Vào rừng Mã Đà, thăm chiến khu Đ

Chiến khu Đ (được thành lập vào năm 1946) - "trái tim" cách mạng của miền Đông Nam Bộ, là một mảnh đất huyền thoại gắn liền với những trang sử gian lao, anh dũng. Nằm giữa thâm u rừng già khó tiếp cận hay tấn công, chiến khu Đ thuận lợi xây dựng lực lượng vũ trang cho miền Đông trong hai cuộc chiến tranh chống Pháp và chống Mỹ.

Giữa tiết trời thu dịu mát, con đường 322 đỏ quạch sắc đất bazan dần đưa cả đoàn rời xa cái ồn ả của phố thị, lọt thỏm vào dải xanh thẳm của rừng già. Lửa nắng phương Nam rọi qua những vòm cây cổ thụ, hắt xuống mặt đường tơ rơm ánh vàng. Nhưng cái gập gềnh của con đường bỗng khựng lại, nơi tiếng máy húc, máy khoan nhồi đang rền vang một vùng trời. Đơn vị thi công dự án đường trên cao 13km (thuộc dự án cầu Mã Đà) qua Khu bảo tồn thiên nhiên văn hóa Đồng Nai đang khẩn trương khoan cọc nhồi, hứa hẹn về một tương lai hạ tầng giao thông kết nối liên vùng tại nơi đây, giúp phát triển kinh tế-xã hội địa phương.

Qua khỏi khu vực thi công dự án cầu Mã Đà, chúng tôi rẽ hướng đi sâu vào rừng.  Rừng Mã Đà sở hữu một hệ sinh thái vô cùng phong phú và đa dạng. Nơi đây quy tụ hàng ngàn loài thực vật đặc trưng của rừng nguyên sinh Nam Bộ, từ những gã khổng lồ của đại ngàn như bằng lăng, gõ đỏ, kơ-nia.. hàng trăm năm tuổi, cho đến thảm lá trung quân dẻo dai đã đi vào lịch sử.

Dưới vòm xanh rậm rạp ấy là ngôi nhà an toàn của vô số loài động vật hoang dã, từ các loài chim, bò sát cho đến những loài thú quý hiếm như voi, bò tót... Tất cả cùng hòa quyện tạo nên một "lá phổi xanh" căng tràn sức sống, vừa hoang sơ, huyền bí, vừa chứa đựng giá trị bảo tồn cho mai sau.

Con đường xông xênh bóng mát đưa đoàn chúng tôi tiến vào Di tích Căn cứ Trung ương Cục miền Nam (thời kỳ 1961 - 1962). Giữa khoảng sân rộng ngợp bóng cây cổ thụ của đại ngàn, không gian chìm vào sự tĩnh mịch thanh tao.

Di tích Trung ương Cục miền Nam (1961 1962) là một chứng tích lịch sử quan trọng gắn liền với những năm tháng đấu tranh anh dũng của dân tộc trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Trong giai đoạn 1961-1962, Trung ương Cục miền Nam đóng vai trò trọng yếu trong việc chỉ đạo phong trào cách mạng miền Nam.

Đây là nơi lãnh đạo cao cấp của Đảng, Chính phủ và quân đội Việt Nam đã chỉ huy các chiến lược quan trọng, định hướng và điều phối các hoạt động kháng chiến.

Năm 2004, các hạng mục: Bia tưởng niệm, đền tưởng niệm, đền thờ liệt sĩ, nghĩa trang liệt sĩ Mã Đà,…tại di tích Căn cứ Trung ương Cục miền Nam đã được trùng tu, tôn tạo nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị di tích và thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam.

Tại đây, đoàn chúng tôi trang nghiêm làm lễ tưởng niệm, kính cẩn dâng hoa, dâng hương lên Chủ tịch Hồ Chí Minh, các bậc tiền nhân và các anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống trên vùng đất Chiến khu Đ anh hùng.

Khói hương trầm quyện vào làn sương rừng, lan tỏa qua những mái nhà lợp lá trung quân mỏng manh nhưng kiên cường. Đứng trước anh linh Bác và các thế hệ cha anh, mỗi bước chân như chậm lại, lòng dâng lên niềm xúc động và sự biết ơn vô hạn đối với những người đã đánh đổi máu xương để giữ lấy từng tấc đất quê hương.

Sau Lễ dâng hương, chúng tôi vào tham quan Đền tưởng niệm Di tích và nghe nhiều câu chuyện lịch sử, cảm nhận sâu sắc hơn bao giờ hết sự mưu trí, dũng cảm của các thế hệ lãnh đạo và chiến sĩ cách mạng.

Để có được ngày hôm nay là sự hy sinh, đánh đổi của biết bao chiến sĩ cán bộ, chiến sĩ và nhân dân miền Đông anh dũng.

