Về Kim Lan khám phá làng gốm cổ ven sông Hồng

Hà Nội những ngày vui

- Để chuẩn bị cho kỳ nghỉ lễ Quốc khánh 2/9 năm nay, Thủ đô Hà Nội đã sẵn sàng mọi điều kiện tốt nhất để đón tiếp du khách, cùng vô vàn hoạt động văn hóa hấp dẫn. Trước hết, nhằm bảo đảm trải nghiệm an toàn và văn minh cho du khách, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội yêu cầu các cơ sở kinh doanh tuyệt đối không tự ý tăng giá, chèo kéo hay ép giá; bắt buộc niêm yết công khai giá dịch vụ và duy trì đường dây nóng hỗ trợ.

Cùng với đó, Thành phố cũng chủ động phương án phân luồng giao thông, siết chặt an ninh trật tự, an toàn thực phẩm và phòng chống cháy nổ tại các điểm đến trọng điểm.

- Song song với công tác đảm bảo an toàn, Hà Nội cũng mang đến nhiều không gian văn hóa giàu ý nghĩa phục vụ du khách nghỉ lễ. Đầu tiên là Hội sách “Mùa Thu độc lập 2026” với thông điệp “Mở trang sách - Tự hào Việt Nam”, diễn ra từ ngày 29/8 đến hết 2/9 tại Phố Sách Hà Nội. Đến đây, du khách không chỉ săn hàng ngàn đầu sách ưu đãi giảm tới 60%, mà còn được trải nghiệm thực tế ảo, thưởng thức hòa tấu âm nhạc hiện đại và tham gia triển lãm tranh gây quỹ từ thiện.

- Một điểm dừng chân lịch sử không thể bỏ qua là Trung tâm Văn hóa và Thư viện Hà Nội (số 47 Bà Triệu) với trưng bày chuyên đề “Cách mạng Tháng Tám năm 1945 - Mốc son lịch sử của dân tộc”, mở cửa phục vụ công chúng đến hết ngày 5/9. Trưng bày giới thiệu hơn 300 tài liệu, sách, báo quý giá, tái hiện hào hùng không khí những ngày mùa thu lịch sử và Tuyên ngôn Độc lập năm 1945, mang đến cho công chúng và du khách góc nhìn sâu sắc về lịch sử dân tộc. 

Hành trình cảm xúc: Về Kim Lan khám phá làng gốm cổ ven sông Hồng

Có những câu chuyện của Hà Nội không nằm trong những con phố đông đúc, mà ẩn mình dưới lớp phù sa sông Hồng. Ở Kim Lan, mỗi mảnh gốm được tìm thấy dưới lòng đất dường như đang hé lộ một phần ký ức đã hơn nghìn năm tuổi.

Điều gì đã khiến một làng gốm ven sông từng hưng thịnh từ thời Lý – Trần vẫn giữ được ngọn lửa nghề cho đến hôm nay? Hãy cùng chúng tôi tìm về Kim Lan, nơi đất, lửa và ký ức đang kể tiếp câu chuyện của một làng nghề cổ. 

Men theo triền sông Hồng về phía đông Hà Nội, làng gốm Kim Lan hiện lên bình yên với những con ngõ nhỏ, những lò nung đỏ lửa và tiếng bàn xoay vẫn đều đặn suốt bao thế kỷ. Ít ai biết rằng, nơi đây từng là một trong những trung tâm sản xuất gốm quan trọng của vùng châu thổ sông Hồng, góp phần tạo nên dòng chảy văn hóa Thăng Long xưa.

Đối với người dân Kim Lan, những mảnh gốm nằm dưới lòng đất hay được dòng sông Hồng bồi lở đưa lên không chỉ là hiện vật khảo cổ, mà còn là ký ức của quê hương.

Ký ức ấy hôm nay được lưu giữ tại Bảo tàng gốm Kim Lan và được Nghệ nhân Ưu tú Đào Việt Bình, Chủ tịch Hội Gốm sứ Kim Lan, kể lại một cách đầy tự hào: “Theo các cụ tìm hiểu và xác định, Kim Lan là một làng cổ cùng với các làng nghề bên cạnh. Làng Kim Lan có sản xuất gốm sứ liên tục từ thế kỷ thứ 7 đến thế kỷ thứ 18. Thời kỳ thịnh vượng nhất là vào thời Lý - Trần. Các hiện vật đã được các cụ, nhân dân Kim Lan cùng với Đại sứ quán Nhật Bản xây dựng thành một bảo tàng gọi là "Bảo tàng cộng đồng" đầu tiên của Việt Nam, bảo tàng này đã được xây dựng lên để lưu trữ lại di sản cho các thế hệ mai sau.”

Rời Bảo tàng, hành trình khám phá làng nghề tiếp tục tại những xưởng gốm vẫn đỏ lửa mỗi ngày. Ở đó, từ khối đất sét mộc mạc, qua đôi bàn tay khéo léo của người thợ, từng sản phẩm dần thành hình, mang theo dấu ấn của sự kiên trì và kinh nghiệm được chắt chiu qua nhiều năm tháng.

Hơn nửa đời người gắn bó với đất sét và bàn xoay, nghệ nhân Phạm Văn Nguyên vẫn bền bỉ gìn giữ kỹ thuật vuốt tay truyền thống như một cách lưu giữ tinh hoa mà cha ông đã truyền lại: “Tôi theo đuổi dòng gốm vuốt tay truyền thống để giữ nghề của cha ông. Người thợ phải biết chọn đất, có đam mê và trải qua nhiều năm rèn luyện mới tạo nên những sản phẩm thủ công tinh xảo.”

