Trật tự giao thông - khởi đầu của kỷ cương xã hội

Đó không chỉ là yêu cầu về một hệ thống pháp luật nghiêm minh, mà còn là hành trình hình thành ý thức tự giác, tinh thần thượng tôn pháp luật trong mỗi người dân. “Kỷ cương tự thân” được kiến tạo từ đâu? Và giao thông sẽ gợi mở những bài học gì cho hành trình xây dựng một xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh?

Trên hành trình đi làm hàng ngày, anh Trần Tuấn Đạt, ở Hai Bà Trưng, Hà Nội, không còn giật mình bởi những cú tạt đầu hay những tình huống giao thông bất ngờ như trước. Đường phố trật tự hơn cũng khiến mỗi chuyến đi trở nên nhẹ nhàng, an tâm hơn. Theo anh Đạt, sự thay đổi ấy đến từ việc chế tài được thực thi nghiêm minh theo Nghị định 168/2024, cùng với sự hỗ trợ của hệ thống camera giám sát:

"Trước đây, khi chưa có camera hoặc chế tài lỏng lẻo, người tham gia giao thông không để ý, hay chen ngang, vượt ẩu. Bây giờ, ý thức tốt hơn, đi đúng đường, dừng đỗ đúng chỗ, vượt đúng tốc độ, nên cảm giác an toàn hơn. Những trường hợp va chạm cũng hạn chế xô xát, hiền lành hơn và có thể ngồi thỏa thuận với nhau. Đặc biệt vấn đề bia rượu đã giảm hẳn vì xử phạt rất nặng", anh Đạt cho biết.

Chế tài nghiêm minh có thể thay đổi hành vi, nhưng để xây dựng văn hóa giao thông bền vững, người dân cũng mong muốn có thêm những điều kiện thuận lợi để thực hiện đúng quy định. Đó là hạ tầng đồng bộ, hệ thống báo hiệu rõ ràng, cùng những hình thức tuyên truyền pháp luật gần gũi, dễ tiếp cận:

"Mọi người sợ bị đánh vào túi tiền. Ngoài chế tài, mình mong muốn tăng cường tuyên truyền giao thông. Trên mạng xã hội TikTok, một số anh công an tuyên truyền về luật giao thông rất tốt bằng cách nêu các tình huống vi phạm cụ thể".

"Tuy nhiên vẫn còn những trường hợp chưa chấp hành như mũ bảo hiểm. Quan trọng nhất là ở mình, đảm bảo an toàn trước chứ không phải vì luật".

"Cá nhân mình hơi lăn tăn một chút là hệ thống đèn và biển báo có nhiều góc khuất, đường phố chưa được cải thiện về không gian, nên nhiều chỗ hơi bất cập. Cần bảo trì, bảo dưỡng định kỳ".

Theo TS. Khương Kim Tạo, nguyên Phó chánh Văn phòng Ủy ban ATGT Quốc gia, trật tự an toàn giao thông là điểm khởi đầu để xây dựng xã hội kỷ cương, vì đây là môi trường phản ánh rõ nhất ý thức chấp hành pháp luật của công dân. Việc tuân thủ các quy tắc giao thông giúp hình thành thói quen thượng tôn pháp luật, rèn luyện tính kỷ luật, sự kiên nhẫn và tinh thần nhường nhịn. Đồng thời, giao thông an toàn góp phần bảo vệ tính mạng, tài sản và giữ gìn trật tự công cộng. Từ đó, xã hội có thể từng bước xây dựng nếp sống văn minh và là nền tảng hình thành ý thức tuân thủ các quy định pháp luật khác.

Cũng theo ông Tạo, mức độ chấp hành pháp luật trật tự an toàn giao thông có thể phân thành 3 cấp: một là nhận thức và tuân thủ một cách thụ động; hai là tự giác chấp hành; ba là sống và hành động có văn hóa giao thông:

"Theo ý kiến chủ quan của tôi, phần lớn người tham gia giao thông đang ở cấp độ 1, tức là hiểu luật cơ bản nhưng tuân thủ vì sợ phạt và hành vi chưa vững vàng. Cấp độ 2, cấp độ 3, rất nhiều người sống và hành động có văn hóa, lan tỏa điều tốt, giúp đỡ người bị nạn, dắt người già và trẻ em qua đường,… Tỷ lệ người đạt mức độ ứng xử có văn hóa tương đối nhiều, nhưng chưa chiếm đại đa số.

Vì thế, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền giáo dục, hoàn thiện hạ tầng, ban hành pháp luật và tổ chức giám sát. Cần phối hợp toàn Đảng, toàn quân và toàn dân cùng tham gia để xây dựng môi trường giao thông an toàn, thân thiện, nhân ái".

Cũng theo TS. Khương Kim Tạo, để xây dựng kỷ cương tự thân của toàn xã hội, cần tập trung vào ba trụ cột. Thứ nhất là giáo dục và thay đổi nhận thức thông qua gia đình, nhà trường, truyền thông và đội ngũ quản lý; đồng thời chuyển từ tư duy xử lý bị động sang chủ động ứng dụng công nghệ, quy hoạch hợp lý để nâng cao hiệu quả giao thông.

