Từ chuyện Vành đai 3 Hà Nội: Hạ cấp một tuyến đường, có dễ?

Trước tình trạng ùn tắc ngày càng nghiêm trọng, Cục Cảnh sát giao thông đã đề nghị Hà Nội bỏ làn khẩn cấp tại đường Vành đai 3 trên cao tại Hà Nội và tổ chức khai thác thành 3 làn xe chạy. Thực tế, tại một số dịp nghỉ lễ gần đây, việc tổ chức giao thông, cho phép phương tiện đi vào làn dừng khẩn cấp cũng đã được thực hiện.

Tuy vậy, để hạ cấp đường và tổ chức giao thông đường Vành đai 3 trên cao như đường đô thị, cần đánh giá tác động như thế nào đối với mạng lưới các tuyến liên quan?

 Thường xuyên lưu thông trên Vành đai 3 trên cao, anh Nguyễn Tiến Thọ (ở Cầu Giấy, Hà Nội) đã quen với việc ùn tắc hoặc lưu thông chậm trên tuyến đường này. Dù vậy, anh Đức cho rằng, cần cân nhắc kỹ việc bỏ làn khẩn cấp:

"Không nên bỏ, vì làn đó để cho sự cố, mà đường đó lưu lượng thì đông, xe bị sự cố thì nhiều, dẫn tới ùn tắc, khả năng ùn tắc sẽ cao hơn".

Một số người tham gia giao thông cũng bày tỏ băn khoăn về đề xuất bỏ làn dừng khẩn cấp, nhất là trong những trường hợp ùn tắc nghiêm trọng hoặc sự cố:

"Do các điểm lên xuống, người tham gia giao thông người ta xuống điểm nào người ta chưa xác định trước được, người ta cắt ngang, rất hay bị ùn. Em nghĩ bị ùn do cái đấy thôi".

"Chúng ta cần xét ở nhiều tình huống, ví dụ tình huống thấp điểm, các làn phương tiện thoáng, thì một xe bình thường trên đường Vành đai 3 trên cao lưu thông với tốc độ 80 km/h thì rất đảm bảo an toàn. Cho nên phân tách ra làn khẩn cấp, đảm bảo các phương tiện lưu thông ở 2 làn được quy hoạch là rất hợp lý".

Do Vành đai 3 trên cao có lưu lượng phương tiện cao hơn gấp nhiều lần thiết kế và thường xuyên ùn tắc, nên mới đây, Cục CSGT, Bộ Công an đề xuất Sở Xây dựng Hà Nội nghiên cứu bỏ làn khẩn cấp trên đường Vành đai 3 trên cao, mở rộng thêm mỗi bên một làn cho xe ô tô lưu thông. Cùng với đó, Cục CSGT cũng đề nghị nghiên cứu điều chỉnh giảm tốc độ khai thác, đồng thời bảo đảm phương tiện lưu thông đồng tốc trên toàn tuyến.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến chuyên gia và người dân cho rằng không nên thực hiện phương án này vì nhiều yếu tố “lợi bất cập hại”. Chuyên gia giao thông Phan Lê Bình, Trưởng Đại diện Công ty Tư vấn OCG Nhật Bản cho rằng, nếu bỏ làn đường khẩn cấp sẽ rất khó xử lý khi có sự cố, tai nạn:

"Vai trò của làn khẩn cấp này đó là trong những trường hợp có sự cố, tai nạn thì các phương tiện cứu hộ như xe cấp cứu, xe Cảnh sát giao thông có thể tiếp cận đến hiện trường trong thời gian nhanh nhất. Trong trường hợp chúng ta không bảo đảm làn khẩn cấp, khi tất cả các làn trên Vành đai 3 đều kín xe thì lúc đó, nếu tai nạn xảy ra, việc chở người bị thương đi cấp cứu sẽ thực hiện như thế nào?".

TS Đào Huy Hoàng, Viện Khoa học Công nghệ GTVT cho rằng, bản chất đường Vành đai 3 được thiết kế theo tiêu chuẩn đường cao tốc. Bởi vậy, đề xuất của Cục Cảnh sát giao thông thực chất là giải quyết sự vụ, giải quyết tình trạng ùn tắc vốn diễn ra thường xuyên. Tuy vậy, nếu bỏ làn khẩn cấp, chính là hạ cấp đường. Điều này kéo theo rất nhiều hệ lụy, từ việc thay đổi tên đường cao tốc thành đường đô thị, đến việc quản lý, khai thác và tổ chức giao thông như trục chính đô thị.

