Từ chiếc vé 0 đồng đến khát vọng "giải cứu" giao thông đô thị

Tuy vậy, để loại hình này quay lại thời kỳ hoàng kim và phục vụ đông đảo người dân như một thói quen xã hội rất cần sự bền bỉ, quyết tâm và cả lắng nghe nhiều hơn. 

Miễn phí xe buýt giúp khách tăng gần 40%, tạo hiệu ứng lan sang Metro số 1

TP.HCM bổ sung loạt nhà chờ và mái che kết nối xe buýt với Metro số 1

Thống kê của Trung tâm quản lý giao thông công cộng TPHCM chỉ ra, sau hơn 40 ngày thực hiện chính sách miễn phí vé xe buýt đối với người dân trên địa bàn, thành phố đã có khoảng 12 triệu lượt hành khách sử dụng phương tiện này để đi lại. Điều này cho thấy, xe buýt đã và đang được nhiều người dân TP.HCM tin dùng hơn so với trước:

"Tôi thấy anh em phục vụ với tài xế xe buýt rất vui, họ đón chào đưa tay trái lên trái tim của mình bằng tất cả tấm lòng của mình và tôi rất hay. Nói thật là tôi thấy ngỡ ngàng với sự dễ thương của nhân viên phục vụ, đi xe buýt cũng rất mát. Nếu mình không đi xe buýt mà đi xe ôm, xe grab thì rất nóng mà tiền cũng phải chịu rất nhiều"

"Khách tăng hơn gấp đôi so với thường ngày, trước bình quân khoảng 20 khách/chuyến, giờ 50-60 khách/chuyến, khách thấy vui và hào hứng hơn nhiều lắm. Có nhiều sự khác biệt, nhân viên như em không còn phải thu tiền nên tập trung phục vụ hơn, hành khách cũng thoải mái vui vẻ hơn trước."

"Chính sách này rất tốt cho người dân, về mặt kinh phí sẽ hỗ trợ được hành khách, tiếp theo là khuyến khích người dân sử dụng phương tiện công cộng nhiều hơn giúp giảm thểu ùn tắc kẹt xe cho thành phố, đó mới là điều cần thiết nhất. Chất lượng xe buýt bây giờ tăng gấp nhiều lần, xe mới sạch sẽ đẹp hơn, phương tiện bằng điện thân thiện môi trường, trạm bến bãi cũng nhiều và phong cách phục vụ của nhân viên cũng tốt hơn nhiều."

Bên cạnh những đánh giá tích cực, vẫn còn một số ý kiến đóng góp để xe buýt được hoàn thiện hơn. Đơn cử như chị Nguyễn Ái Vân (ngụ phường Long Trường, TP.HCM) cho rằng, số lượng hành khách sử dụng xe buýt tăng mạnh là tín hiệu tích cực, song chị Vân cũng nhận định rằng khi không phải trả tiền vé, nhiều người sẽ có xu hướng lên bất kỳ chuyến bus nào đến trước, đi một đoạn rồi sau đó đổi tuyến, thay vì chờ đúng chuyến quen thuộc.

Anh Phạm Khắc Hiếu (ngụ phường Sài Gòn) lại cho rằng chi phí không phải là yếu tố quyết định đến thói quen sử dụng xe buýt của người dân: "Yếu tố chi phí không phải là rào cản lớn nhất trong việc người dân có sử dụng phương tiện công cộng hay không, điều họ e ngại nằm ở chất lượng dịch vụ, tốc độ di chuyển, độ đúng giờ và mức độ thuận tiện trong quá trình sử dụng."

