngành vận tải trị giá gần 1.000 tỷ USD mỗi năm đang dần thay đổi. Nếu các tuyến cao tốc không còn cần tài xế, cách thức hàng hóa lưu thông sẽ biến đổi ở quy mô quốc gia, thậm chí quốc tế.

Bà Ossa Fisher, Chủ tịch của Aurora, một công ty khởi đầu với nền tảng công nghệ lái xe tự động từ năm 2017, cho biết: “Xe tải tự lái mang lại nhiều lợi thế kinh tế rõ rệt. Chúng có thể vận hành liên tục tới 22 giờ mà không cần nghỉ ngơi.”

Aurora hiện đang vận hành các xe đầu kéo 18 bánh hoàn toàn tự động trên tuyến đường giữa Dallas và Houston.

Theo đại diện doanh nghiệp, hệ thống lái tự động giúp tiết kiệm nhiên liệu đáng kể nhờ khả năng vận hành ổn định và nhất quán. Khi so sánh cùng một chuyến hàng thực hiện bởi tài xế con người và hệ thống tự động, công ty ghi nhận mức tiết kiệm nhiên liệu khoảng 14%.

Ngoài ra, chi phí bảo hiểm cũng kỳ vọng giảm theo thời gian nhờ thành tích an toàn của hệ thống. Aurora cho biết, đã vận hành gần 5 triệu km trong chế độ tự động, trong đó có 80.000 km hoàn toàn không người lái mà chưa xảy ra tai nạn nào.Ngành vận tải đường bộ Mỹ hiện có quy mô khoảng 900 tỷ USD. Trong đó, vận tải đường dài chiếm 300 tỷ USD. Các nhà đầu tư trong lĩnh vực logistics và công nghệ vận tải cho rằng đây chính là những thị trường trọng điểm cho xe tải tự lái.

Theo dự báo của ngân hàng đầu tư Goldman Sachs, quy mô thị trường xe tải tự hành sẽ tăng hơn 13.000% trong 4 năm tới, từ khoảng 130 triệu USD năm 2026 lên 18 tỷ USD vào năm 2030.

Hiện có 24 bang của Mỹ cho phép hoặc mở đường cho các hoạt động vận tải hàng hóa tự động. Trong số đó, Texas được xem là địa phương đi đầu trong việc xây dựng môi trường pháp lý thuận lợi cho các doanh nghiệp công nghệ thử nghiệm và mở rộng quy mô.

Bà Ossa Fisher, Chủ tịch của Aurora cho biết thêm: “Phân khúc phù hợp nhất với xe tải tự lái là vận tải đường dài, nơi thường vượt quá giới hạn thời gian làm việc của tài xế theo quy định hiện hành. Khả năng làm việc liên tục khoảng 20 giờ không chỉ nâng cao hiệu suất sử dụng phương tiện mà còn giúp đẩy nhanh việc vận chuyển các mặt hàng cần giao gấp như vật tư y tế, rau quả và thực phẩm dễ hỏng.”

Hiện nay, trong các chuyến vận hành của Aurora vẫn có một người quan sát ngồi trên xe. Tuy nhiên, người này không điều khiển phương tiện. Vô lăng tự xoay, chân ga và phanh không có sự tác động của con người. Sự hiện diện của người quan sát là yêu cầu từ nhà sản xuất xe chứ không phải yêu cầu kỹ thuật của hệ thống tự lái.

Xe được trang bị nhiều loại cảm biến khác nhau, như LiDAR tầm trung có khả năng quan sát khoảng 200 mét phía trước để nhận diện phương tiện và các yếu tố giao thông xung quanh. Trong khi đó, công nghệ cảm biến lắp trên nóc xe cho phép quan sát xa hơn đáng kể, giúp xe vận hành an toàn ở tốc độ cao.

Cơ hội và thách thức

Tuy nhiên, muốn đi đến giai đoạn xe tải không còn vô lăng hay bàn đạp phanh, ngành công nghiệp này vẫn cần thêm thời gian để xây dựng niềm tin từ xã hội.

Những người ủng hộ xe tự lái cho rằng lợi ích lớn nhất nằm ở yếu tố an toàn. Theo họ, lái xe là một trong những hoạt động phức tạp mà con người thực hiện mỗi ngày. Chỉ một cái liếc điện thoại, khoảnh khắc mất tập trung hay sử dụng đồ uống có cồn cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Mỗi năm, khoảng 40.000 người thiệt mạng trên các tuyến đường tại Mỹ.

