Xây dựng đô thị chống chịu: Quản trị rủi ro chủ động” bằng công nghệ thông minh

Mới đây, Hội thảo Quốc tế về Cảnh báo Sớm và Xây dựng Khả năng Chống chịu Đô thị đã diễn ra ngày 19/9/2026, trong khuôn khổ Diễn đàn khu vực ASEAN tại Nam Ninh, Trung Quốc. Hội thảo quy tụ các học giả, chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực an toàn PCCC và quản lý thiên tai. Hội thảo đã phác họa nên một tiến trình chuyển dịch rõ ràng: từ phòng cháy dựa trên tiêu chuẩn thuần túy sang quản trị rủi ro dựa trên dữ liệu và công nghệ thông minh.

Sự kiện đã xác lập khung tư duy chiến lược "Kịch bản - Công nghệ - Dữ liệu", mở ra lộ trình hợp tác quốc tế nhằm chuyển từ ứng phó bị động sang chủ động phòng ngừa rủi ro cho các đô thị hiện đại.

Đột phá công nghệ: Từ phân tích Real-time đến AI phát hiện khói

Điểm nhấn quan trọng tại hội thảo là các công trình nghiên cứu ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) và Big Data vào bài toán phát hiện sớm hỏa hoạn và thiết kế vật liệu chống cháy thế hệ mới.

Ông Vương Ngọc Trung, thành viên Viện Hàn lâm Kỹ thuật Trung Quốc; Giáo sư Khoa Hóa học, Đại học Tứ Xuyên đã chỉ ra hạn chế của các phương pháp thử nghiệm truyền thống khi chỉ mang tính gián tiếp, không thể phân tích chính xác theo thời gian thực các gốc tự do hay chất độc phát sinh. Để giải bài toán này, nhóm nghiên cứu của ông đã phát triển công nghệ phân tích trực tuyến.

"Chúng tôi sử dụng thiết bị đo lưu lượng cao để thu thập Big Data, kết hợp với AI và máy học nhằm giải mã cơ chế cháy. Từ đó, chúng tôi thực hiện thiết kế ngược để chủ động tạo ra các cấu trúc vật liệu chống cháy tối ưu. Tuy nhiên, thiết kế hệ thống chống cháy bắt buộc phải cân bằng giữa chi phí kinh tế, tính năng vật liệu và đặc biệt là an toàn sinh thái - sản phẩm cháy không được tạo ra khí độc ngạt hay Dioxin", ông Vương Ngọc Trung nhấn mạnh.

Trong khi đó, ở góc độ nhận diện nguy cơ qua hình ảnh, Phó Giáo sư Trương Khởi Hưng, Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc đã chia sẻ giải pháp vượt qua "nút thắt" thiếu hụt dữ liệu khói giai đoạn sớm bằng việc ứng dụng các mô hình AI tiên tiến như GAN, Diffusion Model và LLM.

"So với ngọn lửa, khói dễ phát hiện từ sớm hơn nhưng AI rất khó nhận diện do khói không có hình dáng cố định. Chúng tôi đã kết hợp mô phỏng FDS với đo đạc đặc tính quang học để giả lập hàng triệu mẫu ảnh khói chuẩn xác về mặt vật lý. Đồng thời, mô hình phối hợp 'Mô hình nhỏ tại camera + Mô hình lớn tại máy chủ' cho phép phát hiện dấu hiệu nghi vấn ngay tại đầu cuối và xác minh chính xác ở máy chủ, giúp phân biệt khói cháy thực sự với khói thuốc hay khói xe",  Phó Giáo sư Trương Khởi Hưng phân tích.

Thách thức từ rủi ro mới: Hỏa hoạn xe điện và "lỗ hổng" tòa nhà cũ

Sự bùng nổ của giao thông xanh và thiết bị điện tử thông minh đang tạo ra những mô hình đám cháy hoàn toàn khác biệt so với lý thuyết truyền thống.

Trăn trở về hỏa hoạn xe điện, Giáo sư Trần Nam, Trường Kỹ thuật An toàn, Đại học Khai khoáng và Công nghệ Trung Quốc lưu ý rằng nhiệt độ hông xe điện có thể tăng vọt lên 900°C chỉ trong 5 phút, vượt xa các đường cong nhiệt độ tiêu chuẩn cũ.

