Tinh hoa làng nghề chế tác sừng mỹ nghệ Thụy Ứng

Hà Nội những ngày vui

- Festival Thăng Long - Hà Nội 2026 diễn ra từ ngày 11 đến 20/9, với nhiều điểm hẹn văn hóa, nghệ thuật tại các không gian di sản của Thủ đô. Nổi bật là Hoàng thành Thăng Long, hồ Hoàn Kiếm, Văn Miếu - Quốc Tử Giám và làng nghề Bát Tràng, nơi diễn ra các hoạt động nghệ thuật, trải nghiệm văn hóa và quảng bá di sản Hà Nội.

- Hà Nội sẽ tổ chức lễ rước “Đêm Trăng Phố cổ 2026” vào đêm Rằm tháng Tám tại khu vực hồ Hoàn Kiếm, với khoảng 1.000 người tham gia.

Đoàn rước gồm đèn lồng truyền thống, mô hình đồ chơi dân gian, múa rồng, múa sư tử và các hoạt cảnh Trung thu, mang không khí Trung thu xưa trở lại giữa lòng phố cổ.

- Vở cải lương “Người con gái Hà Thành” là tác phẩm nghệ thuật quy mô lớn, tái hiện hình ảnh người Hà Nội qua những biến động lịch sử, đồng thời khắc họa vẻ đẹp văn hóa và tinh thần thanh lịch của người Tràng An. Tác phẩm được đầu tư về sân khấu, âm nhạc và phục trang, góp phần quảng bá hình ảnh, con người và giá trị văn hóa Hà Nội đến công chúng. 

Hành trình cảm xúc: Tinh hoa làng nghề chế tác sừng mỹ nghệ Thụy Ứng

Một vật liệu thô ráp, 17 công đoạn chế tác tỉ mẩn và gần 5 thế kỷ truyền nghề... Liệu điều gì đã khiến chiếc lược sừng nhỏ bé của làng Thụy Ứng trở thành món quà lưu niệm níu chân bao du khách khi ghé thăm Hà Nội? Mời quý vị và các bạn cùng nghe những âm thanh rộn rã từ xưởng nghề và gõ cửa không gian di sản này ngay sau đây.

Nếu chỉ nhìn một chiếc lược sừng khi đã hoàn thiện, có lẽ ta sẽ khó hình dung được nó đã đi qua bao nhiêu lần cắt, mài và đánh bóng. Cũng khó hình dung rằng, từ một vật liệu thô ráp, qua đôi tay của người thợ, lại có thể trở thành một món đồ nhỏ bé và thân thuộc đến vậy. Nhưng ở Thụy Ứng, những đôi tay ấy đã cần mẫn làm công việc này qua gần 5 thế kỷ.

- Chú ơi, công đoạn này nhìn đơn giản nhỉ?

- Rất là khó đấy. Cứ để nhẹ nhẹ thôi...

- Để cháu thử xem... Nhìn chú làm thì nhanh thật, nhưng đến lúc tự làm mới thấy... không đơn giản chút nào.

- Không được đẩy mạnh. Đẩy mạnh là có thể bị ăn vạt sang một bên hoặc hỏng răng đó.

Với nghệ nhân Nguyễn Văn Sử, sự kiên nhẫn ấy đã đi cùng ông gần trọn cuộc đời. Sinh ra ở Thụy Ứng, ông lớn lên giữa những người làm nghề và sớm làm quen với việc chế tác từ sừng. Năm 19 tuổi, ông tạm rời làng để lên đường bảo vệ biên giới phía Bắc. Rồi khi trở về, ông lại tìm thấy mình trong những công việc quen thuộc của quê hương. Gần 60 năm gắn bó, những gì ông giữ lại không chỉ là cách làm một chiếc lược, mà còn là sự cẩn trọng với từng chi tiết nhỏ nhất.