Thứ hai là hoàn thiện và thực thi pháp luật nghiêm minh, với quy định minh bạch, chế tài phù hợp, áp dụng công bằng và cán bộ gương mẫu. Thứ ba là xây dựng môi trường xã hội văn minh bằng công nghệ, quản lý hạ tầng hiệu quả, khuyến khích cái tốt và hạn chế hành vi tiêu cực, với con người là yếu tố quyết định.

Đồng tình quan điểm này, PGS. TS. Vũ Hào Quang, Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn tổng hợp và Phân tích dư luận xã hội, Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội cho rằng, cần ưu tiên xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật, văn hóa Đảng, văn hóa công vụ và xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ mới:

"Điều này phải được tiến hành từ gia đình, từ nhà trường, từ các cơ quan doanh nghiệp và cộng đồng. Và cả môi trường số nữa, cần phải thể hiện con người mới. Nghị quyết sẽ đi vào cuộc sống khi người dân thấy mình được an toàn hơn, mình được tôn trọng hơn, mình được phục vụ tốt hơn, mình có nhiều cơ hội để phát triển hơn và được thụ hưởng nhiều công bằng hơn. Sự hài lòng, niềm tin và hạnh phúc của người dân sẽ phải trở thành một thức đo cuối cùng của việc thực hiện Nghị quyết 18 của Trung ương".

Theo chuyên gia giao thông, TS. Nguyễn Hữu Đức, nhiều quốc gia có văn hóa giao thông phát triển còn xây dựng kỷ cương từ việc kiến tạo một môi trường để người dân “muốn chấp hành, dễ chấp hành và khó vi phạm”. Từ kinh nghiệm quốc tế, ông Đức chia sẻ thêm những bài học trong hành trình xây dựng kỷ cương tự thân:

"Muốn học tập Thụy Điển như tầm nhìn số 0, tổ chức hạ tầng phải có tính “khoan dung” để người dân không thể tự vi phạm. Thứ hai là phải tổ chức giao thông theo hướng ưu tiên giao thông công cộng. Ở Nhật Bản, họ ưu tiên giao thông công cộng tới mức xe cá nhân phải chịu chờ đợi, chậm trễ để các xe công cộng được đi trước. Kỷ cương tự thân cao nhất vẫn là mức văn hóa giao thông. Phải có biện pháp chứ không thể tuyên truyền chung chung.

Ví dụ, chúng ta tập trung phát động một chiến dịch nhường đường cho người khác. Bên cạnh chủ trương chính sách lớn, cần có những biện pháp thể hiện qua từng đợt, mỗi đợt chọn một trọng điểm"./.

Mỗi buổi sáng, hàng triệu người cùng bước ra đường. Chỉ trong vài chục phút, vô số lựa chọn được đưa ra: dừng lại trước đèn đỏ hay cố lách thêm một nhịp? Đi đúng làn hay chen lên phía trước?… Những lựa chọn tưởng như rất nhỏ ấy lại phản chiếu một vấn đề rất lớn: kỷ cương của xã hội bắt đầu từ đâu?

Nghị quyết 18 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã xác định xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển là một trong những trụ cột của mô hình phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Muốn hiện thực hóa mục tiêu ấy, bên cạnh những quy định pháp luật nghiêm minh, cần hình thành văn hóa thượng tôn pháp luật và ý thức tự giác trong mỗi người dân.

Cùng đến với bình luận của VOV Giao thông:“Vun đắp kỷ cương, từ giảng đường đến phố phường”.

Mọi lĩnh vực của đời sống đều cần kỷ cương. Nhưng giao thông có lẽ là nơi kỷ cương được kiểm chứng rõ ràng và thường xuyên nhất. Bởi giao thông là một trong số ít lĩnh vực mà hầu như mỗi người dân đều tham gia hàng ngày. Ở đó, pháp luật không nằm trên những trang giấy, mà hiện diện qua từng vạch kẻ đường, từng tín hiệu đèn, từng biển báo và từng hành vi ứng xử.

Không có lĩnh vực nào mà mối quan hệ giữa quyền tự do của cá nhân và lợi ích của cộng đồng lại được thể hiện trực diện như trên đường phố. Chỉ một chiếc xe dừng sai quy định, một cú quay đầu tùy tiện, hay một lần vượt đèn đỏ cũng có thể kéo theo ùn tắc, tai nạn và ảnh hưởng đến hàng trăm người khác.

Bởi vậy, trật tự giao thông không chỉ là câu chuyện đi lại. Đó là bài học hằng ngày về tinh thần tôn trọng pháp luật, tôn trọng người khác và tôn trọng những quy tắc chung của xã hội.