Bởi vậy, TS Đào Huy Hoàng đề xuất, có thể thí điểm trong một thời gian nhất định, rồi đúc rút kinh nghiệm thực tế: "Tốt nhất là tạm thời không bỏ làn dừng khẩn cấp, mà vào những khung giờ cao điểm có thể cho chạy trên đường trên làn dừng xe khẩn cấp bình thường. Để xem tình hình như thế nào. Bao giờ thấy ổn rồi, nếu không vấn đề gì có thể chuyển sang đường trục chính đô thị. Nó cũng là một giải pháp".

Chuyên gia giao thông, TS Trần Hữu Minh lại cho rằng, đề xuất cho phép lưu thông vào làn khẩn cấp trên đường Vành đai 3 trên cao cũng có thể thực hiện được nhằm giảm áp lực giao thông đang rất căng thẳng hiện nay.

Tuy vậy, TS Trần Hữu Minh cho rằng, để thực hiện được điều này, đòi hỏi rất nhiều điều kiện đi kèm và quá trình chuẩn kỹ lưỡng. Bởi khi không còn không gian cho phương tiện gặp sự cố dừng đỗ, không còn làn đường cho phương tiện ưu tiên, phương tiện cứu hộ, nếu có va chạm, tai nạn xảy ra, thì tình trạng ùn ứ diễn ra rất nhanh và số lượng bị ảnh hưởng cũng rất lớn:

"Khi chúng ta tổ chức ba làn trên một chiều đều cho xe chạy, chắc chắn sẽ phải hạ tốc độ tối đa xuống mức an toàn hơn. Đồng thời triển khai hệ thống báo hiệu đường bộ một cách thật rõ và mạch lạc, và ở tần suất thường xuyên hơn, giúp tài xế duy trì được cái khoảng cách an toàn. Chúng ta cần đặt ra những quy định rất rõ đối với những xe gặp sự cố, nếu quá thời gian này thì lực lượng chức năng sẽ gọi dịch vụ xe cẩu đến để giải phóng mặt đường".

Xóa làn khẩn cấp Vành đai 3: Giải pháp chờ… Vành đai 4, vậy lối đi cho xe ưu tiên?

Đề xuất bỏ làn dừng xe khẩn cấp trên đường Vành Đai 3 Hà Nội

Vành đai 3 trên cao nhìn từ metro, đằng sau một vạch sơn mới

Cứu hộ khẩn cấp đô thị: Tiêu điểm tại Hội thảo Diễn đàn khu vực ASEAN

Nếu bỏ làn dừng khẩn cấp trên Vành đai 3 trên cao, đồng nghĩa với việc hạ cấp đường tuyến đường này. Tuy vậy, để thực hiện được điều này, đòi hỏi việc nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng, không chỉ ở việc thay tên đường cao tốc, mà là tổng thể những giải pháp kế tiếp, từ việc định danh tên đường, khai thác, tổ chức giao thông, cho đến việc khảo sát những tác động tiếp diễn đối với đường bên dưới và các nút giao, tuyến kết nối để có giải pháp phù hợp.

Mời quý vị và các bạn đến với góc nhìn này của VOV Giao thông: "Không chỉ là đổi tên đường".

Đề xuất bỏ làn dừng khẩn cấp trên Vành đai 3 trên cao đang đặt ra một vấn đề lớn hơn câu chuyện tăng thêm một làn xe. Nếu làn dừng khẩn cấp được loại bỏ, về bản chất, tuyến đường này sẽ có sự thay đổi về cấp độ khai thác và tiêu chuẩn vận hành. Nói cách khác, đây không đơn thuần là câu chuyện “thêm một làn đường”, mà đồng nghĩa với việc hạ cấp tuyến đường.

Vành đai 3 trên cao vốn xây dựng, định danh và khai thác như một tuyến cao tốc đô thị, góp phần giải quyết lưu lượng giao thông rất lớn trên trục xuyên tâm của Hà Nội. Tuy nhiên, thực tế khai thác cho thấy tình trạng ùn tắc thường xuyên, không chỉ vào giờ cao điểm. Khi năng lực mặt đường không đáp ứng được nhu cầu, ý tưởng tận dụng làn dừng khẩn cấp để tổ chức thêm làn xe chạy có thể được xem xét như một giải pháp tăng năng lực thông hành. Thực tế tại các dịp nghỉ lễ gần đây, làn dừng khẩn cấp cũng đã được tận dụng như một làn đường.

