Từ bến đò đến những cây cầu sừng sững

Từ những bến đò sang ngang của kinh thành Thăng Long xưa đến hệ thống cầu hiện đại đang dần hoàn thiện, câu chuyện bắc nhịp qua sông Hồng không chỉ là chuyện giao thông, mà còn phản chiếu hành trình phát triển của Thủ đô.

Trong bài viết của nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến, những dòng sông từng là “hào nước tự nhiên” bảo vệ kinh đô đang bước vào một chương mới: khi hàng loạt cây cầu được xây dựng, mở ra tầm nhìn về một Hà Nội kết nối, giãn nở và hiện đại hơn.

Tính từ năm 1902, năm khánh thành cầu Long Biên đến năm 2025, Hà Nội xây dựng được 8 cây cầu bắc qua sông Hồng. Trong 123 năm chỉ có 8 cầu quả là tốc độ rùa bò. Cuối năm 2025, Hà Nội đồng loạt khởi công xây dựng 7 cây cầu mới bắc qua sông Hồng, dự kiến 7 cây cầu này sẽ hoàn thành trong năm 2027 và 2028.

Nhìn từ trên cao, Hà Nội được bao bọc bởi sông Hồng và khúc cuối của sông Đà. Người xưa biết ơn hai con sông này vì mang lại phù sa cho đồng ruộng, tôm cá cho bữa ăn và đường giao thông thủy thuận tiện song cũng khiếp sợ khi mùa mưa lũ gây úng ngập nhấn chìm tài sản và ngô lúa.

Nhưng về góc độ quân sự, sông Hồng và sông Đà là hào nước tự nhiên rộng lớn bắt đầu từ phía Tây Nam vòng sang Đông Nam ngăn chặn bước tiến của quân xâm lược bảo vệ kinh đô Thăng Long.

Từ thời nhà Lý đến đầu thế kỷ 20, từ Thăng Long-Hà Nội đi các tỉnh và ngược lại đều dùng thuyền vì thế dọc theo bờ sông có rất nhiều bến đò lớn nhỏ. Có bến đã đi vào lịch sử như Đông Bộ Đầu (tương ứng với đầu phố Hòe Nhai ngày nay) và “Chương Dương cướp giáo giặc, Hàm Tử bắt quân thù” đánh cho quân Nguyên Mông thảm bại phải rút chạy. Lại có bến Móc (chân cầu Long Biên ngày nay) với giai thoại về Nguyễn Du thủa mới lớn hàng ngày qua đò đã nảy sinh tình cảm đầu đời.

Sau nhiều năm bôn ba, Nguyễn Du quay lại kinh đô Thăng Long, ghé thăm bến nghe tin cô lái đò lấy chồng khiến ông đã cảm tác “Vì đâu xa cách đôi nơi/Bến nay còn đó, nào người năm xưa”. Sông Hồng vẫn chảy, những con đò tháng ngày âm thầm chỏ khách ngược xuôi, sang ngang rồi quay lại cho đến khi thực dân Pháp xâm lược Hà Nội.

Để thực hiện kế hoạch khai thác thuộc địa lần thứ nhất, Toàn quyền Đông Dương Pháp là Pôn Đu- me đã cho xây cầu Long Biên, cây cầu đầu tiên bằng sắt bắc qua sông Hồng. Theo thời gian một số bến đò thay thuyền bằng phà chở người với số lượng nhiều hơn lại cả ô tô, xe đạp.

Cầu Long Biên lẻ bóng cho đến năm 1985 mới xuất hiện cầu Thăng Long và Chương Dương. Cầu Thăng Long ban đầu do Trung Quốc xây dựng nhưng năm 1979 họ đánh biên giới phía Bắc nên Liên Xô đã giúp Hà Nội xây dựng tiếp. Thăng Long hiện là cây cầu 2 tầng duy nhất ở Việt Nam.

Đầu thế kỷ 21, cầu Trung Hà bắc qua hạ lưu sông Đà trước đó là bến phà quan trọng nối trung du với Hà Nội hoàn thành năm 2002. Tiếp đó cây cầu thứ 2 qua sông Đà là cầu Đồng Luận. Trên sông Hồng, ngoài Long Biên, Chương Dương, Thăng Long có thêm cầu Vĩnh Thịnh, Văn Lang, Vĩnh Tuy, Thanh Trì, Nhật Tân.

7 cây cầu qua sông Hồng khởi công năm 2025 gồm: Mễ Sở, Ngọc Hồi, Trần Hưng Đạo, Tứ Liên, Thượng Cát, Vân Phúc, Hồng Hà nối với các trục đường lớn của hai tỉnh Phú Thọ và Hưng Yên. Ba năm hoàn thành 7 cây cầu quả là tốc độ phi mã.

Và tự hào hơn các cây cầu này do người Việt thiết kế đồng thời làm chủ công nghệ. 7 cầu mới cùng 8 cây cầu cũ có hệ thống giao thông thuận tiện nối với các trung tâm mới sẽ kéo giãn dân số ở khu trung tâm cũ giảm tình tình trạng ùn tắc giao thông

Trong qui hoạch đến năm 2045, tầm nhìn 100 năm, Hà Nội sẽ xây dựng thêm rất nhiều cầu bắc qua sông Hồng, sông Đà. Và hai con sông này sẽ là trục cảnh quan vô cùng duyên dáng của đô thị Hà Nội.