TP.HCM: Tuyến đường Dương Quảng Hàm, hơn 1 thập kỷ kẹt trong quy hoạch treo

“Bán chả bán được. Sửa sửa chả sửa được. Làm cả đời thì tí tiền nhà lúc đập cái bùm cái là hết.” - Lời nói ngắn, dứt khoát của anh Tú không chỉ là sự bức xúc, mà còn phản ánh rõ tình thế bị kẹt lại của nhiều gia đình. Căn nhà, vốn là tài sản tích lũy lớn nhất, lại trở thành thứ không thể định đoạt. Người dân không thể bán vì vướng quy hoạch, không thể sửa vì bị hạn chế cấp phép, càng không dám đầu tư lâu dài vì rủi ro có thể bị thu hồi bất cứ lúc nào.

Tuyến Dương Quảng Hàm, đoạn từ Lương Ngọc Quyến đến Nguyễn Văn Lượng — nơi có Công viên Văn hóa Gò Vấp — sau khi mở rộng đã trở nên thông thoáng, khang trang. 

Trong những con hẻm nhỏ phía sau công viên, nhiều căn nhà đã xuống cấp thấy rõ. Mái tôn hoen gỉ, tường nứt, nền nhà thấp hơn mặt đường. Người dân không phủ nhận sự cần thiết của việc mở đường, nhưng điều họ cần là một mốc thời gian cụ thể để có thể chủ động cuộc sống:

“Nếu mà làm càng sớm càng tốt chứ đâu có ai nói là không đồng ý giải tỏa. Nhà nước cứ việc giải tỏa và cứ làm mới lại. Người dân ở đây vẫn đồng ý. Nhưng cái quan trọng là thời hạn nào giải tỏa, trong bao lâu. Nếu không giải tỏa thì phải có cách nào tháo gỡ để người ta xoay sở.”

Điểm đáng chú ý là sự đồng thuận vẫn tồn tại. Không có phản ứng cực đoan, không có sự chống đối. Người dân chấp nhận việc phải di dời khi dự án triển khai. Nhưng sự chờ đợi không thời hạn lại trở thành vấn đề. Khi không có thông tin rõ ràng, mọi quyết định liên quan đến nhà ở, tài sản, sinh kế đều bị trì hoãn.

Không chỉ dừng ở điều kiện sống, quy hoạch treo còn tác động trực tiếp đến khả năng mưu sinh. Với nhiều người, đặc biệt là người lớn tuổi, căn nhà không chỉ là nơi ở mà còn là nguồn thu nhập.

“Nhà mà muốn sập luôn rồi cũng đâu có sửa được. Biết là sửa không bồi thường nên cũng không dám làm. Muốn làm ăn cũng chả được. Hai ông bà già giờ chỉ nhờ miếng đất, dựng tạm phòng cho thuê. Mà dột cũng không sửa được, muốn làm đàng hoàng cũng không cho, khổ lắm.”

Trường hợp của cô Bình cho thấy một lớp tác động khác của quy hoạch: khi quyền sử dụng tài sản bị hạn chế, khả năng tạo ra thu nhập từ tài sản đó cũng bị bó hẹp. Những phòng trọ dựng tạm, xuống cấp nhưng không thể cải tạo, trở thành giải pháp cầm chừng duy nhất.

Trong bối cảnh đó, quy định cho phép xây dựng có thời hạn được xem như một hướng tháo gỡ. Theo phản hồi từ Sở Xây dựng TP.HCM đến phóng viên ban VOV Giao thông Quốc gia, người dân trong khu quy hoạch chưa triển khai có thể được cấp phép xây dựng tạm theo Quyết định 29/2025/QĐ-UBND.

Tuy nhiên, bản chất của cơ chế này đi kèm nhiều ràng buộc: công trình chỉ được xây tối đa 3 tầng, thời hạn tồn tại không quá 5 năm. Quan trọng hơn, nếu đến thời điểm Nhà nước thu hồi đất mà giấy phép đã hết hạn, chủ nhà không được bồi thường phần công trình đã xây chỉ được hỗ trợ chi phí tháo dỡ. Điều này khiến phần lớn người dân không dám đầu tư bài bản, bởi rủi ro mất trắng luôn hiện hữu.

“Đâu có ai dám xây sửa gì nhà cửa. Bây giờ có nóng có dột cũng phải chịu. Muốn sửa cho đàng hoàng để ở mà lỡ năm sau làm đường thì coi như tiền bạc đổ hết vô đó, rồi lại về tay trắng.”

Nỗi lo lớn nhất của người dân không nằm ở việc giải tỏa, mà ở chỗ không ai biết dự án sẽ được triển khai vào thời điểm nào. Khi một căn nhà có thể bị thu hồi bất cứ lúc nào, mọi quyết định sửa chữa hay đầu tư đều trở thành rủi ro. Vì vậy, nhiều người chọn cách sống tạm bợ trong những căn nhà xuống cấp thay vì đánh cược toàn bộ số tiền tích góp.

Về phía cơ quan quản lý, Sở Xây dựng TP.HCM cho biết đoạn còn lại của tuyến Dương Quảng Hàm đang được rà soát, đưa vào kế hoạch đầu tư giai đoạn 2026-2030 trên cơ sở cân đối nguồn vốn và mức độ ưu tiên. Tuy nhiên, phản hồi này này vẫn chưa đưa ra mốc thời gian cụ thể cho việc triển khai, đồng nghĩa tình trạng “quy hoạch treo” có thể còn kéo dài.

Hơn 10 năm qua, quy hoạch đã đủ sức hạn chế quyền xây dựng, sửa chữa của người dân, nhưng lại chưa đủ rõ để mang đến một lộ trình thực hiện cụ thể. Và trong khoảng chờ ấy, nhiều hộ dân vẫn tiếp tục mắc kẹt trong một cuộc sống tạm bợ ngay trên chính phần đất của mình.