Xe kinh doanh dưới 8 chỗ phải lắp hộp đen, khai thác dữ liệu thế nào?

Trong khi việc khai thác dữ liệu thiết bị giám sát hành trình của các phương tiện kinh doanh vận tải khác vẫn chưa thật hiệu quả, thì việc khai thác nguồn dữ liệu khổng lồ này ra sao để phục vụ hiệu quả công tác quản lý nhà nước cũng là điều đáng quan tâm.

Theo quy định hiện hành, xe ô tô chở người từ 8 chỗ trở lên (không kể lái xe) kinh doanh vận tải mới phải lắp thiết bị ghi nhận hình ảnh lái xe. Tuy vậy, tại dự thảo sửa đổi Luật Trật tự an toàn giao thông đường bộ, do Bộ Công an soạn thảo đã đề xuất toàn bộ xe ô tô kinh doanh vận tải, xe ô tô đầu kéo, xe cứu thương, xe vận tải nội bộ phải lắp thiết bị giám sát hành trình và thiết bị ghi nhận hình ảnh người lái xe. Với đề xuất này, ô tô kinh doanh vận tải dưới 8 chỗ như xe hợp đồng, xe taxi, Grab... ngoài việc gắn thiết bị giám sát hành trình sẽ phải lắp thêm thiết bị ghi nhận hình ảnh lái xe.

Thượng tá Phạm Đức Đông, Phó Trưởng phòng Hướng dẫn tuần tra, kiểm soát giao thông đường bộ, đường sắt (Cục CSGT, Bộ Công an) cho biết, Cục CSGT dự kiến sẽ xây dựng trung tâm chỉ huy, trong đó có hệ thống máy chủ để lưu trữ khai thác dữ liệu từ các thiết bị giám sát hành trình và camera:

"Tới đây sẽ sửa đổi, bổ sung và ban hành nghị định sẽ đưa vào, ví dụ như các hinh ảnh, chúng tôi sẽ không lấy hình ảnh trực tuyến dung lượng rất lớn và sẽ tốn đường truyền, chúng tôi chỉ ghi nhận những hình ảnh vi phạm mà có biểu hiện mất an toàn giao thông, như buồn ngủ, thì chúng tôi sẽ truyền tải lại, cảnh báo để lái xe sẽ biết được việc này để không vi phạm, chủ xe cũng biết được để quản lý lái xe".

Cũng có ý kiến lo ngại, xe dưới 8 chỗ và xe tải dưới 7,5 tấn hiện chiếm tỷ lệ rất lớn trong tổng số xe ô tô kinh vận tải (khoảng 800 – 900 nghìn xe), dữ liệu từ thiết bị giám sát hành trình và thiết bị ghi nhận hình ảnh người lái xe là rất lớn, nhưng chưa khai thác, sử dụng có hiệu quả. Bởi vậy, nếu quy định tất cả các xe kinh doanh vận tải phải lắp thiết bị ghi nhận hình ảnh người lái xe thì gây tốn kém cho các doanh nghiệp và lãng phí xã hội.

Ông Đặng Văn Chung, Phó Chủ tịch Hiệp hội vận tải ô tô Việt Nam phân tích: “Việc lắp thiết bị đó, thứ nhất là rất tốn kém – mỗi xe phải chi thêm vài triệu đồng mà hiệu quả mang lại thì không đáng kể. Thứ hai, hạ tầng truyền dữ liệu hiện nay cũng chưa đáp ứng được, bởi lượng dữ liệu là vô cùng lớn, lên tới hàng triệu xe. Chưa kể, việc ghi hình người lái xe cũng nảy sinh nhiều vấn đề về quyền riêng tư, nhất là với những phương tiện nhỏ, khác với xe khách vốn có vị trí camera cao hơn”.

Tuy vậy, cũng có ý kiến cho rằng, thực tế dù chưa có quy định, một số doanh nghiệp taxi cũng đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình và thiết bị ghi nhận hình ảnh người lái xe để phục vụ công tác quản lý.

