Trung tâm Dữ liệu giao thông thống nhất: Khi dữ liệu đi theo hành trình

Từ những dữ liệu ấy, giao thông đang được quản lý theo một cách khác: chủ động hơn, nhanh hơn và dựa nhiều hơn vào công nghệ. Vậy khi dữ liệu giao thông được kết nối trên phạm vi toàn quốc, hành trình ấy sẽ thay đổi ra sao?

Kết nối dữ liệu để điều hành giao thông

7 giờ 30 phút sáng tại Trung tâm điều khiển giao thông Hà Nội. Trên những màn hình lớn là diễn biến giao thông tại các nút giao, tuyến đường trong thành phố. Hàng nghìn camera liên tục cập nhật hình ảnh để hệ thống AI phân tích lưu lượng, nhận diện bất thường và hỗ trợ điều chỉnh tín hiệu đèn.

Từ những hình ảnh tưởng như chỉ để quan sát, dữ liệu được biến thành thông tin phục vụ điều hành: ở đâu đang ùn, điểm nào có sự cố, dòng xe di chuyển ra sao và cần xử lý thế nào.

Trung tá Đào Việt Long, Phó trưởng phòng CSGT Công an TP Hà Nội cho biết: "Hệ thống AI phát hiện ra 23 nhóm hành vi vi phạm. Qua đây giúp rất nhiều trong việc xử phạt vi phạm hành chính, quan trọng hơn là ứng dụng khoa học công nghệ vào đã nâng cao ý thức chấp hành của người tham gia giao thông khi đi qua ngã ba, ngã tư, qua hệ thống camera giám sát hỗ trợ lực lượng chức năng truy vết khi làm công tác điều tra giải quyết tai  nạn, truy vết các phương tiện."

Từ những mô hình như vậy, Chính phủ đang thúc đẩy xây dựng Trung tâm dữ liệu, quản lý, giám sát, xử lý vi phạm và điều hành giao thông thống nhất trên toàn quốc. Theo mục tiêu của Đề án, Trung tâm dữ liệu được xây dựng theo mô hình thống nhất trên phạm vi toàn quốc, vận hành trên nền tảng dữ liệu dùng chung và từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ phân tích, dự báo, điều hành giao thông. Hệ thống sẽ được tổ chức theo hướng điều phối tập trung, phân cấp thực hiện, với Trung tâm cấp 1 đặt tại Cục Cảnh sát giao thông, Bộ Công an và các Trung tâm cấp 2 tại phòng Cảnh sát giao thông Công an các tỉnh, thành phố.

TS Nguyễn Đình Thạo, Giảng viên Khoa Công trình và Môi trường, Trường Đại học Giao thông Vận tải Hà Nội cho biết, việc kết nối dữ liệu giữa các cấp, các địa phương sẽ tạo ra một hệ thống thông tin liền mạch: “Nếu mà có một hệ thống đồng bộ từ cấp trung ương đến địa phương, như vậy thì chúng ta không bị vấn đề ngắt quãng hoặc bị điểm mù về thông tin dữ liệu trên toàn bộ, trên toàn quốc, ở trung ương sẽ nhìn thấy dữ liệu của toàn bộ, toàn quốc, của nhiều địa phương. Chỉ khi nào sự việc lan rộng đến ra nhiều địa phương thì trên trung ương có thể thực hiện được các việc điều động, điều phối ở cấp cao hơn.”

Bảo mật dữ liệu giao thông

Dữ liệu được liên thông không chỉ giúp các cơ quan chức năng phối hợp điều hành, tổ chức giao thông thông suốt hơn, mà còn có thể rút ngắn thời gian di chuyển, hạn chế những hành trình vòng tránh và giảm chi phí trong hoạt động vận tải, logistics. Với doanh nghiệp vận tải, những thông tin này cũng gắn trực tiếp với việc tổ chức hành trình, tính toán thời gian và lựa chọn tuyến chạy.

Anh Ngọc Long, tài xế taxi chia sẻ: “Với taxi, thông tin giao thông cập nhật càng nhanh càng tốt. Biết trước tuyến nào ùn tắc, có tai nạn hay sự cố mình có thể chủ động đổi đường, để đưa khách đến nơi nhanh và thuận lợi hơn. Khách cũng không phải ngồi chờ quá lâu trong những đoạn đường ùn, nhất là giờ cao điểm. Nếu thông tin chính xác và kịp thời, cả tài xế và hành khách đều chủ động hơn.”

Còn với người đi đường, điều thiết thực nhất là có thông tin sớm để chủ động thay đổi hành trình. Chị Vân Anh ở phường Việt Hưng, Hà Nội cho biết: “Nếu có cảnh báo sớm về đoạn đường nào đang ùn hoặc có tai nạn thì tốt quá. Mình đi làm giờ cao điểm, chỉ cần biết trước một đoạn đang tắc là có thể đổi đường, chứ đến nơi rồi mới biết thì vừa mất thời gian, vừa rất khó xoay xở.”

Như vậy, dữ liệu giao thông không chỉ phục vụ cơ quan quản lý, mà có thể đi vào những quyết định cụ thể trên đường, từ xử lý sự cố đến lựa chọn hành trình và tổ chức vận tải. Nhưng khi dữ liệu được tập hợp và kết nối trên quy mô lớn, yêu cầu bảo đảm an toàn cũng lớn hơn. Đặc biệt với những dữ liệu liên quan đến phương tiện và hành trình, bảo vệ dữ liệu là yêu cầu cần được tính đến ngay từ khi xây dựng hệ thống dùng chung.

TS Đặng Minh Tuấn, Chuyên gia công nghệ thông tin và an ninh mạng cho rằng: "Theo tôi tất cả dữ liệu đó đều phải được bảo mật, mã hóa. Thứ 2,  các đơn vị truy cập vào các dữ liệu này đều phải được xác thực, định danh. Thứ 3, các dữ liệu này phải được phân cấp, phân quyền theo từng chức năng nhiệm vụ của từng đơn vị mới được quyền truy cập."

Từ những hình ảnh trên camera đến dữ liệu về phương tiện, lưu lượng và tình trạng giao thông, khi được kết nối và khai thác đúng cách, những thông tin tưởng như rời rạc có thể trở thành cơ sở cho cách điều hành giao thông chủ động hơn. Và khi dữ liệu được kết nối từ một tuyến đường, một địa phương đến phạm vi toàn quốc, hành trình của dữ liệu cũng trở thành một phần của hành trình giao thông – từ hệ thống quản lý đến từng con đường, từng phương tiện và từng người tham gia giao thông.