Đại diện các đơn vị khai thác xe buýt trên địa bàn TP.HCM cho biết vấn đề định danh đối với hành khách đi xe buýt cũng là vướng mắc cần sớm được giải quyết để đảm bảo quyền lợi và trách nhiệm các bên liên quan, đại diện hợp tác xã vận tải 19 tháng 5 chia sẻ:

"Hợp tác xã 19 tháng 5 cũng mong muốn giai đoạn tới các cơ quan chức năng quan tâm nhiều hơn đến việc định danh để người dân không gặp vướng mắc khi đi xe và phần doanh thu của đơn vị cũng dễ xử lý hơn"

Ông Nguyễn Đăng Khoa - Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng giám đốc công ty cổ phần tập đoàn Côn Đảo, đơn vị vận hành tuyến xe buýt điện số 173 tại đặc khu Côn Đảo cho biết lượng khách sử dụng xe buýt trong tháng 7 tăng từ 60-70% so với tháng liền kề trước đó, tuy vậy vẫn còn những khó khăn trước mắt cần tập trung tháo gỡ:

 "Trên tuyến hiện nay chưa có nhà chờ, khi vào mùa mưa, hành khách gặp khá nhiều bất tiện, trong khi đó tại điểm đón trả khách đầu cuối tại chợ Côn Đảo mỗi ngày đón khoảng 500 lượt khách cũng chưa có nhà chờ để khách che mưa nắng hay đi vệ sinh."

Tiến sĩ Phan Lê Bình – Trương Văn phòng đại diện tư vấn OCG cho rằng miễn phí vé xe buýt thời điểm này là chính xác và đã phát huy được hiệu quả ban đầu. Tuy nhiên, cần tập trung triển khai thêm nhiều giải pháp đồng bộ khác:

"Muốn đẩy mạnh sử dụng giao thông công cộng, xe buýt cần phải được ưu tiên trên mặt đường, chứ không phải hòa chung với xe hơi và xe máy, sẽ rất khó có được ưu thế để rút ngắn thời gian so với các phương tiện khác. Và điều quan trọng nữa là cần phải dành vỉa hè cho người đi bộ vì nếu còn tình trạng di chuyển từ nhà ra đến bến xe buýt mà phải đi bộ dưới lòng đường, vừa mất an toàn giao thông vừa là trở ngại lớn khi người dân có ý định sử dụng giao thông cộng cộng."

Nhận định về những sự thay đổi sau hơn 40 ngày miễn phí vé xe buýt, Ông Lê Hoàn – Phó Giám đốc trung tâm quản lý giao thông công cộng TP.HCM cho hay:

"Mức tăng này không chỉ xuất hiện trong những ngày đầu mà tiếp tục duy trì và tăng dần qua các tuần cho thấy các chính sách cũng như những việc đang thực hiện bước đầu thu hút người dân sử dụng xe buýt thường xuyên hơn. Tuy nhiên, qua quá trình kiểm tra vẫn ghi nhận một số trường hợp bỏ trạm hoặc chất lượng phục vụ chưa tốt. Thời gian tới, chúng tôi sẽ tập trung kiểm tra chấn chỉnh chất lượng dịch vụ, cải thiện hạ tầng, đẩy nhanh hoạt động cấp thẻ để xe buýt được thuận tiện, thực chất, bền vững hơn."

Ông Bùi Hoà An – Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM nhấn mạnh vẫn còn nhiều việc phải làm để xe buýt thực sự trở thành lựa chọn thường xuyên của người dân thành phố, đặc biệt là làm thế nào để xe buýt xuất bến và đến nơi đúng giờ cũng như cần nỗ lực để phục vụ hành khách tốt hơn:

"Từng bước một, chúng ta đang thực hiện những công việc mà trước đây đã nhận ra nhưng chưa có điều kiện triển khai. Hiện nay, đơn vị đang tính toán, nghiên cứu mô hình trên các tuyến đường phù hợp để mở luồng ưu tiên cho xe buýt vào những khung giờ nhất định. Chỉ cần ít nhất một tuyến xe buýt đảm bảo vận hành đúng giờ trong một khung giờ cố định, tôi tin rằng nhu cầu đi lại sẽ tăng cao đến mức lực lượng phương tiện hiện có khó lòng đáp ứng kịp."