Ông Nguyễn Công Hùng, Tổng giám đốc Taxi Mai Linh miền Bắc nêu dẫn chứng: "Mỗi ngày taxi chở hàng trăm chuyến khách hàng và nếu chúng ta mất đi kiểm soát này thì nó sẽ ảnh hưởng rất lớn đến tình hình an ninh trật tự, đặc biệt là tình hình vi phạm TTATGT trên đường là rất lớn, nếu không có cái này để cảnh báo thì sẽ không nâng cao được ý thức. Thứ hai, lắp cái này vào, doanh nghiệp sẽ kiểm soát được cái xe của mình, lái xe có phục vụ tốt hay không, tình trạng sức khỏe của lái xe có tốt hay không để mình có cái để điều chỉnh".

Ông Nguyễn Anh Quân, Tổng giám đốc taxi G7 cũng tán thành quan điểm này và cho biết, taxi G7 cũng đã lắp đặt thiết bị ghi nhận hình ảnh người lái xe để kiểm soát tài xế một cách phù hợp:

"Đúng tài khoản, đúng khuôn mặt thì mới cho sử dụng xe. Tôi cho rằng việc này hoàn toàn hợp lý, và với thời đại công nghệ, việc áp dụng công nghệ vào để quản lý, từ phương tiện đến người lái hoàn toàn là phù hợp. Cái lo ngại nhất là bảo mật thông tin của lái xe, của hành khách khi ngồi trên xe. Đấy là cái quan trọng nhất".

Theo ông Nguyễn Văn Quyền, Chủ tịch Hiệp hội vận tải ô tô Việt Nam, để tăng tính thuyết phục, Bộ Công an cần đưa ra giải pháp quản lý, bảo vệ dữ liệu thu được từ thiết bị giám sát hành trình và thiết bị ghi nhận hình ảnh người lái xe một cách hiệu quả:

"Các thiết bị ghi nhận này để làm căn cứ xử lý vi phạm hành chính thì phải được kiểm định, vì hiện nay hai cái camera và thiết bị giám sát hành trình chưa có kiểm định. Cái thứ hai, phải tập trung vào việc hoàn thiện thể chế để làm sao khi lắp thì nó phải phát huy tác dụng".

Việc lắp đặt thiết bị giám sát hành trình và camera trên xe kinh doanh vận tải, xét cả đối với cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dùng đều cần thiết. Vấn đề là việc quản lý dữ liệu này và khai thác nó một cách hiệu quả, để vừa bảo vệ hành khách, vừa nâng cao an toàn giao thông, thì sẽ tạo được niềm tin cho doanh nghiệp, tài xế, đặc biệt là hành khách.

Góc nhìn này của VOV Giao thông qua bài bình luận: "Cần thiết, nhưng phải hiệu quả và an toàn dữ liệu".

Nhìn từ việc lắp đặt thiết bị giám sát hành trình và camera trên xe khách thời gian qua cho thấy, nhiều vi phạm về TTATGT của tài xế đã được ghi nhận và xử lý kịp thời, qua đó góp phần cải thiện ATGT. Bởi vậy, chủ trương mở rộng đối tượng phải lắp thiết bị giám sát hành trình và thiết bị ghi nhận hình ảnh người lái xe là cần thiết. Bởi xe kinh doanh vận tải dưới 8 chỗ chiếm tỷ lệ đáng kể trong lưu thông đô thị.

Việc trang bị thiết bị giám sát không chỉ giúp cơ quan chức năng nắm bắt chính xác dữ liệu vận hành của từng xe, mà còn tạo công cụ để doanh nghiệp quản lý đội xe hiệu quả hơn, nâng cao ý thức của tài xế trong quá trình tham gia giao thông. Bởi vậy, thiết bị giám sát hành trình và camera ghi hình trong cabin - nếu được triển khai đồng bộ - sẽ góp phần làm minh bạch hoạt động vận tải, giúp xử lý vi phạm kịp thời và bảo vệ quyền lợi của cả hành khách và tài xế.

