Xây dựng thế hệ trẻ vững vàng trong kỷ nguyên số

Thậm chí có những phát ngôn chống đối Nhà nước để câu view, câu like đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về nhận thức, trách nhiệm công dân và lòng biết ơn của một bộ phận người trẻ trong thời đại số.

Thực trạng này đặt ra yêu cầu phải đổi mới công tác giáo dục đạo đức, lối sống, bồi đắp lý tưởng và nâng cao kỹ năng ứng xử trên không gian mạng cho thế hệ trẻ.

Câu view bằng phát ngôn lệch chuẩn

Chỉ cần một chiếc điện thoại, vài chục giây phát trực tiếp và những phát ngôn gây sốc, không ít người đã thu hút hàng chục nghìn lượt xem trên mạng xã hội. Đáng nói, thời gian gần đây xuất hiện một số trường hợp người trẻ đăng tải các nội dung xúc phạm lịch sử, giễu cợt các anh hùng liệt sĩ, thậm chí có phát ngôn chống đối Nhà nước để câu view, câu like.

Dù chỉ là hiện tượng của một bộ phận, nhưng sự lan truyền của những nội dung này đang gióng lên hồi chuông về nhận thức, trách nhiệm công dân và lòng biết ơn của một số người trẻ trong thời đại số.

Không ít trường hợp sau khi bị cơ quan chức năng xử lý đều thừa nhận bản thân không lường hết hậu quả, chỉ muốn nổi tiếng hoặc chạy theo xu hướng trên mạng xã hội. Song, mỗi lượt chia sẻ hay phát ngôn lệch chuẩn đều có thể để lại những tác động tiêu cực, làm méo mó nhận thức của cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ.

Theo GS.TS Vũ Gia Hiền, chuyên gia tâm lý học, nguyên nhân của thực trạng này không đến từ một yếu tố đơn lẻ mà là sự tác động của gia đình, môi trường mạng và tâm lý muốn thể hiện bản thân: "Trước hết, nguyên nhân đến từ giáo dục gia đình. Những gia đình giáo dục con cái tốt thì các em sẽ ít bị tác động bởi những tư tưởng phản động. Thứ hai là ảnh hưởng của mạng xã hội, khi các đối tượng, nhóm phản động lợi dụng nền tảng này để phát tán thông tin, khiến một bộ phận người trẻ thiếu hiểu biết dễ bị lôi kéo. Nguyên nhân thứ ba là tâm lý muốn thể hiện bản thân, muốn chứng minh mình là người hiểu biết, từ đó dẫn đến những hành vi nguy hiểm và gây ảnh hưởng tiêu cực."

Thực tế, mạng xã hội đã trở thành một phần trong đời sống của giới trẻ. Đây là nơi học tập, giao tiếp, giải trí nhưng cũng là môi trường mà thông tin đúng - sai đan xen. Khi thiếu nền tảng nhận thức và kỹ năng chọn lọc thông tin, người trẻ rất dễ bị cuốn theo những nội dung sai lệch hoặc xem việc tạo tranh cãi là con đường ngắn nhất để được chú ý.

Giáo dục giá trị sống để người trẻ không lệch hướng

Vì vậy, nhiều ý kiến cho rằng giáo dục không thể chỉ dừng ở việc truyền đạt kiến thức mà cần hướng đến xây dựng nhân cách, lòng biết ơn và trách nhiệm công dân. 

Theo bà Châu Quỳnh Dao, Đại biểu Quốc hội tỉnh An Giang, Hiệu trưởng Trường THPT Ngô Sĩ Liên, muốn làm được điều đó, trước hết phải thay đổi cách giáo dục: "Trong giảng dạy, dù là trên lớp hay các hoạt động ngoại khóa, cần chuyển từ việc truyền thụ lý thuyết sang khơi gợi cảm xúc và lòng tự trọng của học sinh. Có một quan điểm rất hay: 'Gieo suy nghĩ gặt hành động, gieo hành động gặt thói quen, gieo thói quen gặt tính cách, gieo tính cách gặt số phận'. Gieo điều gì thì sẽ gặt điều đó.

Vì vậy, giáo dục ý thức, đạo đức và hành vi đúng chuẩn mực không thể chỉ dừng ở những bài giảng đạo lý khô khan, mà quan trọng hơn là phải tổ chức những hoạt động giúp khơi gợi cảm xúc, tác động đến nhận thức, để từ đó chuyển hóa thành hành vi, ứng xử và phát ngôn chuẩn mực hơn."

Không chỉ giáo dục bằng lý thuyết, nhiều chuyên gia cho rằng cần tăng cường các hoạt động trải nghiệm, đưa học sinh đến những "địa chỉ đỏ", bảo tàng, di tích lịch sử; đổi mới cách dạy môn Lịch sử và Giáo dục kinh tế và pháp luật để các em hiểu giá trị của độc lập, hòa bình và trách nhiệm của một công dân trong xã hội hiện đại. Đồng thời, việc trang bị kỹ năng sử dụng mạng xã hội, khả năng nhận diện thông tin xấu độc và ý thức chịu trách nhiệm với từng phát ngôn trên không gian mạng cũng cần được coi trọng.

Theo bà Châu Quỳnh Dao, giáo dục một thế hệ trẻ có lý tưởng không thể là trách nhiệm của riêng nhà trường: "Trong xã hội hiện đại và cuộc sống số hôm nay, cần hiểu rằng giới trẻ giống như một cây non, ánh sáng chiếu về đâu thì sẽ phát triển theo hướng đó. Nếu nền tảng giáo dục gia đình không tốt, nhà trường thiếu nghiêm túc, thiếu trách nhiệm, trong khi xã hội chưa quan tâm đúng mức đến việc xây dựng các thiết chế văn hóa, như bảo tàng lịch sử, công viên hay những không gian vui chơi lành mạnh, thì chắc chắn chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai sẽ bị ảnh hưởng."

Gia đình là nơi hình thành nhân cách đầu tiên. Nhà trường bồi đắp tri thức và lý tưởng. Xã hội tạo môi trường để những giá trị tốt đẹp được lan tỏa. Khi ba yếu tố ấy cùng đồng hành, người trẻ sẽ có đủ bản lĩnh để không bị cuốn theo những trào lưu lệch chuẩn trên mạng xã hội.

Mỗi lượt thích rồi sẽ qua đi, nhưng nhân cách và giá trị sống sẽ theo mỗi con người suốt cuộc đời. Bởi vậy, xây dựng một thế hệ trẻ biết trân trọng lịch sử, có lòng biết ơn, ý thức công dân và trách nhiệm với từng phát ngôn trên không gian mạng không chỉ là nhiệm vụ của ngành giáo dục, mà là trách nhiệm chung của cả gia đình, nhà trường và toàn xã hội.