Vành đai 3 trên cao nhìn từ metro, đằng sau một vạch sơn mới

Thường ngày đi làm bằng metro, tôi có một thói quen hơi vô duyên, đến đoạn chạy qua Vành đai 3 trên cao thì nhìn xuống, để xem hôm nay tắc 1 chiều hay tắc cả 2 chiều…

Từ cửa sổ metro nhìn xuống, sự tương phản khá thú vị. Tàu chạy đều trên đường ray, hành khách ngồi bên trong có thể thong thả đọc sách, nghe nhạc, tranh thủ xử lý vài tin nhắn; hoặc ngắm hành khách khác…

Phía dưới, những chiếc ô tô cũng đang trên một tuyến đường rất hiện đại, nằm ở độ cao không hề thấp, nhưng tốc độ thì… à mà thôi.

Theo số liệu được nêu của Cục Cảnh sát giao thông, lưu lượng trên cầu Thanh Trì và tuyến Vành đai 3 có thời điểm lên tới khoảng 122.606 xe/ngày đêm, gấp hơn gần 8 lần so với lưu lượng thiết kế.

Đọc con số này, người đi đường có lẽ không cần phải làm thêm một phép tính nào. Họ đã “tự tính” bằng thời gian của mình mỗi ngày.

Một cuộc hẹn đến muộn. Một cuộc họp phải báo trước rằng “em đang ở Vành đai 3 trên cao”. Một buổi sáng vốn chỉ cần vài chục phút nhưng có thể kéo dài thêm đáng kể, có khi lên đến đôi tiếng đồng hồ. Và cũng có những cuộc điện thoại mà chỉ cần nghe câu “Anh đang ở Vành đai 3 trên cao” là người ở bên kia hiểu phần còn lại.

Đề xuất bỏ làn dừng xe khẩn cấp trên đường Vành Đai 3 Hà Nội

Trong bối cảnh đó, Cục Cảnh sát giao thông đề nghị nghiên cứu phương án tổ chức 3 làn xe chạy mỗi chiều, không bố trí làn dừng xe khẩn cấp; đồng thời, nghiên cứu lại vạch sơn, biển báo, phân làn, phân tuyến và hạ tốc độ khai thác để bảo đảm đồng tốc trên toàn tuyến.

Đến đây, có lẽ sẽ có người thắc mắc: Đường đã tắc mà còn hạ tốc độ? Nghe qua thì có vẻ ngược đời. Nhưng giao thông có những nghịch lý như vậy. Một dòng xe không phải cứ chiếc nào chạy nhanh hơn thì cả dòng sẽ đi nhanh hơn.

Khi phương tiện liên tục tăng tốc, phanh gấp, chuyển làn, tìm cách vượt nhau, sự thay đổi tốc độ của một chiếc xe có thể kéo theo phản ứng dây chuyền phía sau. Đến một lúc nào đó, tất cả cùng phải phanh và “cao tốc” biến thành một bãi… chờ.

Bởi vậy, “đồng tốc” có khi lại quan trọng không kém “tốc độ”. Một dòng xe chạy tương đối đều, giữ khoảng cách hợp lý và ít xung đột giữa các làn có thể tạo ra một nhịp giao thông ổn định hơn. Nói đơn giản, trên một tuyến đường đông như Vành đai 3, đôi khi đi cùng nhau còn quan trọng hơn cố đi trước nhau.

Nhưng nếu phương án tổ chức 3 làn xe được nghiên cứu, việc không còn làn dừng xe khẩn cấp như hiện nay lại đặt ra một câu hỏi không thể bỏ qua: Khi một chiếc xe gặp sự cố thì sao?

Đây không phải chuyện nhỏ. Trên một tuyến đường trên cao, chỉ một phương tiện hỏng giữa dòng xe cũng có thể tạo ra ảnh hưởng lớn. Tai nạn, xe chết máy, người cần hỗ trợ hay lực lượng chức năng cần tiếp cận hiện trường đều cần không gian và phương án xử lý phù hợp.

Vì thế, câu chuyện không đơn giản là lấy phần diện tích của làn khẩn cấp để biến thành một làn xe chạy. Đằng sau một vạch sơn mới phải là cả một phương án tổ chức giao thông và xử lý sự cố đủ chặt chẽ.

Nói cách khác, bài toán của Vành đai 3 trên cao, không phải chỉ là hai làn thành ba làn. Đó là bài toán làm sao để thêm năng lực thông hành nhưng vẫn bảo đảm an toàn, đặc biệt trong những thời điểm mà chỉ một sự cố nhỏ cũng có thể khiến cả tuyến “đứng hình”.

Điều thú vị là trong khi những người đi ô tô đang trực tiếp trải nghiệm câu chuyện ấy, hành khách trên metro lại có một “góc nhìn” khác. Từ trên cao, có thể nhìn thấy toàn bộ dòng phương tiện, thấy những điểm ùn bắt đầu từ đâu, thấy một chiếc xe đổi làn có thể tác động thế nào đến dòng xe phía sau.

Và cũng từ trên cao, người ta dễ nhận ra một điều: Hà Nội đang có thêm những phương thức vận tải khác, nhưng nhu cầu di chuyển cá nhân bằng đường bộ vẫn rất lớn.

Có lẽ vì thế mà câu chuyện Vành đai 3 không chỉ là chuyện của một tuyến đường. Nó là câu chuyện của một đô thị đang lớn lên từng ngày, nơi nhà ở, khu đô thị, trung tâm thương mại, trường học, nơi làm việc và những dòng người liên tục dịch chuyển.

Đường được xây để giải quyết ùn tắc, nhưng khi lượng phương tiện tăng nhanh, chính con đường ấy lại phải tìm cách thích nghi với một bài toán mới.

Từ cửa sổ metro, tôi vẫn nhìn xuống Vành đai 3 mỗi ngày. Có lẽ trong thời gian tới, cảnh dưới kia sẽ còn có nhiều thay đổi nếu phương án tổ chức lại giao thông được triển khai. Thêm một làn xe, điều chỉnh tốc độ, tổ chức lại phân làn; những thứ nghe khá kỹ thuật nhưng cuối cùng lại liên quan đến một chuyện rất đời thường: Mỗi ngày người Hà Nội mất bao nhiêu thời gian để đi từ nhà đến nơi làm việc và trở về nhà?

Một tuyến đường hiệu quả không nhất thiết phải khiến mọi chiếc xe chạy thật nhanh. Quan trọng hơn, nó phải giúp dòng xe vận hành ổn định, giảm những cú phanh bất ngờ, hạn chế xung đột và khiến người đi đường có thể dự đoán được hành trình của mình.

Và có lẽ, với Vành đai 3, không nhất thiết phải là nhanh; mà là đừng đứng im.

Chiều nay về, metro chạy qua Vành đai 3, tôi chắc chắn sẽ lại nhìn xuống. Nếu hôm nay những chiếc xe dưới kia đang nhích được, tôi sẽ coi đó là một tín hiệu vui.

Còn nếu chúng đứng im, thì tôi... “đang ở trên metro” cơ mà.