Từ chiếc vé 0 đồng đến khát vọng "giải cứu" giao thông đô thị

TP.HCM bước vào 6 tháng cuối năm 2026 với một quyết sách thu hút sự chú ý lớn là chương trình miễn phí 100% vé xe buýt trên toàn thành phố. Giữa những cơn mưa rào bất chợt của mùa mưa Nam Bộ và những dòng xe cộ đông đúc thì “chiếc vé xe buýt 0 đồng” xuất hiện như một làn gió mát lành.

Đây không chỉ là sự chia sẻ thiết thực với túi tiền của người dân trong bối cảnh chi phí sinh hoạt leo thang, mà còn gửi gắm một khát vọng lớn lao hơn là kéo người dân rời bỏ xe cá nhân để bước lên xe buýt. Nhưng liệu một tấm vé miễn phí trong nửa năm có đủ sức “giải cứu” bức tranh giao thông đô thị vốn đang phải chịu quá nhiều áp lực?

Phải khẳng định rằng, chủ trương này mang tính nhân văn sâu sắc và là "cú hích" tâm lý cần thiết để kích cầu giao thông công cộng. Tuy nhiên cũng cần phải có cái nhìn thực tế khi tỷ lệ phục vụ của xe buýt TP.HCM nhiều năm qua chỉ trầy trật quanh mức 4–5% thì kỳ vọng “vào chiếc vé 0 đồng” để vực dậy xe buýt nhiệm vụ không hề đơn giản. Và không ít chuyên gia đã khẳng định rằng, chỉ nên xem chính sách miễn phí vé xe buýt là liều thuốc giảm đau ngắn hạn, về lâu dài phải tập trung đáp ứng bằng được các yếu tố căn cơ hơn là “tính đúng giờ” và “sự tiện lợi”

Nhìn ra thế giới, thành phố đầu tiên tại Châu Âu  làTallinn (Estonia) miễn phí toàn bộ giao thông công cộng từ năm 2013, dù lượng người đi xe buýt tăng song phần lớn lại là người đi bộ hoặc đi xe đạp trước đó, chứ không làm giảm đáng kể lượng ô tô cá nhân. Ngược lại, những đô thị như Singapore hay Tokyo thành công không nhờ bài toán "miễn phí", mà nhờ tính đúng giờ, độ phủ hạ tầng và khả năng kết nối đa phương thức.

Theo khảo sát của VOV Giao thông nhiều năm qua, người dân TP.HCM sẽ chỉ sẵn sàng cất chiếc xe máy tiện lợi khi hệ thống công cộng đảm bảo 3 tiêu chuẩn cốt lõi là đúng giờ hơn, tiện lợi hơn và an toàn hơn. Do vậy, chiếc vé 0 đồng sẽ khó phát huy trọn vẹn giá trị nếu người dân vẫn phải chật vật đi bộ hàng kilomet trên những vỉa hè bị chiếm dụng để đến trạm đón, hoặc phải mòn mỏi chiếc xe buýt miễn phí đang bất lực trong dòng xe đông nghịt giữa giờ cao điểm.

Để việc “hồi sinh” giao thông công cộng bằng xe buýt không dừng lại ở một đợt thử nghiệm ngắn hạn, TP.HCM cần những bước đi chiến lược và đồng bộ hơn như Tối ưu hóa kết nối " đầu - cuối" bằng xe buýt gom, xe đạp công cộng và trả lại vỉa hè thông thoáng để người dân dễ dàng tiếp cận các trạm dừng. Khai thác hiệu quả trục giao thông"xương sống" bằng cách  tối ưu các tuyến xe buýt kết nối với tuyến Metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên). Thúc đẩy nhanh hơn công cuộc Chuyển đổi xanh và ưu tiên luồng tuyến cho xe buýt trên các trục giao thông huyết mạch. Và cuối cùng là sớm khoanh vùng và triển khai kế hoạch kiểm soát phương tiện cá nhân vào khu vực trung tâm.

Miễn phí vé xe buýt là cú hích không thể tốt hơn để kích thích thói quen di chuyển của người dân TP.HCM. Nhưng để thói quen đó trở thành một văn hóa lâu dài, bền vững thì thành phố cần trao cho người dân một hệ thống giao thông công cộng đúng giờ, thân thiện và tiện nghi.