Từ dữ liệu đến “hồ sơ tín nhiệm”

 Từ thực tế quản lý an toàn giao thông tại doanh nghiệp vận tải cho thấy, không ít trường hợp tài xế vi phạm giao thông, thậm chí gây tai nạn, nhưng sau đó cố tình rời bỏ doanh nghiệp cũ, chuyển sang đơn vị khác hành nghề mà gần như không bị “ràng buộc” bởi quá khứ. Doanh nghiệp khi tuyển dụng tài xế, trong nhiều trường hợp, không có đủ thông tin để đánh giá đầy đủ về lịch sử hoạt động của lái xe. Điều này tạo ra một khoảng trống trong quản lý, nơi mà trách nhiệm cá nhân bị buông lơi, còn rủi ro thì tiếp tục được chuyển từ nơi này sang nơi khác.

Ở góc độ quản lý nhà nước, khi dữ liệu xử phạt chỉ dừng lại ở mức xử lý từng vụ việc đơn lẻ mà chưa được tích hợp thành hồ sơ hành nghề của từng lái xe, thì hiệu quả răn đe và phòng ngừa vẫn còn hạn chế. Một tài xế có thể bị xử phạt nhiều lần ở các địa phương khác nhau, nhưng nếu không có hệ thống liên thông, những vi phạm đó khó được nhìn nhận như một “chuỗi hành vi” cần cảnh báo hoặc xử lý nghiêm khắc hơn.

Bởi vậy, cần sớm xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về người lái xe, trong đó, dữ liệu giấy phép lái xe đã có, dữ liệu về vi phạm của tài xế cũng được lực lượng cảnh sát giao thông không ngừng cập nhật. Hệ thống này phải tích hợp, xây dựng thành một cơ sở dữ liệu tập trung, gắn với mã định danh cá nhân, cập nhật theo thời gian thực, bao gồm thông tin về giấy phép lái xe, các lỗi vi phạm, mức độ tái phạm, tình trạng chấp hành xử phạt và các biện pháp bổ sung (tước bằng, trừ điểm …). Hệ thống này không chỉ phục vụ công tác xử lý vi phạm, mà còn là công cụ phân tích, dự báo rủi ro để hoạch định chính sách giao thông hiệu quả hơn.

Trong hệ thống dữ liệu này, vai trò của doanh nghiệp vận tải cần được đặt đúng vị trí. Doanh nghiệp không chỉ là đơn vị sử dụng lao động, mà còn là “mắt xích” quan trọng trong việc giám sát, đánh giá và phối hợp xử lý vi phạm của lái xe. Khi doanh nghiệp ghi nhận vi phạm của một tài xế, có thể thông báo và phối hợp với cơ quan chức năng để xử lý đến cùng, thay vì để xảy ra tình trạng “bỏ của chạy lấy người”, gây thiệt hại cho bản thân doanh nghiệp và gây khó khăn cho công tác quản lý.

Để thực hiện được điều này, cơ quan chức năng có thể thiết lập cơ chế chia sẻ dữ liệu có kiểm soát với khu vực doanh nghiệp, đặc biệt là các đơn vị vận tải, logistics và dịch vụ có sử dụng nhiều lái xe. Cơ chế này nên vận hành theo nguyên tắc “truy vấn có điều kiện”, trong đó doanh nghiệp chỉ được tiếp cận một phần dữ liệu nhất định, và phải có sự đồng ý của cơ quan chức năng, của người lao động, đặc biệt là cần căn cứ pháp lý rõ ràng.

Đồng thời, cần phân loại mức độ thông tin được chia sẻ: từ thông tin xác thực bằng lái và tình trạng còn hiệu lực; vi phạm nghiêm trọng hoặc tái phạm nhiều lần; thậm chí với những trường hợp đặc biệt, có thể có khuyến cáo rủi ro, do cơ quan quản lý xây dựng. Doanh nghiệp có thể gửi yêu cầu tham vấn đối với các trường hợp nghi ngờ (ví dụ hồ sơ không nhất quán, dấu hiệu che giấu vi phạm), và nhận phản hồi dưới dạng đánh giá tổng hợp thay vì dữ liệu chi tiết, nhằm bảo đảm quyền riêng tư của người lao động.

Bên cạnh đó, để tránh lạm dụng và bảo vệ dữ liệu cá nhân, cần quy định chặt chẽ về trách nhiệm sử dụng thông tin, cơ chế kiểm soát truy cập và chế tài xử lý vi phạm. Song song, phải có cơ chế khiếu nại, chỉnh sửa dữ liệu cho lái xe nếu phát hiện sai sót. Nếu được thiết kế đúng, hệ thống này sẽ tạo ra “hồ sơ tín nhiệm giao thông” minh bạch, góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của tài xế, đồng thời giúp doanh nghiệp có thêm cơ sở trong quyết định tuyển dụng, qua đó giảm thiểu rủi ro tai nạn và chi phí xã hội.

Khi thông tin được chia sẻ minh bạch, trách nhiệm sẽ không còn là gánh nặng của riêng một bên, mà trở thành nghĩa vụ chung của cả hệ thống, trong đó, tài xế sẽ ý thức được việc vi phạm không chỉ bị xử lý trước mắt, mà còn được lưu lại trong “hồ sơ tín nhiệm”, có thể bị ảnh hưởng đến công việc, đến khả năng tuyển dụng. Khi đó, tài xế vi phạm, muốn “chạy làng” cũng khó.