Tìm lại tên anh

Hôm nay họ lại đến. Lần này không phải để hỏi thêm một manh mối, mà để gửi lại vài giọt máu của chính mình. Cùng thời điểm ấy, dưới cái nắng tháng Bảy, ở những nghĩa trang liệt sĩ trên khắp Đắk Lắk, từng phần mộ vô danh cũng được mở ra cẩn trọng. Từng mảnh xương được lấy mẫu, bảo quản để giám định ADN.

Một hành trình bắt đầu từ những giọt máu của người ở lại. Một hành trình bắt đầu từ những mảnh xương của người đã khuất. Hai hành trình ấy đang hướng về cùng một đích đến: tìm lại tên cho những người lính đã hy sinh. 

Những giọt máu của người ở lại

Trước ngày đến lấy mẫu ADN, ông Vũ Xuân Hội, ở phường Ea Kao, sửa soạn lại bàn thờ người anh trai - liệt sĩ Vũ Văn Tâm. Nén hương được thắp lên như một lời thưa với người đã khuất: Gia đình lại chuẩn bị đi tìm anh.

Ông Tâm nhập ngũ khi mới 18 tuổi, khi vừa bước chân vào giảng đường đang học đại học. Hai năm sau, giấy báo tử báo tin ông hy sinh tại chiến trường An Lộc.

Từ ngày ấy đến nay, hơn 50 năm trôi qua, gia đình chưa bao giờ thôi tìm kiếm. Có thông tin ở đâu, họ tìm đến đó. Năm 1998, nghe tin Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn có một phần mộ mang đúng tên, đúng quê quán của người anh, ông Hội lập tức đưa mẹ và em gái vào Quảng Trị. Đến nơi, tên đúng, quê đúng, nhưng họ lại khác. Hy vọng vừa nhen lên lại tắt. Suốt nhiều năm sau, ông tiếp tục viết thư, đăng báo, nhờ đồng đội cũ dò hỏi. Mọi manh mối rồi cũng rơi vào im lặng.

Hơn nửa thế kỷ ngược xuôi. Điều gia đình ông Hội chờ không còn là thêm một lời chỉ dẫn. Mà là một căn cứ khoa học đủ để trả lời câu hỏi đã day dứt suốt mấy chục năm: Anh đang nằm ở đâu? Vì thế, khi biết các mẫu ADN của thân nhân sẽ được đối sánh với cơ sở dữ liệu ADN của những phần mộ liệt sĩ chưa xác định danh tính trên cả nước, ông bảo...

"Chỉ biết một chút manh mối ở đâu là cố gắng tìm. Tìm để toại nguyện, sau này mình có mất đi, mình cũng yên tâm là hoàn thành trách nhiệm. Hôm nay được thu sinh phẩm, gia đình rất mừng..."

Điểm thu nhận mẫu ADN sáng ấy có rất nhiều mái đầu bạc. Mỗi người mang đến một câu chuyện. Một nỗi chờ đợi. Một lời hứa với người thân đã khuất. Trong số đó có bà Bùi Mai Hương. Anh trai bà đi giao liên từ năm 15 tuổi. Đến năm 20 tuổi thì hy sinh trong một trận tiễu phỉ. Đơn vị bị đánh úp bên bờ suối. Ba đồng đội còn sống chỉ kịp lấy chiếu quấn thi thể rồi vùi vội xuống đất trước khi tiếp tục rút quân. Không ai biết chính xác nơi anh nằm lại. Gia đình cũng chưa bao giờ có được một manh mối để bắt đầu hành trình tìm kiếm. Thế nhưng, có một điều bà chưa từng quên. Đó là bài thơ người anh viết gửi mẹ trước lúc ra trận.

"Đêm nay con thao thức suốt năm canh...

...Nhưng mẹ ạ, con xin mẹ đừng khóc...

Để con vui khi chinh chiến tha hương..."

Có những câu bà không nhớ trọn vẹn nữa. Nhưng mỗi lần nhắc đến anh... Bà vẫn đọc. Như thể người anh vẫn đang ngồi đâu đó trong ngôi nhà này.

"Nguyện vọng duy nhất tôi cũng muốn một chút gì đó. Hài cốt chắc không còn, nhưng mà chỉ chút nấm đất nào đó cũng được cho anh tôi được về với quê hương".