Nhưng cần nhìn rõ rằng, làn dừng khẩn cấp có chức năng rất cụ thể: tạo không gian cho phương tiện gặp sự cố dừng lại, hỗ trợ xử lý tai nạn, cứu hộ, cứu nạn và tạo điều kiện để lực lượng chức năng tiếp cận hiện trường. Khi không còn làn này, chỉ một vụ va chạm hoặc một phương tiện hỏng máy cũng có thể khiến khả năng thông hành của cả tuyến bị ảnh hưởng nghiêm trọng hơn.

Bởi vậy, nếu bỏ làn dừng khẩn cấp, cần xác định rõ tuyến đường này sau đó được định danh, quản lý và vận hành như thế nào. Đây là điểm không thể chỉ giải quyết bằng việc thay đổi tên gọi từ “đường cao tốc” sang một loại đường khác, mà phải đi cùng với tiêu chuẩn kỹ thuật, quy chế khai thác và phương án tổ chức giao thông tương ứng.

Nếu xác định đây là một bước hạ cấp tuyến đường, câu hỏi tiếp theo là: hạ cấp để làm gì và sau khi hạ cấp thì tổ chức giao thông ra sao? Tốc độ khai thác được xác định thế nào? Quyền ưu tiên, phương tiện được phép lưu thông, điều kiện dừng đỗ, xử lý sự cố và trách nhiệm cứu hộ sẽ được quy định ra sao? Khi có tai nạn, phương án phân luồng và giải phóng hiện trường có đủ nhanh để không tạo hiệu ứng ùn tắc dây chuyền hay không?

Đó cũng là lý do cần đánh giá cả những tác động tiếp diễn đối với đường bên dưới, các nút giao và toàn bộ mạng lưới kết nối. Vành đai 3 trên cao không tồn tại độc lập. Mỗi thay đổi về năng lực thông hành trên tuyến này đều có thể làm thay đổi dòng phương tiện đi xuống các tuyến phía dưới, tại các điểm lên xuống, nút giao và những trục kết nối với khu vực nội đô.

Nếu năng lực trên cao được tăng thêm nhưng các nút giao phía dưới không được cải thiện tương ứng, ùn tắc có thể chỉ dịch chuyển từ trên cao xuống mặt đất. Khi đó, bài toán giải quyết ùn tắc trên Vành đai 3 có thể vô tình trở thành bài toán gia tăng áp lực cho các tuyến đường bên dưới.

Vì vậy, trước khi quyết định, cần một nghiên cứu giao thông theo cả mạng lưới, dựa trên dữ liệu thực tế về lưu lượng, tốc độ, điểm ùn tắc, tai nạn, nhu cầu chuyển làn và khả năng tiếp cận của phương tiện cứu hộ. Đồng thời phải mô phỏng các kịch bản trước và sau khi thay đổi phương án khai thác, trong đó tính đến cả giờ cao điểm, ngày lễ, sự cố bất thường và tình huống thời tiết xấu.

Nếu mục tiêu cuối cùng là tăng năng lực thông hành, thì cũng cần đặt câu hỏi liệu bỏ làn dừng khẩn cấp có phải là giải pháp duy nhất hay có thể kết hợp với quản lý tốc độ, điều tiết phương tiện từ xa, phân luồng tại các nút giao, kiểm soát phương tiện hạng nặng và tăng cường hệ thống cứu hộ trên tuyến.

Nếu hạ cấp tuyến đường, đó phải là một quyết định dựa trên đầy đủ dữ liệu và được thiết kế như một giải pháp tổng thể, đồng bộ: từ định danh tuyến, tiêu chuẩn kỹ thuật, khai thác, tổ chức giao thông, cứu hộ cứu nạn đến các tuyến kết nối. Bởi mục tiêu cuối cùng không chỉ là thêm một làn xe để giải quyết ùn tắc hôm nay, mà phải bảo đảm tuyến đường sau khi thay đổi vẫn vận hành an toàn, hiệu quả và phù hợp với cấu trúc giao thông của Hà Nội trong nhiều năm tới.

Nếu bỏ làn khẩn cấp của đường Vành đai 3 trên cao, tổ chức khai thác thêm một làn đường, giao thông tại các nút giao ngay bên dưới liệu có bị dồn ứ? Tình trạng ùn tắc đường bên dưới có thêm nghiêm trọng? Những nội dung này sẽ được VOVGT tiếp tục đề cập trong các chuyên mục tiếp theo.