Thực tế những năm gần đây, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, cùng với các giải pháp như xử phạt nghiêm minh, ứng dụng camera giám sát, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số trong quản lý giao thông đã tạo nên những chuyển biến tích cực. Ý thức chấp hành pháp luật của người tham gia giao thông từng bước được nâng lên. Đó là minh chứng cho thấy pháp luật nghiêm minh và thực thi quyết liệt luôn là điều kiện tiên quyết để thiết lập kỷ cương.

Nhưng cũng cần nhìn nhận rằng, mục tiêu của quản lý nhà nước không phải là để người dân chấp hành pháp luật chỉ vì sợ bị xử phạt. Một xã hội không thể bố trí lực lượng chức năng ở mọi ngã tư, cũng không thể lắp camera ở mọi con đường. Điều bảo đảm cho kỷ cương bền vững không phải là sự hiện diện thường trực của người giám sát, mà là sự hiện diện của pháp luật trong nhận thức và hành động của mỗi công dân.

Một người dừng xe trước đèn đỏ lúc nửa đêm, đường vắng. Một người đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn vì muốn bảo vệ tính mạng của mình, chứ không chỉ để tránh bị xử phạt… Đó mới là đích đến lâu dài của một xã hội kỷ cương.

Đương nhiên, kỷ cương tự thân không tự nhiên hình thành. Đó là kết quả của một quá trình bền bỉ, trong đó pháp luật, giáo dục, văn hóa và sự nêu gương của cả hệ thống chính trị cùng tác động, để từng bước chuyển hóa hành vi thành nhận thức, chuyển nhận thức thành thói quen và cuối cùng trở thành nét văn hóa ứng xử của mỗi công dân.

Trong hành trình ấy, pháp luật luôn phải đi trước một bước. Một xã hội không thể kỳ vọng người dân tự giác khi những hành vi vi phạm không bị phát hiện, không bị xử lý hoặc xử lý thiếu nghiêm minh. Chỉ khi mọi hành vi vi phạm đều phải trả giá tương xứng, thì sự công bằng của pháp luật mới được khẳng định và những thói quen tốt mới có cơ hội hình thành.

Việc đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng camera AI, dữ liệu lớn, xử phạt nguội hay các nền tảng quản lý thông minh, vì thế, không đơn thuần là đổi mới phương thức quản lý, mà còn góp phần xây dựng môi trường để pháp luật được thực thi công bằng, minh bạch và không có ngoại lệ.

Tuy nhiên, chế tài chỉ là điểm khởi đầu. Một xã hội văn minh cần hướng tới việc mỗi người dân tự đặt mình trong khuôn khổ pháp luật, khi họ hiểu rằng việc tuân thủ không chỉ bảo vệ bản thân, mà còn bảo vệ cộng đồng.

Muốn pháp luật không còn là nỗi sợ mà trở thành chuẩn mực ứng xử, việc xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật cần bắt đầu từ những điều gần gũi nhất. Trong gia đình là sự giáo dục bằng hành động của cha mẹ. Trong nhà trường là việc hình thành ý thức công dân ngay từ khi còn nhỏ.

Trong cơ quan, doanh nghiệp là văn hóa chấp hành quy định, đề cao trách nhiệm và tính chuyên nghiệp. Ngoài xã hội là sự lan tỏa những giá trị tích cực, biểu dương những hành vi đẹp, đồng thời kiên quyết phê phán những biểu hiện coi thường pháp luật. Khi việc làm đúng được tôn vinh và việc làm sai bị lên án, thì kỷ cương sẽ dần trở thành giá trị được cộng đồng bảo vệ.

Đặc biệt, sự nêu gương của đội ngũ cán bộ, đảng viên có ý nghĩa hết sức quan trọng. Một lời tuyên truyền sẽ khó thuyết phục bằng một hành động gương mẫu. Mỗi cán bộ, đảng viên nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật giao thông, ứng xử văn minh nơi công cộng, hay thực hiện đúng các quy định của pháp luật chính là những hạt nhân lan tỏa tinh thần thượng tôn pháp luật trong xã hội. Kỷ cương chỉ thực sự bền vững khi người dân nhìn thấy pháp luật được thực thi công bằng, mọi tổ chức, mọi cá nhân đều bình đẳng trước pháp luật và không có bất cứ ngoại lệ nào.

Giao thông vì thế không chỉ là lĩnh vực cần bảo đảm trật tự, an toàn, mà còn là nơi mỗi người dân thực hành kỷ cương tự thân mỗi ngày. Mỗi lần cài dây an toàn, mỗi lần nhường đường cho người đi bộ,… không chỉ góp phần giảm tai nạn, mà còn là một lần ý thức thượng tôn pháp luật được bồi đắp. Từ những hành vi nhỏ ấy, văn hóa chấp hành pháp luật sẽ dần lan tỏa sang các lĩnh vực khác của đời sống, trở thành nền tảng để xây dựng một xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa và phát triển; góp phần hiện thực hóa mục tiêu mà Đảng đã đề ra./.