Vì sao 'phút giao thừa' thiêng liêng với người Việt?

Trong đời sống văn hóa của người Việt, giao thừa không chỉ là thời điểm chuyển giao của thời gian, mà còn là lúc con người lắng lại, hướng về gia đình, về cội nguồn và những giá trị bền sâu.

Mời các bạn cùng lắng nghe những chia sẻ của nhà văn Nguyễn Ngọc Tiến để hiểu rõ hơn ý nghĩa của phút giao thừa – từ góc nhìn văn hóa, xã hội và cảm xúc con người. 

PV: Trong đời sống văn hóa của người Việt, giao thừa luôn được coi là thời khắc rất đặc biệt. Dưới góc nhìn văn hóa – xã hội, vì sao khoảnh khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới này lại mang ý nghĩa thiêng liêng và được nhiều thế hệ trân trọng đến như vậy?

Nhà văn Nguyễn Ngọc Tiến: Trước khi nói về cái tính thiêng của cái đêm giao thừa thì phải ngược lại một chút. Tức là tất cả người Việt nói chung đều biết là ngày 23 tháng chạp gọi là cúng ông Táo về trời.

Ngày này theo cái tín ngưỡng dân gian thì ông Táo về trời thì ở dưới vũ trụ là vô trụ không ai cai quản cả và lúc này thì để chống lại các cái thế lực khắc ám thì nhà nhà bắt đầu là dán câu đối đỏ rồi mua cành đào đỏ hoa đỏ...

Tức là vì là các cái thế lực hắc ám này rất sợ màu đỏ. Vì thế, cho nên là cái màu đỏ là cái màu chủ đạo của ngày Tết. Nó vừa là may mắn nhưng cũng có vừa có một cái mang cái ý nghĩa tâm linh tín ngưỡng là xua đuổi ma quỷ.

Thế thì từ ngày 23 mà cho đến trước lúc giao thừa thì là vũ trụ vô chủ đến lúc mà chuẩn bị bước sang giao thừa thì đây là đúng là thời khắc rất là thiêng liêng. Nó thiêng riêng vì sao bởi vì thực chất ra thì nó là cái huyền thoại được dân gian, tức là người ta gọi là đất trời giao hòa hoặc là có thể gọi là đất phối ngẫu.

Tại sao nó lại là thiêg riêng bởi vì là trong cái phút cuối cùng của cái chuyện chuyển tiết, tức là tiết từ tiết cũ chuyển sang cái tiết mới thì muốn nói một chút về cái tiết, tức là trong người Việt thì chia một năm là bốn mùa xuân hạ thu đông và trong một mùa thì có sáu cái tiết.

Và cái tiết cuối cùng của của năm cũ ấy chuyển sang năm mới thì là bước sang một cái mới. Và ai cũng biết rằng là Tết Nguyên đán, tức là đón năm mới và hy vọng một cái mới.

Vì thế, cho nên cái việc chuyển tiết này nó cũng rất là quan trọng. Và dân gian thì vẫn huyền thoại hóa bằng cái quan niệm, tức là đất trời giao hòa hay nói một cách khác là trời đất phối ngẫu

Thế thì tại sao nó lại thiêng liêng? Bởi vì đây là cái thời khắc nhà nhà các gia đình đón nhận một ông Táo mới từ ở trên thiên đình trở lại hạ giới. Tức là lúc này thì vũ trụ đã có chủ.

Việc đón một ông Táo đã lên trời tự làm thay đổi mình tự đổi mới mình xuống trở lại cái nơi dưới hạ giới, mang theo mình một cái mới thì đó là một cái gì rất là độc đáo và cũng rất là mong mỏi cái gia đình đó là sang năm mới là có được may mắn rồi mọi thứ  hành thông gia đình hạnh phúc rồi làm ăn phát đạt... Đó là một cái thời khắc rất là thiêng liêng

PV: Với riêng ông, một người gắn bó lâu năm với Hà Nội và những nếp sinh hoạt truyền thống – phút giao thừa thường gợi lên những cảm xúc hay ký ức nào sâu sắc nhất. Ông có thể chia sẻ trong chương trình hôm nay không?

Nhà văn Nguyễn Ngọc Tiến: Trong cái thời khắp giao thừa thì rõ ràng là không riêng thì cá nhân tôi mà nói chung là những người Việt Nam thì hồi hộp chờ đợi là mong muốn một cái lớn nhất là sang cái năm mới này tất cả những cái gì nó đen đủi vận hạn nó sẽ qua đi.

Và mình bước sang cái năm ấy với một cái sự may mắn, rồi một cái có lọc có tài, có mọi thứ để mà cho cái năm mới của mình là nó được suôn sẻ, hành thông và mọi việc được như ý.

Vì thế, cho nên là trong cái lúc giao thừa đấy thì cũng không nghĩ nhiều quá khứ mà người ta chỉ mong mỏi và hy vọng. Cá nhân tôi cũng tôi nghĩ là cũng nhiều người cũng trong cái tâm thế giống như tôi.

PV: Từ ý nghĩa văn hóa ấy, nếu nhìn giao thừa như một khoảnh khắc để mỗi người soi lại mình, theo ông, chúng ta nên mang theo điều gì từ năm cũ – lòng biết ơn, sự tử tế hay những giá trị gia đình – để bước sang năm mới với nhiều niềm tin và hy vọng hơn?

Nhà văn Nguyễn Ngọc Tiến: Thực ra nói một cách chính xác ra thì phút giao thừa không ai nghĩ nhiều tới quá khứ. Bởi vì trong bữa cơm tất niên ngày 30 tết  thì mọi thứ cũ, câu chuyện đã qua, những thành công hay thất bại đã được chia sẻ trong bữa cơm tất niên rồi.

Phút giao thừa là giờ phút chờ đợi và cũng phải nhắc lại một chút là trong lễ cúng giao thừa không chỉ là cúng trời cúng đất, cúng tổ tiên mà là lễ cúng đón các vị Táo từ trên trời trở về nhà mình. Thời khắc đón một cái gì đó mới mẻ mới chính là làm nên tính thiêng của đêm giao thừa.

PV: Vâng, xin trân trọng cảm ơn nhà văn Nguyễn Ngọc Tiến với những chia sẻ sâu lắng trong thời khắc đặc biệt này!

Giao thừa không chỉ là ranh giới của thời gian, mà còn là khoảnh khắc để mỗi người gác lại những điều chưa trọn vẹn của năm cũ, giữ lại lòng biết ơn, sự tử tế và trao cho nhau những hy vọng tốt đẹp.

Khi phút giao thừa khẽ chạm, trong không gian sum vầy của gia đình, chúng ta cùng tin rằng – một năm mới bình an, nhân ái và nhiều điều tốt lành đang mở ra phía trước.