Trong khi đó, xe tự hành có thể hoạt động liên tục, không sử dụng rượu bia và luôn duy trì trạng thái tập trung. Đồng thời, hệ thống cảm biến còn có khả năng quan sát toàn bộ môi trường xung quanh với phạm vi vượt xa khả năng của con người.

Tuy nhiên, đối với doanh nghiệp, yếu tố quyết định cuối cùng vẫn là chi phí. Phóng viên hãng tin Bloomberg thông tin: “Chi phí vận hành xe tải không người lái sẽ giảm từ nay đến năm 2030. Trong cùng giai đoạn, phí vận hành xe do con người điều khiển lại tăng do tiền lương tài xế tăng. Điều đó sẽ giúp xe tải tự hành vượt lên dẫn trước về hiệu quả kinh tế trong tương lai gần.”

Một trong những tranh luận lớn nhất xoay quanh xe tải tự lái là tác động đối với việc làm. Các công ty công nghệ khẳng định ngành vận tải không dư thừa lao động mà ngược lại đang thiếu tài xế nghiêm trọng.

Tại Mỹ, độ tuổi trung bình tài xế xe tải liên tục tăng trong nhiều thập kỷ. Nhiều lao động trẻ không còn mặn mà với nghề lái xe đường dài do phải xa gia đình hàng trăm ngày mỗi năm và khó duy trì điều kiện sinh hoạt ổn định.

Theo ông Lior Ron, Giám đốc vận hành Công ty xe tải tự lái Wabi, xe tải tự hành không nhằm thay thế toàn bộ lao động hiện hữu mà trước hết để lấp đầy khoảng trống nhân lực đang ngày càng lớn: “Hiện nước Mỹ đang thiếu hụt tài xế xe tải nghiêm trọng. Tôi cho rằng trong tương lai gần, khi xe tự lái được triển khai dần dần, chúng sẽ bổ trợ cho công việc của tài xế và lấp đầy những vị trí còn thiếu trên thị trường lao động.”

Dù vẫn còn nhiều tranh cãi về an toàn, pháp lý và việc làm, xe tải tự lái đang dần trở thành một phần của tương lai ngành vận tải.

Các doanh nghiệp trong lĩnh vực này cho rằng công nghệ tự hành có thể giúp giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động kéo dài.Nhiều chuyên gia ví giai đoạn hiện nay của ngành xe tự hành giống như thời kỳ đầu của Internet vào giữa thập niên 1990, khi tiềm năng đã hiện hữu nhưng quá trình phổ cập vẫn còn ở phía trước.

Và theo những người trong cuộc, thế giới mới chỉ đang ở những chương đầu tiên của một sự chuyển đổi có thể làm thay đổi sâu sắc cách thức vận chuyển hàng hóa trên toàn cầu.

Tại Việt Nam, xe tải tự lái vẫn còn là câu chuyện của tương lai, nhưng những tín hiệu đầu tiên của quá trình tự động hóa trong lĩnh vực vận tải đã bắt đầu xuất hiện. Những năm gần đây, ngành logistics Việt Nam tăng trưởng nhanh cùng với sự bùng nổ của thương mại điện tử, kéo theo nhu cầu vận chuyển hàng hóa ngày càng lớn.

Trong khi đó, doanh nghiệp vận tải cũng đang đối mặt với nhiều thách thức như thiếu hụt lái xe đường dài, chi phí nhiên liệu tăng cao, áp lực giao hàng nhanh và yêu cầu nâng cao an toàn giao thông.Dù chưa có điều kiện triển khai xe tải tự hành, Việt Nam đang từng bước tiếp cận các công nghệ hỗ trợ lái tiên tiến. Đây được xem là bước đệm quan trọng trước khi tiến tới các cấp độ tự động hóa cao hơn trong tương lai.

Tuy nhiên, để xe tải tự lái có thể xuất hiện trên các tuyến cao tốc Việt Nam, vẫn cần giải quyết nhiều vấn đề về hạ tầng giao thông, hành lang pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật cũng như cơ chế bảo đảm an toàn. Kinh nghiệm từ các quốc gia đi trước cho thấy, công nghệ có thể phát triển rất nhanh nhưng niềm tin và sự sẵn sàng của hệ thống quản lý mới là yếu tố quyết định tốc độ phổ cập.