"Chúng tôi đề xuất chuyển dịch từ tư duy 'bắt buộc dập lửa hoàn toàn' sang tư duy 'cô lập xử lý và kiểm soát sự lan rộng'. Giải pháp phát triển cấu trúc tấm ốp phức hợp dạng dạng bánh mì (sandwich) phân vùng ngăn cháy đã chứng minh hiệu quả qua thử nghiệm, giúp giữ nhiệt độ mặt sau dưới 200°C và duy trì thời gian cách nhiệt từ 40 phút đến hơn 1 giờ. Đây là khoảng thời gian vàng cực kỳ tương thích cho lực lượng phòng cháy chữa cháy tiếp cận cứu viện", Giáo sư Trần Nam chia sẻ.

Đặt vấn đề dưới góc nhìn hạ tầng đô thị già hóa, Chuyên gia cấp cao Christopher Tan Eng Kiong, Viện Công nghệ Singapore cảnh báo về "lỗ hổng an toàn" khi tích hợp công nghệ mới (như pin ESS, trạm sạc EV, điện mặt trời) vào các tòa nhà cũ vốn được thiết kế cho tải điện thấp từ nhiều thập kỷ trước.

"Sự cố từ công nghệ mới như hiện tượng quá nhiệt vượt kiểm soát ở pin lithium-ion gây ra nguy cơ bùng cháy khí nổ và cháy tái phát rất phức tạp. Chúng ta không thể chỉ kiểm tra riêng lẻ thiết bị mà phải đánh giá tòa nhà cũ như một 'hệ thống tích hợp toàn diện'.

Cần áp dụng kỹ thuật phòng cháy chữa cháy dựa trên hiệu suất và xây dựng chu trình học hỏi liên tục: Sự cố tạo trở thành cơ hội để củng cố toàn bộ hệ thống. Học hỏi liên tục là yếu tố thiết yếu nếu các hệ thống an toàn muốn giữ cùng nhịp độ với các công nghệ và rủi ro đang tiến hóa", ông Christopher Tan Eng Kiong khuyến nghị.

Quản trị rủi ro cấp cơ sở: Mô hình "6 Mạng lưới" và hợp tác quốc tế

Ở cấp độ quản trị tổng thể và ứng phó với biến đổi khí hậu, ông Trần Tiểu Quân, Phó Chủ tịch Hiệp hội Phòng chống Thiên tai Trung Quốc, nguyên Phó Cục trưởng Cục Động đất Trung Quốc nhấn mạnh cộng đồng dân cư chính là "km đầu tiên" và là tuyến phòng thủ quyết định khi xảy ra sự cố.

"Chúng ta cần củng cố nền tảng an toàn từ cấp cơ sở thông qua mô hình '6 Mạng lưới': Trách nhiệm tổ chức, Phòng ngừa và kiểm soát rủi ro, Cứu hộ khẩn cấp, Phục hồi sau thiên tai, Bảo đảm vận hành và Mạng lưới ứng dụng kỹ thuật số. Coi gia đình là tế bào an toàn và thiết lập cơ chế phối hợp 5 cấp (Huyện - Xã - Cộng đồng - Lưới dân cư - Tòa nhà) sẽ giúp thông tin cảnh báo sớm đến được với từng người dân nhanh nhất", ông Trần Tiểu Quân khẳng định.

Một thông điệp quan trọng xuyên suốt hội thảo là tầm quan trọng của hợp tác quốc tế. Các chuyên gia đều nhất trí rằng các đô thị trong khu vực, đặc biệt là khối ASEAN và các nước đang phát triển có nhiều điểm tương đồng về tốc độ đô thị hóa nhanh và hạ tầng đang già hóa.

Những bài học thực tiễn - như việc hợp tác lập quy hoạch PCCC quốc gia cho Lào hay việc ban hành sách trắng tiêu chuẩn trạm sạc xe điện - cần được chia sẻ rộng rãi. Việc kết nối dữ liệu, chuyển giao công nghệ giám sát AI và chuẩn hóa khung pháp lý sẽ là chìa khóa cốt lõi để các quốc gia cùng nhau xây dựng những "đô thị chống chịu", an toàn và bền vững trước mọi biến động của thời đại./.