Vùng phát thải thấp: Thử thách và cơ hội cho một Hà Nội “dễ thở” hơn

Trong bối cảnh chất lượng không khí có thời điểm suy giảm, đặc biệt tại khu vực trung tâm, thành phố Hà Nội đang từng bước triển khai những giải pháp mạnh mẽ, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Một trong những bước đi đáng chú ý là đề án thí điểm vùng phát thải thấp trong khu vực vành đai 1, dự kiến thực hiện từ ngày 01/7 đến hết 31/12/2026. 

Từ áp lực mưu sinh đến lựa chọn xanh

Vài năm trước, khi còn sử dụng xe máy chạy xăng để mưu sinh, mỗi tháng anh Phùng Văn Long, một tài xế công nghệ tại Hà Nội đều phải chi khoảng 2 triệu đồng cho tiền nhiên liệu.

Không chỉ tốn kém, những ngày nắng nóng, việc di chuyển giữa dòng xe đông đúc, khói bụi khiến công việc trở nên vất vả hơn.

Quyết định chuyển sang xe điện, ban đầu với anh Long chỉ là một lựa chọn mang tính thử nghiệm. Nhưng sau một thời gian sử dụng, nam tài xế này nhận ra sự khác biệt rõ rệt: chi phí giảm đáng kể, chỉ còn chưa đến 500 nghìn đồng mỗi tháng; việc di chuyển cũng nhẹ nhàng và dễ chịu hơn.

"Nó cũng đỡ được ô nhiễm, đỡ khói bụi hơn chạy xăng. Cũng không bị nóng nhiều, ví dụ như mùa hè nắng nóng như thế này mà đều xe xăng chạy trong nội đô, mình đi ra đường sẽ rất nóng. Nhưng mà chạy xe điện sẽ không bị nóng như xe xăng, mình ra đường cũng đỡ oi bức hơn. Mình quyết định chuyển từ xe xăng sang xe điện vì sắp tới cấm rồi nên mình phải chuyển sang xe điện để đi thôi chứ xe xăng không thể nào chạy được, người ta cấm thì mình phải chuyển đổi để thích nghi thôi".

Quyết định chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện như của anh Long không phải là hiếm gặp bởi ngày càng nhiều người dân Thủ đô đã chủ động thay đổi thói quen di chuyển, hướng tới các phương tiện thân thiện với môi trường. Và đó cũng chính là nền tảng quan trọng để Hà Nội triển khai những chính sách mạnh mẽ hơn trong kiểm soát ô nhiễm không khí.

Bước đi tất yếu cho đô thị bền vững

Trong bối cảnh chất lượng không khí tại Hà Nội có thời điểm suy giảm, đặc biệt ở khu vực trung tâm, thành phố đang xây dựng đề án thí điểm vùng phát thải thấp trong khu vực vành đai 1. Giai đoạn đầu dự kiến triển khai từ ngày 1/7 đến hết 31/12/2026, với phạm vi thí điểm tại phường Hoàn Kiếm.

Đây là khu vực có mật độ dân cư cao, tập trung nhiều hoạt động kinh tế - xã hội, đồng thời cũng là nơi chịu áp lực lớn về giao thông và môi trường. Việc lựa chọn Hoàn Kiếm làm điểm khởi đầu được xem là bước đi phù hợp để đánh giá hiệu quả trước khi nhân rộng. Theo đề án, khu vực thí điểm sẽ được chia thành vùng lõi và vùng đệm với các quy định kiểm soát phương tiện khác nhau.

Những quy định này cho thấy định hướng rõ ràng của Hà Nội trong việc từng bước giảm phụ thuộc vào phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch, hướng tới một hệ thống giao thông bền vững hơn. Ghi nhận tại khu vực hồ Hoàn Kiếm, nhiều người dân bày tỏ sự ủng hộ với chủ trương này.

Ông Hoàng Xuân Minh, người làm nghề xe ôm lâu năm tại phố Thuốc Bắc, cho rằng việc hạn chế xe máy vào cuối tuần là hợp lý: "Nếu cấm thứ 6 đến chủ nhật là đúng, vì đường quanh hồ và trong phố này dành cho người đi bộ chứ không phải để xe máy đi vào đây. Kể cả chúng tôi là xe ôm cũng phải ra ngoài làm để đỡ ô nhiễm môi trường vì môi trường trong Hà Nội rất nặng nề. Nên khoanh vùng nào cho xe máy, vùng nào xe máy không được đi".

Cùng chung quan điểm với ông Minh, ông Nguyễn Quân người thường xuyên tập thể dục quanh hồ Hoàn Kiếm cho rằng việc thí điểm vùng phát thải thấp sẽ góp phần cải thiện chất lượng không khí, đặc biệt là vùng lõi thủ đô: "Thành phố cũng đã chuẩn bị, có lộ trình thì lòng dân rất ủng hộ và thực hiện tốt thôi. Xe xăng thì chất thải ra CO2 rất nhiều thì làm hại đến môi trường và không khí. Đây là thủ đô văn minh, sạch đẹp thì chất lượng không khí phải tốt, đời sống nâng cao, khách đến nhiều".

Không chỉ là sự đồng thuận từ phía người dân, các chuyên gia cũng đánh giá cao hướng đi này của Hà Nội. Ông Nguyễn Ngọc Quang, chuyên gia giao thông của tổ chức HealthBridge nhận định, việc hạn chế phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch là xu hướng tất yếu, phù hợp với các đô thị lớn trên thế giới. Tuy nhiên, theo ông Quang, để chính sách phát huy hiệu quả, Hà Nội cần có sự chuẩn bị đồng bộ về hạ tầng giao thông.

"Hiện nay Hà Nội đang tập trung để sắp tới phát triển đường sắt công cộng, đặc biệt là đường sắt đô thị và hệ thống xe bus để gom khách cho các phương tiện vận tải khổ lớn. Tôi cho rằng trong thời gian tới Hà Nội sẽ tiếp tục nhiên cứu và triển khai tiếp các phương tiện thu gom bằng điện tại khu vực nội đô, đặc biệt là trung tâm phố cổ. Có thể là các loại xe chỉ cần chở dưới 10 khách, hay 5-6 khách đã rất là tốt rồi. Nó giúp cho người ta vừa giải quyết được vấn đề cuộc sống và môi trường thì rất tốt".

Những phương tiện nhỏ gọn, thân thiện với môi trường không chỉ giúp người dân di chuyển thuận tiện hơn mà còn góp phần giảm áp lực giao thông và ô nhiễm không khí.

Theo lộ trình, sau giai đoạn thí điểm tại phường Hoàn Kiếm (Hà Nội) sẽ tiếp tục mở rộng vùng phát thải thấp sang các khu vực khác như phường Cửa Nam, trước khi tiến tới áp dụng trên toàn bộ khu vực vành đai 1 trong giai đoạn 2028 - 2029.Điều này đồng nghĩa với việc, trong tương lai, việc hạn chế và tiến tới loại bỏ phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch trong khu vực nội đô sẽ trở thành xu hướng không thể đảo ngược.

Từ câu chuyện của anh Phùng Văn Long, một người lao động bình thường nhưng đã chủ động thay đổi để góp phần cho thủ đô “xanh” hơn có thể thấy rằng, mỗi bước chuyển nhỏ của người dân đều góp phần vào bức tranh lớn của đô thị.

Do đó, một Hà Nội trong lành hơn, đáng sống hơn không chỉ đến từ các quyết sách, mà còn từ chính những lựa chọn mỗi ngày của từng người dân./.