Trung học nghề, cách mở cửa tương lai (Kỳ 2): Chuyển đổi, cần chuẩn bị gì?

Hiện nay, chất lượng nguồn cung lao động của Việt Nam còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng các nhu cầu lao động của một thị trường lao động hiện đại, linh hoạt, bền vững và hội nhập.

Đến nay, có khoảng 37,8 triệu người lao động chưa qua đào tạo từ sơ cấp trở lên, hiện cả nước chỉ có 28,1% người lao động đã qua đào tạo, có bằng, chứng chỉ. Trong khi đó, những bất cập trong các yêu cầu đầu vào của giáo dục nghề là điểm nghẽn trong tuyển sinh của các trường trung cấp nghề.

Trung học nghề, cách mở cửa tương lai (Kỳ 1): “2 trong 1” giảm bớt áp lực vào lớp 10

Theo Quyết định 73 của Chính phủ về phương án sắp xếp, sáp nhập các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã chưa đủ tiêu chí về diện tích và dân số, một số trường trung cấp nghề hiện nay đứng trước nguy cơ bị sáp nhập, giải thể hoặc nâng cấp thành cao đẳng nghề.

Theo một lãnh đạo trường trung cấp nghề, các trường đang ở trong thế “án binh bất động” để chờ đợi những quyết định từ cơ quan quản lý. Tuy nhiên, nếu như Dự thảo Luật giáo dục (sửa đổi) được thông qua, có thể tạo cơ hội giữ lại các trường trung cấp nghề hiện nay và tích hợp giảng dạy kiến thức văn hóa phổ thông và nền tảng, kỹ năng nghề.

Trong bối cảnh hiện nay, PGS.TS Mạc Đăng Tiến, Viện trưởng Viện Phát triển Giáo dục nghề nghiệp và An sinh Xã hội đề xuất, không sáp nhập hoặc xóa sổ các trường trung cấp nghề dù nhiều trường trung cấp nằm trên địa bàn do cấp quận, huyện quản lí mà giữ nguyên hiện trạng, chờ sau khi Luật được thông qua.

Ông Tiến cho rằng, nếu Dự thảo Luật Giáo dục sửa đổi được thông qua, đầu tiên phải hoàn thiện khung pháp lý, đồng bộ hệ thống văn bản pháp luật và xây dựng các Nghị định, Thông tư hướng dẫn thực hiện và hạn chế lãng phí:

"Điều quan trọng nhất là, hiện nay, cả nước có khoảng gần 450 trường trung cấp dạy nghề, kể cả công lập và tư thục, nếu bỏ đi rất lãng phí. Do vậy, mình làm sao tận dụng được cơ sở vật chất, thiết bị máy móc, làm sao để các trường đó chuyển đổi được chức năng, nhiệm vụ sang trung học nghề. Chuyển đổi không chỉ cái tên mà chuyển đổi nội hàm, do đó, cần phải thay đổi cách thức tổ chức đào tạo, thay đổi tư duy đào tạo, các thầy quản lý ngày xưa là theo kiểu nghề, bây giờ phải sang giáo dục trung học, rõ ràng câu chuyện tận dụng chuyển đổi đó phải có lộ trình."

PGS. TS Mạc Văn Tiến nhấn mạnh, chuyển đổi từ trung cấp nghề sang trung học nghề không chỉ là thay đổi tên gọi mà cần phải thay đổi cách thức và tư duy đào tạo, cách thức quản trị. Trong đó, điều quan trọng là phải chuẩn bị nguồn nhân lực cho đào tạo cả kiến thức phổ thông và kiến thức dạy nghề, thay đổi quản lý theo hướng quản lý học sinh phổ thông

Các trường trung cấp nghề cần phải chuẩn bị đội ngũ nhân lực giảng dạy kiến thức phổ thông, cách quản lý cũng thay đổi theo hướng quản lý học sinh phổ thông.

TS. Lê Viết Khuyến - Phó chủ tịch Hiệp hội các trường Đại học, Cao đẳng Việt Nam, Nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học Bộ GD&ĐT kiến nghị bổ sung luồng trung học hướng nghiệp vào chương trình giáo dục phổ thông 2018, thời gia đào tạo 3 năm:

"Hiệp hội đã có văn bản đề nghị rất rõ ràng, lấy chương trình 6 môn bắt buộc của THPT 2018, các môn tự chọn mở rộng ra thành các môn dạy nghề. Và có thể lấy toàn bộ khối các môn tự chọn tương đương với trung cấp một nghề cụ thể. Như vậy, chương trình không phải thay đổi, chỉ có điều 2 bên phối hợp với nhau. Trường THPT vẫn dạy 6 môn bắt buộc của trường THPT. Nếu mà người học toàn tất 2 modul khác nhau sẽ được cấp bằng trung học nghề."