Tuy nhiên, vấn đề quan trọng là sử dụng dữ liệu này như thế nào. Nhiều hệ thống giám sát hiện nay mới dừng lại ở việc “thu thập” mà chưa thực sự phân tích và ứng dụng dữ liệu. Thiết bị hoạt động tốn chi phí lắp đặt, duy trì đường truyền, lưu trữ, nhưng nếu dữ liệu không được khai thác một cách hiệu quả, sẽ dẫn đến lãng phí lớn. Không ít doanh nghiệp vận tải phản ánh rằng họ phải chi hàng chục triệu đồng để tuân thủ quy định, nhưng dữ liệu từ thiết bị gần như “nằm im” trong kho, ít được cơ quan chức năng hoặc chính bản thân doanh nghiệp sử dụng để cải thiện hoạt động quản lý.

Bởi vậy, cùng với yêu cầu lắp đặt thiết bị giám sát hành trình và camera, cơ quan quản lý cần có biện pháp khai thác dữ liệu một cách hiệu quả. Đó sẽ là minh chứng thuyết phục nhất cho doanh nghiệp, cho tài xế, đặc biệt là hành khách về hiệu quả của đề xuất này.

Bên cạnh hiệu quả sử dụng, một yêu cầu không thể bỏ qua là đảm bảo an toàn dữ liệu và quyền riêng tư của người lái xe, hành khách. Thiết bị giám sát hành trình và camera chĩa thẳng vào cabin có thể ghi lại hình ảnh, âm thanh- những thông tin nhạy cảm liên quan trực tiếp đến cá nhân. Nếu không có quy định chặt chẽ về quyền truy cập, lưu trữ, mã hóa và chia sẻ dữ liệu, nguy cơ rò rỉ, lạm dụng thông tin là điều khó tránh khỏi.

Do đó, song song với việc mở rộng yêu cầu lắp đặt thiết bị, cơ quan quản lý cần ban hành bộ quy chuẩn kỹ thuật và quy trình khai thác dữ liệu rõ ràng, đảm bảo hai mục tiêu: hiệu quả quản lý và an toàn thông tin. Cơ quan quản lý phải là đầu mối kiểm soát dữ liệu, quy định cụ thể về thời gian lưu trữ, hình thức truy xuất, phạm vi sử dụng. Mọi tổ chức, cá nhân có quyền truy cập dữ liệu đều phải chịu trách nhiệm pháp lý rõ ràng trong trường hợp để xảy ra rò rỉ hay sử dụng sai mục đích.

Cùng với đó, cần khuyến khích các doanh nghiệp vận tải ứng dụng công nghệ phân tích dữ liệu lớn (big data), trí tuệ nhân tạo (AI) để khai thác thông tin giám sát một cách chủ động – từ việc nhận diện hành vi lái xe nguy hiểm, cảnh báo sớm vi phạm, cho đến tối ưu hóa lịch trình hoạt động. Khi dữ liệu trở thành công cụ quản lý thông minh, thiết bị giám sát sẽ không còn là “gánh nặng chi phí”, mà là khoản đầu tư mang lại lợi ích lâu dài cho cả doanh nghiệp và xã hội.

Về lâu dài, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, và hệ thống giám sát giao thông cần được quy hoạch và chuẩn hóa. Khi đó, dữ liệu không chỉ phục vụ mục tiêu quản lý hành chính, mà còn có thể giúp dự báo ùn tắc, phát hiện điểm đen tai nạn, tối ưu hóa hạ tầng và hỗ trợ hoạch định chính sách giao thông bền vững.

Tóm lại, lắp đặt thiết bị giám sát hành trình và ghi nhận hình ảnh người lái xe trên xe kinh doanh vận tải dưới 8 chỗ là bước đi đúng hướng, phù hợp xu thế quản lý hiện đại. Nhưng để chủ trương này thực sự phát huy hiệu quả, cần chuyển từ tư duy “quản lý bằng thiết bị” sang “quản lý bằng dữ liệu”.

Dữ liệu chỉ có giá trị khi được khai thác khoa học, phục vụ thiết thực cho an toàn giao thông và quyền lợi của người dân. Một hệ thống giám sát thông minh, minh bạch và bảo mật sẽ không chỉ giúp quản lý tốt hơn, mà còn góp phần xây dựng một môi trường giao thông văn minh, an toàn và đáng tin cậy hơn cho tất cả các bên./.