Vành đai 5: Mở rộng không gian, kết nối liên vùng

Tuyến đường dài khoảng 349 km, đi qua 7 tỉnh, thành phố, từ Hà Nội, Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên đến Phú Thọ. Riêng giai đoạn 2026-2030, ngân sách Trung ương dự kiến bố trí hơn 61.000 tỷ đồng để đầu tư tuyến chính cao tốc dài khoảng 116 km qua 4 địa phương. Dự án được chuẩn bị đầu tư từ năm 2026, triển khai từ năm 2027 và phấn đấu hoàn thành toàn tuyến trước năm 2035.

Quy mô đầu tư lớn cho thấy kỳ vọng không chỉ giải tỏa áp lực giao thông cho Hà Nội, mà quan trọng hơn, hình thành một trục kết nối liên vùng, mở rộng không gian phát triển và tạo thêm động lực cho cả Vùng Thủ đô:

Mở hành lang kết nối các cực tăng trưởng

Vành đai 5 được đặt trong một bài toán lớn hơn câu chuyện giao thông của Hà Nội: tổ chức lại không gian phát triển của cả một vùng kinh tế đang mở rộng mạnh mẽ. Khi các trung tâm công nghiệp, đô thị, logistics và cảng biển ngày càng liên kết chặt chẽ, nhu cầu không chỉ là đi lại thuận lợi hơn, mà phải hình thành được những hành lang vận tải đủ năng lực để kết nối các cực tăng trưởng, đưa hàng hóa và nguồn lực lưu chuyển nhanh hơn giữa các địa phương.

Vì thế, giá trị của Vành đai 5 không chỉ nằm ở việc tạo thêm một tuyến đường, mà ở khả năng hình thành một mạng lưới liên kết mới, giảm sự phụ thuộc vào các trục giao thông xuyên tâm và mở thêm dư địa phát triển cho toàn Vùng Thủ đô.

Bà Nguyễn Thị Việt Nga, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội khóa XVI phân tích: “Với một dự án mà có quy mô nguồn lực rất lớn, yêu cầu cuối cùng là phải biến đầu tư cho giao thông thành đầu tư cho phát triển. Khi làm được điều đó thì đường Vành đai 5 mới thực sự trở thành một vành đai kinh tế, chứ không chỉ là một vành đai giao thông thông thường nữa. Một tuyến đường vành đai chỉ phát huy giá trị khi mà các nút giao với cao tốc, quốc lộ, đường tỉnh, các khu công nghiệp, các trung tâm logistic, cảng biển và sân bay được quy hoạch và triển khai một cách đồng bộ”.

Để biến kỳ vọng đó thành hiệu quả thực tế, điểm quan trọng là các tuyến đường phải kết nối được với những nơi tạo ra dòng hàng hóa và giá trị kinh tế. Tại Bắc Ninh, hoạt động của các khu công nghiệp kéo theo nhu cầu trung chuyển ngày càng lớn. Những trung tâm logistics như ICD Quế Võ đang đóng vai trò kết nối giữa các phương thức vận tải và các vùng sản xuất.

Ông Nguyễn Văn Phúc, Trưởng Ban Điều hành sản xuất ICD Tân cảng Quế Võ, Bắc Ninh chia sẻ: “Sản lượng hàng năm tăng trưởng đều, bình quân 20% qua các năm, với vị trí chiến lược quan trọng của ICD Quế Võ là địa điểm kết nối vận chuyển giữa phương thức vận tải đường thủy sang đường bộ và kết nối trực tiếp đến các khu công nghiệp trong khu vực lân cận, hy vọng thời gian tới ICD Quế Võ sẽ trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi logistic liên vùng…”

Từ mạng lưới giao thông đến động lực phát triển liên vùng

Đặt trong tổng thể mạng lưới giao thông của Vùng Thủ đô, Vành đai 5 được kỳ vọng tạo thêm những hướng lưu thông mới, giúp phân bổ lại các dòng phương tiện và hàng hóa thay vì tiếp tục dồn vào các trục xuyên tâm. Liên quan đến vấn đề này, TS Khương Kim Tạo, Chuyên gia giao thông cho rằng, khi các tuyến cao tốc, quốc lộ, đường tỉnh và các đầu mối logistics được kết nối đồng bộ, hiệu quả của một tuyến đường sẽ được cộng hưởng trên cả mạng lưới:

“Chúng ta có thể hình dung rằng giao thông nó như một cái mạch máu của cơ thể. Khi mà mạch máu chúng ta càng phát triển bao nhiêu, các mạch máu chủ, động mạch chủ càng phát triển bao nhiêu thì dẫn đến sức sống của các vùng miền nó đều cao lên bấy nhiêu. Dự án này được thông qua thì sẽ mang lại phát triển kinh tế cho vùng thủ đô nói riêng và tất cả các tỉnh lân cận. 7 cái tỉnh mà được liên kết với vành đai 5 đấy thì sẽ được phát triển nhanh chóng hơn và tạo được cơ hội để tạo đòn bẩy phát triển kinh tế toàn quốc.”

Nhưng hiệu quả của một mạng lưới lớn cuối cùng vẫn được cảm nhận từ những hành trình cụ thể. Với những người thường xuyên vận chuyển hàng hóa liên tỉnh như anh Lê Văn Dương, mỗi quãng đường được rút ngắn, mỗi điểm ùn tắc được tránh đi đều có ý nghĩa trực tiếp về thời gian và chi phí:

“Chạy tuyến liên tỉnh thì cái ngại nhất là những đoạn đông xe, có khi chỉ một đoạn ùn tắc cũng làm chậm cả chuyến. Nếu có thêm các tuyến vành đai kết nối trực tiếp giữa các tỉnh, xe không phải vòng qua khu vực trung tâm thì sẽ thuận lợi hơn, vừa tiết kiệm thời gian, vừa giảm chi phí.”

Từ một trung tâm logistics, các khu công nghiệp đến những chuyến xe trên đường, nhu cầu về một mạng lưới kết nối liên vùng đang hiện hữu trong từng mắt xích của nền kinh tế. Vành đai 5 vì thế không chỉ là thêm 349 km đường, mà được kỳ vọng trở thành một hành lang kết nối mới, mở rộng không gian phát triển, tăng khả năng liên kết sản xuất – logistics – đô thị và đưa nguồn lực của các địa phương đến gần nhau hơn.

Để một dự án hạ tầng quy mô lớn thực sự trở thành động lực phát triển, bài toán không dừng ở việc hoàn thành tuyến đường, mà là làm sao để những kết nối trên bản đồ trở thành những kết nối thực trong nền kinh tế.