"Một chiếc lược sừng hoàn chỉnh phải trải qua từ 15 đến 17 công đoạn chế tác khác nhau. Người thợ luôn coi trọng mọi khâu, nhưng đặc biệt ưu tiên công đoạn làm răng lược vì chiếc lược dùng để chải tóc. Chúng tôi phải làm sao để răng lược thật tròn, thật nhẵn, khi chải không bị mắc vào da đầu và không làm gãy đứt tóc của người sử dụng", nghệ nhân Nguyễn Văn Sử cho biết.

Nghe ông Sử kể mới thấy, để một chiếc lược trở nên hoàn chỉnh, nó phải đi qua rất nhiều đôi tay cần mẫn. Mỗi người một công đoạn, người tạo hình, người mài, người đánh bóng... Những công việc tưởng nhỏ bé ấy nối tiếp nhau, để cuối cùng một miếng sừng thô mới trở thành một sản phẩm có thể cầm trên tay.

Qua bao năm tháng, món nghề vẫn vậy, nhưng cách làm của những người thợ thủ công lành nghề như ông Nguyễn Văn Thái cũng có phần khác đi.

"Đối với nghề làm sừng này, từ khâu nguyên liệu thô ban đầu cho đến khi ra thành phẩm, công đoạn nào cũng có cái khó riêng. Tuy nhiên, nhờ phân công lao động nên mỗi người thợ đảm nhận một chức năng riêng biệt, làm lâu dần cũng quen tay. Ngày trước, một người thợ phải tự tay làm từ A đến Z, còn bây giờ mỗi người chuyên trách một công đoạn nên quy trình đơn giản hơn", ông Nguyễn Văn Thái nói.

Ông Thái đã quen với công việc chà sừng từ nhiều năm nay. Những phôi sừng đi qua tay ông, lần lượt được mài nhẵn, làm sạch và chuẩn bị cho những công đoạn tiếp theo. Máy móc giúp công việc nhanh hơn. Nhưng đứng trước một vật liệu tự nhiên như sừng, đôi tay người thợ vẫn phải đủ khéo léo và hơn hết là đủ kiên nhẫn, tỉ mẩn.

"Công đoạn chà sừng của tôi cũng muôn hình muôn vẻ. Điều quan trọng nhất khi chà sừng là phải cực kỳ cẩn thận, sợ nhất là sơ sẩy mài vào tay. Vì vậy, sự cẩn thận và tập trung trong lúc lao động luôn phải đặt lên hàng đầu", ông Nguyễn Văn Thái cho biết.

Thụy Ứng hôm nay không chỉ làm những chiếc lược để sử dụng. Những sản phẩm từ sừng đã trở thành món quà lưu niệm mỹ nghệ được nhiều du khách tìm mua. Người thích sự tinh xảo, hiện đại. Người lại thích vẻ mộc mạc, giữ nguyên cả những dấu vết tự nhiên của chất liệu. Mỗi người một lựa chọn. Nhưng có lẽ, điều khiến những sản phẩm ấy trở nên đặc biệt vẫn là câu chuyện nằm phía sau chúng, câu chuyện về một nghề đã lưu truyền qua gần 5 thế kỷ./

Người quen ở phố: Hương vị Quan Sơn - Món quà từ núi non Mỹ Đức

Có những vùng đất, chỉ cần nếm một món ăn, ta đã phần nào hiểu được nơi ấy sống bằng gì, gần gũi với thiên nhiên ra sao. Ở Quan Sơn, Mỹ Đức, những sản vật núi rừng đi vào bữa ăn theo một cách rất tự nhiên. Mời quý vị cùng Ninh Tito khám phá xem, hương vị của núi non Quan Sơn có gì khiến người ta muốn tìm về.

PV: Ninh đã trải nghiệm ẩm thực ở nhiều vùng miền. Khi đặt ẩm thực Quan Sơn bên cạnh những vùng du lịch khác, đâu là nét riêng mà Ninh nghĩ du khách có thể “nếm” ra được – không chỉ từ nguyên liệu, mà từ cách người địa phương chế biến và thưởng thức?