Với nhiều gia đình, vài ml máu được lấy trong buổi sáng ấy không đơn thuần là một mẫu sinh phẩm. Đó là hy vọng được gửi vào khoa học. Hy vọng tìm lại tên cho người đã khuất. Để biến hy vọng ấy thành hiện thực. Đại tá Võ Hùng Tường... Trưởng phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an tỉnh Đắk Lắk cho biết, hiện Đắk Lắk hiện vẫn còn 4.324 liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Qua rà soát, có 2.706 liệt sĩ còn thân nhân đủ điều kiện lấy mẫu ADN, với gần 3.900 thân nhân sẽ được thu nhận mẫu để xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ đối sánh. 

"Quá trình tổ chức phải hết sức cầu thị, hết sức chặt chẽ. Đây không chỉ là trách nhiệm của lực lượng công an mà còn là việc làm thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, ăn quả nhớ người trồng cây..."

Những phần mộ chờ gọi tên

Những giọt máu của thân nhân chỉ là một nửa của hành trình. Ở nửa còn lại, lực lượng quân đội đang từng ngày mở từng phần mộ chưa xác định danh tính để lấy mẫu hài cốt phục vụ đối sánh ADN. Đó cũng là một phần quan trọng của "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" đang được triển khai trên toàn tỉnh Đắk Lắk. Theo Đại tá Ksơr Lành, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk, toàn tỉnh hiện có 34 nghĩa trang liệt sĩ với hơn 15.200 phần mộ, trong đó có 4.019 phần mộ cần lấy mẫu ADN. Mục tiêu đặt ra là hoàn thành việc lấy mẫu trước ngày 31/10/2026, để từng bước đối sánh với cơ sở dữ liệu ADN thân nhân liệt sĩ.

"Để triển khai tích cực công tác lấy mẫu sinh phẩm tại các nghĩa trang thì hiện nay chúng tôi đang triển khai 2 đội lấy mẫu và tiến tới sẽ thành lập 6 đội để lấy mẫu đồng loạt ở các nghĩa trang trên địa bàn tỉnh, phấn đấu hoàn thành chỉ tiêu lấy mẫu trước ngày 31/10/2026."

Dưới cái nắng bỏng rát của tháng Bảy... Trong những nghĩa trang liệt sĩ trải dài khắp Đắk Lắk... Một cuộc tìm kiếm khác cũng đang âm thầm diễn ra. Tiếng bay nhỏ khẽ cạo từng lớp đất. Chiếc chổi mềm phủi từng hạt bụi thời gian. Bác sĩ Hồ Kim Thy, Trung tâm Pháp y Đắk Lắk, nâng từng mảnh xương nhỏ bằng cả hai tay. Mỗi mẫu vật chỉ vài gam. Nhưng có thể là chiếc chìa khóa mở ra danh tính của một con người đã nằm lại hơn nửa thế kỷ.

"Lấy mẫu đã khó, bảo quản còn khó hơn. Chúng tôi chỉ hy vọng có thể tìm lại được danh tính cho các liệt sĩ đã hy sinh vì Tổ quốc."

Trong đội lấy mẫu có Trung tá Lê Nam Ninh. Người đàn ông đang cẩn thận ghi từng ký hiệu lên túi mẫu ấy... Không chỉ đang giúp các gia đình khác. Anh cũng đang đi tìm chính ông ngoại mình.

 “Anh em trong đội phát huy hết tinh thần trách nhiệm, làm hết trách nhiệm thì nghĩa tình nó mới trọn vẹn được. Bản thân tôi trong thực hiện chiến dịch này cũng mong muốn cùng với gia đình hy vọng rằng tìm được ông ngoại của mình.”

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Có những người mẹ không còn đợi được con. Có những người em giờ tóc đã bạc. Nhưng vẫn còn những cuộc tìm kiếm chưa khép lại. Bởi điều các gia đình mong mỏi không chỉ là tìm thấy một phần mộ. Mà là được gọi đúng tên người thân của mình. Và biết đâu... Một vài giọt máu được gửi đi hôm nay. Một mảnh xương được nâng niu giữa cái nắng tháng Bảy. Sẽ nối lại cuộc đoàn tụ đã dang dở hơn nửa thế kỷ. Để một người lính... Cuối cùng... Được trở về trong vòng tay gia đình, với chính tên tuổi của mình./.