Đối với nguồn nhân lực dạy nghề, PGS.TS Trần Đình Nghiên, nguyên giảng viên cao cấp của trường Đại học giao thông vận tải Hà Nội cho rằng, các trường trung học nghề cần chủ động xây dựng khung lý thuyết và có thể liên kết với các trường cao đẳng, đại học để mời các giảng viên tham gia giảng dạy tại các trường trung học nghề, đặc biệt trong lĩnh vực giao thông vận tải. Điều này không chỉ tận dụng được nguồn nhân lực chất lượng cao mà còn giúp nâng cao chất lượng đào tạo.

PGS.TS Trần Đình Nghiên cho biết thêm, trong bối cảnh hiện nay, các trường trung cấp nghề nên chủ động đổi mới các chương trình, giáo trình đào tạo nghề, chuẩn bị các phương án để thay đổi cho phù hợp với tình hình thực tiễn

GS.TS Thái Văn Thành, Ủy viên Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Nghệ An khẳng định, chuyển đổi sang trung học nghề là tất yếu, nhưng thời gian tới cần phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa đào tạo nghề và giáo dục phổ thông:

"Đây là xu thế tất yếu. Các nước đã làm lâu rồi. Khi phân luồng THCS, chúng ta cũng áp dụng kinh nghiệm của một số quốc gia châu Âu nhưng cách thức thực hiện của chúng ta còn có sự " vênh nhau" giữa đào tạo nghề và hệ thống giáo dục chưa được nhuần nhuyễn. Bây giờ chuyển về một hệ thống quản lý, đảm bảo đầu ra cho các cháu một cách bài bản sẽ đáp ứng được yêu cầu mới."

Về nội dung này, PGS.TS Phạm Mạnh Hà, Giảng viên cao cấp Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội nêu ý kiến:

"Bây giờ chúng ta xây dựng các trường Trung học nghề hoặc Trung học kỹ thuật rất là khó vì liên quan đến cơ sở vật chất và điều kiện phát triển. Giải pháp là, tuỳ theo địa phương và nhu cầu nhân lực, khuyến khích doanh nghiệp phối hợp với các trường cao đẳng, trường trung cấp để xây dựng hệ thống trường trung cấp nghề. Bởi vì chính các doanh nghiệp có thể đón nhận các học viên sau khi tốt nghiệp trung học nghề, giảm đi đầu tư của nhà nước và tăng tính thực hành, tính thị trường."

Mới đây Bộ GDĐT đã công bố dự thảo Nghị định quy định về hướng nghiệp và phân luồng trong giáo dục với nhiều điểm mới. Theo đó, tất cả học sinh có thể chuyển đổi giữa giáo dục phổ thông và giáo dục nghề nghiệp, giữa giáo dục chính quy và giáo dục thường xuyên một cách thuận lợi theo quy định của pháp luật và được tạo điều kiện học tập suốt đời. Ngoài ra, dự thảo cũng nhấn mạnh đến công tác tổ chức liên kết giữa các trường phổ thông và trường nghề, giữa các doanh nghiệp với trường đại học, cao đẳng, trung cấp nghề để học sinh được học văn hóa kết hợp với học nghề.

Trong chiến lược phát triển giáo dục nghề nghiệp giai đoạn 2021-2030 của Chính phủ đặt ra mục tiêu đến năm 2025, 40 - 45% học sinh tốt nghiệp THCS và THPT vào hệ thống giáo dục nghề nghiệp. Với những thay đổi trong Luật Giáo dục (sửa đổi), nếu được thông qua sẽ tạo điều điều kiện thuận lợi cho học sinh được học kiến thức văn hóa và kỹ năng nghề ngay tại một địa điểm, thay vì phải học hai nơi như trước đây, góp phần giải quyết được những khó khăn về số lượng học viên đầu vào.

Tuy nhiên, để quá trình chuyển đổi hiệu quả thì cần phải có sự chuẩn bị về nguồn nhân lực, thay đổi tư duy quản lý, tư duy đào tạo, thiết kế các chương trình giáo dục hiện đại và có sự liên kết với các doanh nghiệp, tìm đầu ra cho các học viên. Có như vậy, công tác phân luồng học sinh mới đem lại hiệu quả, nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo nghề tiệm cận với nhu cầu thực tế của thị trường lao động, từng bước giúp Việt Nam thực hiện các mục tiêu đề ra.