Túi ngậm nicotine: Ngọt vị, đắng hệ lụy

Dù được quảng bá là “ít hại hơn”, nhưng các chuyên gia y tế cảnh báo đây vẫn là sản phẩm có nguy cơ gây nghiện và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Dù được quảng bá là “ít hại hơn”, nhưng các chuyên gia y tế cảnh báo đây vẫn là sản phẩm có nguy cơ gây nghiện và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.

"Làn sóng" nicotine mới nhắm vào giới trẻ

Hơn ba năm hút thuốc lá và cũng từng thử thuốc lá điện tử, Nguyễn Thành Long, sinh viên quê Hưng Yên, lại tiếp tục bị cuốn hút bởi một “trend” mới trên TikTok là Snus - túi ngậm nicotine. Sự tò mò khiến Long muốn thử một sản phẩm trông có vẻ “sành điệu”:

"Em cũng sẽ thử thôi, mình hút thuốc lá quen rồi thì chắc nó cũng chỉ như thuốc lá. Bọn em trẻ thì thích thử cái này cái kia thôi, chứ thuốc lá bao vẫn an toàn hơn. Mấy cái đấy là dạng gây nghiện rồi, như kiểu thuốc lá điện tử, sản xuất ra mấy lọ tinh dầu vẫn là chất gây nghiện với chất gây phê."

Sự tò mò của một bộ phận giới trẻ cũng chính là “mảnh đất” màu mỡ để các doanh nghiệp thuốc lá xuyên quốc gia tiếp tục vươn “vòi bạch tuộc”, sau khi thuốc lá truyền thống bị quản lý chặt, còn thuốc lá điện tử đã bị cấm tại nhiều nước, trong đó có Việt Nam. Chỉ trong 5 năm (từ 2020 - 2025), lượng tiêu thụ túi ngậm nicotine đã tăng hơn 6 lần, đạt mức 34 tỷ túi. Ước tính đến năm 2027, thị trường túi ngậm nicotine toàn cầu sẽ đạt giá trị gần 16 tỷ USD.

Phía sau những con số tăng trưởng đó là nỗi bất an của nhiều bậc phụ huynh:

"Rất rất lo, tốt nhất là cấm luôn đi. Thứ nhất là bị bạn bè lôi kéo, rồi nghiện, rồi những tệ nạn khác. Tôi mong là nó đừng tấn công con tôi, ra ngoài thì làm sao biết được."

"Mình cũng phải có sự kiểm soát đồ vật của cháu ở nhà xem có những cái gì giống như thế này để ngăn chặn ngay. Lớp trẻ về mạng thông tin rất nhanh, cái này lan truyền thì chúng nó đua đòi, rất lo lắng. Chất gây nghiện có hệ lụy đến cả gia đình, xã hội."

Trong vai một người muốn mua túi ngậm nicotine, phóng viên nhanh chóng tìm thấy gần chục fanpage rao bán tại Hà Nội, Đà Nẵng, có trang thu hút tới hơn 14.000 lượt theo dõi. Thế nhưng, càng tiếp cận, người bán càng tỏ ra dè dặt. Họ không cung cấp thông tin công khai về sản phẩm, từ chối trao đổi qua điện thoại, chỉ nhắn tin và sàng lọc khách hàng trước khi tư vấn:

"Em cứ nhắn tin qua fanpage Facebook, sẽ có những bạn nhân viên tư vấn cho em. Em cứ nói tiếng Việt là mấy bạn sẽ nói tiếng Việt với em."

Theo tìm hiểu của phóng viên, các loại túi ngậm nicotine hiện được rao bán với khoảng 30 hương vị khác nhau như: dừa, táo, bạc hà, cherry,… Giá dao động từ 170.000 - 200.000 đồng/hộp tùy loại, được quảng cáo có xuất xứ từ Thụy Điển, châu Âu hay Cuba, song rất khó kiểm chứng. Đáng chú ý là mẫu mã sản phẩm được thiết kế bắt mắt với những gam màu tươi sáng, kiểu dáng nhỏ gọn như hộp kẹo, mỹ phẩm bỏ túi; xuất hiện cùng hình ảnh những bữa tiệc, kỳ nghỉ hay phong cách sống “thời thượng”.

Không thể để khoảng trống pháp lý tiếp tay cho sản phẩm mới

Theo các chuyên gia y tế, ngoài nguy cơ gây nghiện, túi ngậm nicotine còn có thể gây tổn thương niêm mạc miệng khi được đặt giữa môi và lợi, đồng thời làm tăng nhịp tim cấp tính. TS. Hoàng Thị Mỹ Hạnh, chuyên gia của Viện Chiến lược và Chính sách y tế cho biết:

"Sản phẩm này dạng bột, bao gồm nicotine tự nhiên, hoặc tổng hợp các chất tạo hương vị và một số thành phần khác. Thiết kế rất hấp dẫn và quảng cáo là không hút thuốc lá, ít hại, gây hiểu lầm về sự an toàn. Theo chiến lược của các hãng thuốc lá, họ sẽ ra mắt các vị nhiệt đới như trà sữa, chanh muối, vải thiều,… nhằm thu hút giới trẻ."

Lo ngại các sản phẩm nicotine thế hệ mới tiếp tục lan rộng và gây hại cho giới trẻ, Bộ Y tế đã đề xuất cấm tất cả các loại thuốc lá mới trong Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Đồng tình với đề xuất này, TS. Nguyễn Thu Hương, đại diện Mạng lưới giám sát ngành công nghiệp thuốc lá toàn cầu (STOP) tại Việt Nam cho rằng, thay vì chỉ liệt kê tên một số sản phẩm hoặc công nghệ đang có, dự thảo luật cần xây dựng quy định đủ bao quát để ngăn các doanh nghiệp tiếp tục đưa ra những sản phẩm mới với tên gọi và thiết kế khác, tránh tạo khoảng trống pháp lý.

Bà Hương cũng lưu ý, việc cho phép tiếp thị một số sản phẩm túi ngậm nicotine tại Mỹ chỉ là một quyết định quản lý đối với sản phẩm cụ thể của Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA), không phải là bằng chứng khoa học:

"Nhiều thông tin trên truyền thông cho rằng, các sản phẩm này là những sản phẩm giảm hại, đã được cơ quan FDA Hoa Kỳ cho phép tiếp thị. Việc được phép tiếp thị chỉ là những tuyên bố trên hồ sơ cụ thể và trong khuôn khổ pháp lý của họ. Nó không đồng nghĩa toàn bộ sản phẩm túi ngậm nicotine được xác nhận là an toàn. Báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng đã cảnh báo rằng, những thông tin liên quan vấn đề chứng nhận sản phẩm có tác dụng giảm hại, hay có tác dụng trong quá trình cai nghiện thuốc lá thì đều phải được kiểm chứng lại."

Cũng theo TS. Nguyễn Thu Hương, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, dù có cách tiếp cận khác nhau, nhưng nhiều quốc gia đều hành động rất sớm, trước khi các sản phẩm nicotine thế hệ mới lan rộng trong cộng đồng.

Tên gọi có thể thay đổi, nhưng mục tiêu của các công ty thuốc lá vẫn không đổi: tiếp cận ngày càng nhiều người trẻ. Bởi vậy, chính sách cần đi trước thị trường, không chỉ để quản lý một sản phẩm mới, mà còn để ngăn ngừa nguy cơ hình thành một thế hệ mới lệ thuộc nicotine./.