TP.HCM: Truy xuất nguồn gốc thực phẩm ở chợ truyền thống và thách thức đồng bộ công nghệ

Trước những áp lực về bảo vệ sức khỏe cộng đồng, việc minh bạch hóa nguồn gốc bằng công nghệ cao trở thành nhiệm vụ cấp bách nhưng cũng đầy thử thách.

Liên quan đến nội dung này, PV VOVGT có cuộc trao đổi với bà Phạm Khánh Phong Lan – Giám đốc Sở An toàn Thực phẩm TP.HCM.

PV: Thưa bà, đâu là những thử thách lớn nhất để Thành phố đảm bảo triển khai đồng bộ hệ thống truy xuất nguồn gốc đối với thịt heo, thịt gia cầm và trứng gia cầm trong giai đoạn này?

Bà Phạm Khánh Phong Lan: Thứ nhất, đề án mới chỉ có giá trị áp dụng đối với TP.HCM. Về luật pháp nói chung và các quy định của ngành, việc này mới dừng ở yếu tố khuyến khích. Nghĩa là chúng ta vẫn chấp nhận truy xuất nguồn gốc chủ yếu bằng biện pháp truyền thống thông qua giấy tờ, kiểm dịch, con dấu. Việc áp dụng công nghệ chuỗi thì TP.HCM mới chỉ bắt đầu.

Trong khi đó, nguồn heo, thịt gia cầm và trứng gia cầm chủ yếu đến từ các tỉnh. Việc kiểm tra, kiểm soát các cơ sở tham gia chuỗi ở các địa phương phụ thuộc hoàn toàn vào lực lượng chức năng, cơ quan quản lý của tỉnh đó.

Quy trình có rất nhiều khâu: Từ đeo vòng nhận diện, tải dữ liệu, bảo đảm vòng cho đến địa điểm giết mổ và xuất lò. Chúng tôi nhận thấy khi nguồn heo, gà, trứng nhập từ rất nhiều trang trại lớn nhỏ ở các tỉnh, thành, công tác khớp dữ liệu ban đầu từ các trang trại nhỏ lẻ gặp rất nhiều khó khăn do khoảng cách địa lý và không thuộc thẩm quyền của lực lượng chức năng TP.HCM.

Song song với việc mở rộng đề án, đến nay chúng tôi đã thu hút được khoảng 9.000 cơ sở tham gia truy xuất nguồn gốc thịt heo, thịt gia cầm, trứng gia cầm. Sản lượng hàng năm thời gian gần đây đạt khoảng 2,5 triệu con heo, 20 triệu con gia cầm và khoảng 1,8 tỷ quả trứng, chiếm đa số thị phần trên thị trường.

PV: Khi nguồn thực phẩm đã về đến các chợ đầu mối, siêu thị, chợ truyền thống của TP.HCM, quy trình giám sát tại đây được thực hiện ra sao?

Bà Phạm Khánh Phong Lan: Đối với heo, thịt gia cầm, trứng gia cầm khi đưa vào giết mổ sẽ kèm theo toàn bộ hồ sơ và dữ liệu tích hợp trong vòng nhận diện. Lực lượng thú y kiểm soát giết mổ sẽ kiểm tra, sau đó sản phẩm xuất lò để đưa về các chợ đầu mối. Khi vào chợ đầu mối, đội quản lý an toàn thực phẩm kiểm soát rất chặt chẽ thông qua hệ thống máy nhận diện quét vòng, bảo đảm không có sự tráo đổi và chất lượng được giữ nguyên từ lúc ban đầu.

Từ chợ đầu mối đưa về siêu thị, công tác kiểm soát tương đối đơn giản. Nhưng bên cạnh hệ thống siêu thị, chúng ta còn cả hệ thống chợ truyền thống. Việc bảo đảm truy xuất nguồn gốc rất khó vì không thể có hóa đơn chứng từ riêng cho từng người dân. Đây là điểm rất khó xử lý và chúng tôi đang cố gắng khắc phục ở giai đoạn này.

PV: Việc xây dựng một cơ sở dữ liệu công khai, minh bạch đòi hỏi hạ tầng công nghệ lớn và đồng bộ. Sở đã có giải pháp công nghệ cũng như cơ chế giám sát nào?

Bà Phạm Khánh Phong Lan: Áp dụng tiến bộ khoa học công nghệ là một quá trình đòi hỏi sự đồng bộ. Đối với vai trò của TP.HCM, từ năm 2016 đến nay, khi đề án truy xuất nguồn gốc thuộc thẩm quyền quản lý của Sở Công Thương, đến năm 2018 chuyển giao cho Ban Quản lý An toàn Thực phẩm và nay là Sở An toàn Thực phẩm, chúng tôi vẫn chỉ đang làm thí điểm. TP.HCM gần như “đơn thương độc mã”. Chúng tôi đã đề xuất nhưng chưa được bổ sung vào luật để có cơ sở pháp lý rõ ràng cho các tỉnh thành cùng tiến hành.

Chúng tôi đặt kỳ vọng rất nhiều vào các Bộ, đặc biệt là Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Công Thương trong việc ban hành quy định áp dụng công nghệ blockchain, sử dụng công nghệ mới để truy xuất nguồn gốc trên lượng mẫu lớn cho cả nước. Hiện nay các công việc vẫn đang tiến hành nhưng rõ ràng chưa có sự đồng bộ. Một mình TP.HCM rất khó triển khai đề án đạt hiệu quả tuyệt đối.

PV: Trong bối cảnh hạ tầng chưa đồng bộ, người dân có thể yên tâm ở mức độ nào đối với thực phẩm có nhãn truy xuất nguồn gốc hiện nay?

Bà Phạm Khánh Phong Lan: Thịt heo, thịt gia cầm, trứng là thành phần cơ bản trong bữa ăn và ảnh hưởng lớn đến vấn đề an toàn thực phẩm nói chung. Cho nên dù gặp nhiều thách thức, chúng tôi vẫn phải làm một cách quyết liệt.

Chúng tôi tiếp tục đề xuất và cố gắng làm thật tốt phần việc của thành phố để tạo tiền lệ cho các nơi áp dụng sau này.

Hiệu quả đề án đã được chứng minh qua công tác lấy mẫu giám sát định kỳ. Đối với các sản phẩm tham gia đề án truy xuất nguồn gốc, kết quả rất đáng khích lệ khi không phát hiện dư lượng chất cấm và kháng sinh. Vẫn còn một tỷ lệ thấp nhiễm vi khuẩn Salmonella do đặc thù khí hậu, môi trường và qua nhiều công đoạn trung gian.

Đối với nhiễm khuẩn này, cách xử lý rất đơn giản và tiết kiệm nhất đó là là người dân hãy “ăn chín uống sôi”, nấu chín kỹ thực phẩm.

Điều quan trọng nhất vẫn là sự tự bảo vệ của cộng đồng. Người dân hãy mua thực phẩm ở những nơi được cấp phép, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. Đừng ngại hỏi về nguồn gốc và đòi hỏi hóa đơn chứng từ khi mua hàng để có cơ sở khiếu nại, phản ánh đến cơ quan chức năng khi cần thiết, tránh việc người bán từ chối trách nhiệm.

PV: Trân trọng cảm ơn bà!