Tiếp nối hành trình, chúng tôi di chuyển ra khu vực nhà bán âm (nửa chìm nửa nổi xuống lòng đất), lợp mái bằng một loại lá cây mang tên thật hay: lá trung quân.

Nơi đây đã diễn ra Hội nghị chính thức thành lập Trung ương miền nam ngày 10/10/1961.

Rời Đền tưởng niệm, mọi người di chuyển về khu vực Nghĩa trang liệt sĩ Mã Đà. Ấn tượng đầu tiên đập vào mắt chúng tôi phía ngoài nghĩa trang là Đền thờ Liệt sĩ Mã Đà nằm trầm mặc, tĩnh mịch dưới vòm lá xòe rộng của một cây đa đại thụ. Thân cây to đến vài người ôm không xiết, rễ cây cắm sâu vào lòng đất mẹ như một vòm lọng khổng lồ chở che cho ngôi đền qua bao mùa mưa nắng đại ngàn.

Trong làn không khí mát lạnh của rừng già, khói hương từ đền thờ tỏa ra nghi ngút, quyện vào những tầng lá cổ thụ cao vút, tạo nên một không gian linh thiêng đến lạ kỳ.

Trong khung cảnh thiêng liêng, đàn bướm chao nghiêng cùng tiếng chim ríu rít tưởng chừng như chưa từng biết đến vết thương chiến tranh. Ấy vậy mà Mã Đà từng gồng mình chịu bao trận mưa bom, bão đạn và chất độc hóa học, biến rừng già thành những hố sâu hoắm, thân cây nham nhở lửa tàn.

Đứng trước Nghĩa trang Liệt sĩ Mã Đà, chúng tôi lặng lẽ dâng nén hương tưởng niệm hàng ngàn người con ưu tú đã hóa thân vào đất mẹ. Nhìn sức sống căng tràn hôm nay mới thấm thía: mỗi nhành cây, tấc đất bình yên đều đánh đổi bằng máu xương của bao thế hệ cha ông.

Giữa không gian tịch mịch, 70 ngôi mộ nằm lặng lẽ nhưng chỉ vỏn vẹn 5 phần mộ có khắc tên. Phải chăng cái tên "Nghĩa trang không bia mộ" từ đó mà ra đời như một nỗi niềm khắc khoải: biết bao hài cốt liệt sĩ chưa rõ danh tính đã vĩnh viễn gửi gắm hình hài vào đất mẹ.

Mỗi nén hương dâng lên là một lời tri ân gửi vào lòng đất mẹ. Giữa tiếng gió rừng vi vu như bản nhạc trầm hùng bất tận, chúng tôi cảm nhận rõ hơn bao giờ hết cái giá của độc lập, tự do - cái giá được đánh đổi bằng tuổi trẻ và vô vàn sự hy sinh thầm lặng giữa rừng sâu nước độc.

Điểm cuối trong hành trình tìm về lịch sử của chúng tôi là Di tích Khu ủy miền Đông Nam Bộ.

Trong giai đoạn 1961-1967, Khu ủy Miền Đông Nam Bộ đã tập trung chỉ đạo các cuộc chiến đấu quyết liệt, không ngừng làm suy yếu sức mạnh quân sự của kẻ thù và đồng thời phát triển phong trào kháng chiến trên mọi mặt trận. Đây cũng là thời điểm những chiến dịch lớn như Chiến dịch Hồ Chí Minh, các cuộc tấn công du kích mạnh mẽ của quân và dân miền Đông diễn ra, gây tiếng vang lớn và khẳng định bản lĩnh chiến đấu kiên cường của quân và dân ta.

Căn cứ Khu ủy ẩn mình sâu dưới những tán rừng nguyên sinh dày đặc. Hệ thống giao thông hào chằng chịt, những căn hầm chui bí mật và nhà làm việc của Thường vụ Khu ủy vẫn được giữ gìn nguyên vẹn.

Đi dọc theo những con đường nội bộ nhỏ hẹp, hiện ra trước mắt chúng tôi là hệ thống hầm hố, nhà làm việc bán âm của các đồng chí lãnh đạo cách mạng năm xưa.

Những chiếc bếp Hoàng Cầm giấu khói trong lòng đất, những chiếc bàn làm việc bằng tre thô sơ... tất cả vẫn nằm đó, lặng lẽ kể lại câu chuyện về một thời kỳ gian lao mà vô cùng oai hùng của cách mạng miền Nam.

Hành trình qua các điểm di tích của Chiến khu Đ khép lại khi bóng chiều ngả dài trên đại ngàn. Rời dải xanh trầm mặc của rừng Mã Đà khi ánh chiều vệt vàng qua tán lá cổ thụ, mỗi người trong đoàn chúng tôi đều mang theo niềm tự hào sâu sắc cùng lời hứa sống, cống hiến sao cho xứng đáng với những hy sinh thầm lặng nhưng vĩ đại trên mảnh đất gian lao mà anh dũng này.