Ninh Tito: Trộm vía là Ninh cũng được có dịp ghé Quan Sơn một lần. Và mình nghĩ rằng là nét riêng của Quan Sơn nằm ở chỗ món ăn mang theo cả môi trường sống của vùng hồ và vùng núi.

Với gỏi cá chẳng hạn đi, người ta không chỉ ăn cá mà còn ăn rất nhiều các loại lá này, rồi tự tay cuốn và thưởng thức theo cách của người địa phương nữa. Ở trong một không gian, rồi thì ăn theo cách người địa phương, có tiếng người địa phương trò chuyện, nó rất là khác biệt.

Và Ninh muốn nhấn mạnh là khác biệt nó không nằm ở nguyên liệu đắt tiền hay không, có một phần nhỏ thôi, nhưng mà nó sẽ nằm ở việc món ăn đó rất khó tách khỏi nơi đã sinh ra nó.

PV: Du lịch càng phát triển, những món ăn bản địa càng có cơ hội được biết đến, nhưng cũng dễ bị làm cho “vừa miệng du khách”. Theo Ninh, làm thế nào để một món ăn bước vào hành trình du lịch mà vẫn giữ được cái vị thật và câu chuyện thật của cộng đồng nơi nó sinh ra?

Ninh Tito: Bây giờ trong nghề của Ninh, các bạn thường hay nói một cụm từ là "nhưng mà đã tùy biến theo khẩu vị của người tại địa phương đó". Tại vì thật ra rất là khó để một món ăn giữ nguyên hương vị của nó mà được khắp mọi nơi yêu thích. Khi mà du nhập tới một vùng đất mới thì món ăn sẽ buộc phải thay đổi ít nhiều.

Nhưng, quan điểm của Ninh, là mình có thể thay đổi cách phục vụ, thay đổi một vài những gia phụ... những nguyên liệu nhỏ, nhưng không nên thay đổi cái lõi của món ăn. Cái lõi ấy là nguyên liệu bản địa, là kỹ thuật chế biến, là cái người làm, và đôi khi là cả cách thưởng thức nữa cơ.

Thật ra thì nó là một bài toán kinh tế, nếu như món ăn đấy có thể dễ dàng tiếp cận với người địa phương ngay lập tức, thì họ sẽ có thể kiếm được lời. Nhưng đảm bảo một điều rằng là có thể hương vị món ăn đấy không được duy trì.

Nên rằng là ở góc độ của một du khách, mình không cần mọi món ăn đều trở nên dễ ăn ngay lập tức. Trong một bữa ăn thôi, miếng đầu tiên có thể "ơ, vị kiểu gì vậy ta?", nhưng càng ăn chúng ta lại càng thấy ghiền.

Đôi khi nó không nằm ở việc là hương vị của họ... cái khẩu vị của họ như thế nào, mà nằm ở việc là có ai giải thích cho họ rằng là vì sao món ăn đấy có hương vị như vậy không, có ai giải thích cho họ cách ăn đúng không.

Chứ còn nếu mà chiều lòng du khách đến mức mà xóa hết sự khác biệt và cho nó dễ ăn hẳn đi, thì cuối cùng đâu còn là đặc sản nữa đúng không? Nó sẽ trở thành một món ăn vô danh. Đâu cũng có, đâu ăn cũng được, chả có gì khác biệt.

Một vùng đất có thể được nhớ bằng cảnh sắc, nhưng cũng có thể được nhận ra bằng một hương vị rất riêng. Và ở Quan Sơn, có lẽ chính những món ăn mang hơi thở núi rừng ấy đang làm cho hành trình về Mỹ Đức thêm một lớp ký ức – gần gũi, chân thật và khó trộn lẫn.