Để làng nghề tiếp tục phát triển trong đời sống hôm nay, bên cạnh những nghệ nhân tâm huyết còn có lớp trẻ lựa chọn trở về, mang theo tư duy mới nhưng vẫn bắt đầu từ những giá trị cốt lõi của quê hương.

Anh Phạm Thành Luân đã lớn lên cùng mùi đất, cùng tiếng lò nung, nhưng lựa chọn kể câu chuyện về gốm bằng ngôn ngữ của thời đại số. Đó không chỉ là hành trình nối nghiệp gia đình, mà còn là mong muốn đưa hình ảnh Kim Lan đến gần hơn với những người chưa từng đặt chân tới ngôi làng ven sông Hồng này: 

“Nghề gốm không chỉ là nghề của gia đình mà còn là một phần văn hóa của quê hương. Nên mình muốn nối tiếp nghề và góp phần đưa gốm Kim Lan đến gần với nhiều người hơn. Mình tập trung xây dựng thương hiệu cá nhân nhưng vẫn giữ những giá trị cốt lõi của gốm Kim Lan, quảng bá sản phẩm trên các nền tảng số và đưa hình ảnh làng nghề đến gần với nhiều khách hàng.”

Hơn một nghìn năm trôi qua, đất vẫn nuôi lửa, lửa vẫn giữ hồn gốm. Giữa nhịp sống hiện đại, Kim Lan không chỉ gìn giữ một nghề cổ, mà còn lưu giữ ký ức về một vùng đất từng góp phần làm nên diện mạo văn hóa Thăng Long. Mỗi mảnh gốm là một lát cắt của lịch sử, mỗi sản phẩm hôm nay là sự tiếp nối của những giá trị được vun đắp qua bao thế hệ. Đây cũng chính là một điểm hẹn văn hóa đáng để mỗi du khách một lần ghé thăm khi tìm về vùng đất phía Đông Thủ đô./.  

Người quen ở phố: Người giữ lửa làng gốm

Bên bờ sông Hồng, Kim Lan không chỉ là một làng gốm, mà là nơi đất và lửa nuôi dưỡng ký ức qua từng thế hệ. Ở đây thì mỗi sản phẩm ra đời không đơn thuần là một món đồ thủ công, mà là kết tinh của thời gian, của bàn tay và cả tình yêu với nghề.

Trong tiểu mục Người quen ở phố ngày hôm nay, chúng tôi xin mời quý vị và các bạn sẽ gặp gỡ với ông Đào Việt Bình, Chủ tịch Hội gốm Kim Lan, người đã nhiều năm gắn bó và giữ gìn hồn cốt của làng gốm ven sông này.

PV: Xin chào ông Đào Việt Bình. Thưa ông, có khi nào mà ông nhìn một sản phẩm gốm và nhận ra nó không chỉ là đồ vật mà là một phần con người của người làm ra nó không?

Ông Đào Việt Bình: Khi nhắc đến đồ gốm, hầu hết câu chuyện lịch sử đều được viết lại từ những mảnh gốm sưu tầm, bởi chỉ chất liệu này mới tồn tại bền vững qua ngàn năm. Tôi nghĩ là như vậy. như các cụ nói là "cây giống bóng, cảnh giống người" mà. Những người nghệ nhân mà khi đã được đỉnh cao là nghệ nhân, được phong tặng rồi thì những cái sản phẩm, tác phẩm của họ sẽ đương nhiên là sẽ được trau chuốt, được đẹp hơn những cái người bình thường.

Khi đạt đến đỉnh cao và được phong tặng danh hiệu nghệ nhân, các tác phẩm của họ tự khắc sẽ chỉn chu, tinh xảo hơn người thường. Qua từng sản phẩm, người ta không chỉ thấy tâm thái của người thợ mà còn hình dung được cảm xúc của họ lúc sáng tác — vui hay buồn. Ngay cả con chim người ta khắc, hay là những cái cây, cảnh vật thì nó cũng đều mang theo  tâm trạng của người làm ra nó.

PV: Được biết, làng gốm Kim Lan là một làng gốm lâu đời bên bờ sông Hồng, và với những khoảng thời gian mà ông gắn bó với làng nghề thì theo ông, khi du lịch làng nghề phát triển thì đâu sẽ là ranh giới giữa việc "giữ nghề" và "biểu diễn nghề"?

Ông Đào Việt Bình: Ở làng gốm cổ Kim Lan, việc giữ nghề và truyền nghề cho thế hệ sau luôn được các nghệ nhân đặt lên hàng đầu. Làng hiện có Bảo tàng Khảo cổ học — mô hình bảo tàng cộng đồng đầu tiên tại Việt Nam, nơi trưng bày vô số hiện vật gắn liền với nhiều thế hệ người dân.

Mang tâm thế bảo tồn nghề truyền thống, các nghệ nhân Kim Lan không coi việc làm gốm là một màn trình diễn du lịch. Họ hướng dẫn du khách bằng tinh thần tự nguyện và sự tận tụy, điều được rất nhiều người ghé thăm ghi nhận và trân trọng.

PV: Có thể nói là một làng nghề có thể đi xa bằng sản phẩm, nhưng sẽ chỉ thực sự bền vững khi còn những con người giữ lửa cho ký ức và niềm tin. Và câu chuyện từ Kim Lan qua chia sẻ của ông Đào Việt Bình nhắc nhở chúng ta rằng: giá trị của nghề không chỉ nằm ở những gì được tạo ra, mà còn ở cách người ta trân trọng và tiếp nối nó.