Vun đắp kỷ cương, từ giảng đường đến phố phường

Trật tự giao thông - khởi đầu của kỷ cương xã hội

Nghị quyết 18 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã xác định xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển là một trong những trụ cột của mô hình phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Muốn hiện thực hóa mục tiêu ấy, bên cạnh những quy định pháp luật nghiêm minh, cần hình thành văn hóa thượng tôn pháp luật và ý thức tự giác trong mỗi người dân.

Mọi lĩnh vực của đời sống đều cần kỷ cương. Nhưng giao thông có lẽ là nơi kỷ cương được kiểm chứng rõ ràng và thường xuyên nhất. Bởi giao thông là một trong số ít lĩnh vực mà hầu như mỗi người dân đều tham gia hàng ngày.

Ở đó, pháp luật không nằm trên những trang giấy, mà hiện diện qua từng vạch kẻ đường, từng tín hiệu đèn, từng biển báo và từng hành vi ứng xử.

Không có lĩnh vực nào mà mối quan hệ giữa quyền tự do của cá nhân và lợi ích của cộng đồng lại được thể hiện trực diện như trên đường phố. Chỉ một chiếc xe dừng sai quy định, một cú quay đầu tùy tiện, hay một lần vượt đèn đỏ cũng có thể kéo theo ùn tắc, tai nạn và ảnh hưởng đến hàng trăm người khác.

Bởi vậy, trật tự giao thông không chỉ là câu chuyện đi lại. Đó là bài học hằng ngày về tinh thần tôn trọng pháp luật, tôn trọng người khác và tôn trọng những quy tắc chung của xã hội.

Thực tế những năm gần đây, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, cùng với các giải pháp như xử phạt nghiêm minh, ứng dụng camera giám sát, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số trong quản lý giao thông đã tạo nên những chuyển biến tích cực. Ý thức chấp hành pháp luật của người tham gia giao thông từng bước được nâng lên. Đó là minh chứng cho thấy pháp luật nghiêm minh và thực thi quyết liệt luôn là điều kiện tiên quyết để thiết lập kỷ cương.

Nhưng cũng cần nhìn nhận rằng, mục tiêu của quản lý nhà nước không phải là để người dân chấp hành pháp luật chỉ vì sợ bị xử phạt. Một xã hội không thể bố trí lực lượng chức năng ở mọi ngã tư, cũng không thể lắp camera ở mọi con đường. Điều bảo đảm cho kỷ cương bền vững không phải là sự hiện diện thường trực của người giám sát, mà là sự hiện diện của pháp luật trong nhận thức và hành động của mỗi công dân.

Một người dừng xe trước đèn đỏ lúc nửa đêm, đường vắng. Một người đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn vì muốn bảo vệ tính mạng của mình, chứ không chỉ để tránh bị xử phạt… Đó mới là đích đến lâu dài của một xã hội kỷ cương.

Đương nhiên, kỷ cương tự thân không tự nhiên hình thành. Đó là kết quả của một quá trình bền bỉ, trong đó pháp luật, giáo dục, văn hóa và sự nêu gương của cả hệ thống chính trị cùng tác động, để từng bước chuyển hóa hành vi thành nhận thức, chuyển nhận thức thành thói quen và cuối cùng trở thành nét văn hóa ứng xử của mỗi công dân.

Trong hành trình ấy, pháp luật luôn phải đi trước một bước. Một xã hội không thể kỳ vọng người dân tự giác khi những hành vi vi phạm không bị phát hiện, không bị xử lý hoặc xử lý thiếu nghiêm minh. Chỉ khi mọi hành vi vi phạm đều phải trả giá tương xứng, thì sự công bằng của pháp luật mới được khẳng định và những thói quen tốt mới có cơ hội hình thành.

Việc đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng camera AI, dữ liệu lớn, xử phạt nguội hay các nền tảng quản lý thông minh, vì thế, không đơn thuần là đổi mới phương thức quản lý, mà còn góp phần xây dựng môi trường để pháp luật được thực thi công bằng, minh bạch và không có ngoại lệ.

Tuy nhiên, chế tài chỉ là điểm khởi đầu. Một xã hội văn minh cần hướng tới việc mỗi người dân tự đặt mình trong khuôn khổ pháp luật, khi họ hiểu rằng việc tuân thủ không chỉ bảo vệ bản thân, mà còn bảo vệ cộng đồng.

Muốn pháp luật không còn là nỗi sợ mà trở thành chuẩn mực ứng xử, việc xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật cần bắt đầu từ những điều gần gũi nhất. Trong gia đình là sự giáo dục bằng hành động của cha mẹ. Trong nhà trường là việc hình thành ý thức công dân ngay từ khi còn nhỏ.

Trong cơ quan, doanh nghiệp là văn hóa chấp hành quy định, đề cao trách nhiệm và tính chuyên nghiệp. Ngoài xã hội là sự lan tỏa những giá trị tích cực, biểu dương những hành vi đẹp, đồng thời kiên quyết phê phán những biểu hiện coi thường pháp luật. Khi việc làm đúng được tôn vinh và việc làm sai bị lên án, thì kỷ cương sẽ dần trở thành giá trị được cộng đồng bảo vệ.

Đặc biệt, sự nêu gương của đội ngũ cán bộ, đảng viên có ý nghĩa hết sức quan trọng. Một lời tuyên truyền sẽ khó thuyết phục bằng một hành động gương mẫu. Mỗi cán bộ, đảng viên nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật giao thông, ứng xử văn minh nơi công cộng, hay thực hiện đúng các quy định của pháp luật chính là những hạt nhân lan tỏa tinh thần thượng tôn pháp luật trong xã hội. Kỷ cương chỉ thực sự bền vững khi người dân nhìn thấy pháp luật được thực thi công bằng, mọi tổ chức, mọi cá nhân đều bình đẳng trước pháp luật và không có bất cứ ngoại lệ nào.

Giao thông vì thế không chỉ là lĩnh vực cần bảo đảm trật tự, an toàn, mà còn là nơi mỗi người dân thực hành kỷ cương tự thân mỗi ngày. Mỗi lần cài dây an toàn, mỗi lần nhường đường cho người đi bộ,… không chỉ góp phần giảm tai nạn, mà còn là một lần ý thức thượng tôn pháp luật được bồi đắp.

Từ những hành vi nhỏ ấy, văn hóa chấp hành pháp luật sẽ dần lan tỏa sang các lĩnh vực khác của đời sống, trở thành nền tảng để xây dựng một xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa và phát triển; góp phần hiện thực hóa mục tiêu mà Đảng đã đề ra./.