Tiêu chí nào để xác định người tài trong cơ quan Nhà nước?

TĂNG MỨC ĐÃI NGỘ GIỮ CHÂN NGUỒN NHÂN LỰC CHẤT LƯỢNG CAO

Dự thảo Nghị định quy định chính sách thu hút, trọng dụng người có tài năng làm việc trong cơ quan, tổ chức, đơn vị của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội (sau đây gọi tắt là Dự thảo Nghị định về trọng dụng nhân tài), do Bộ Nội vụ soạn thảo, có 4 chương, 24 Điều, gồm: Những quy định chung; Chính sách thu hút người có tài năng; Chính sách trọng dụng người có tài năng và Điều khoản thi hành.

Điểm đáng chú ý của dự thảo là đề xuất các mức đãi ngộ nhằm tạo động lực và giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao trong bộ máy nhà nước. Trong đó, đối với các chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành, nhà quản lý và người có trình độ chuyên môn cao được tiếp nhận vào khu vực công, mức phụ cấp tăng thêm đề xuất là 300% mức lương, áp dụng trong 5 năm.

Đặc biệt, dự thảo Nghị định bổ sung chính sách trọng dụng đối với cán bộ, công chức, viên chức có tài năng, được nâng một bậc lương so với bậc lương hiện hưởng, được hưởng phụ cấp tăng thêm hàng tháng bằng 300% hệ số lương hiện hưởng.

Đây được xem là một trong những chính sách đãi ngộ nổi bật nhằm tạo động lực để thu hút, giữ chân và phát huy đội ngũ nhân lực chất lượng cao trong khu vực công, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của bộ máy nhà nước.

Để người lao động được hưởng chế độ, chính sách đối với người tài, dự thảo Nghị định cũng đặt ra những tiêu chuẩn, điều kiện đối với người có tài năng như: Có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt, lý lịch rõ ràng, có khát vọng cống hiến, phụng sự Tổ quốc và nhân dân; năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung; Chủ trì tham mưu, đề xuất các chủ trương, giải mang lại hiệu quả cao, có tính đột phá, bước ngoặt…

Với chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành, để được hưởng chính sách với người có tài năng, dự thảo Nghị định quy định, phải có giải thưởng nghiên cứu cấp quốc gia, quốc tế, góp phần đổi mới phát triển ngành; hoặc có phát minh, sáng chế, cải tiến kỹ thuật… đóng góp cho sự phát triển của ngành, của đất nước.

So với Nghị định 179/2024, không quy định cụ thể các chức danh tiến sĩ, sau tiến sĩ từ các cơ sở đào tạo uy tín trên thế giới, mà đề cao các sản phẩm mang tính ứng dụng, như: giải thưởng nghiên cứu cấp quốc gia, quốc tế, có sáng chế, bằng phát minh...

Dự thảo Nghị định về trọng dụng nhân tài đã được Bộ Nội vụ lấy ý kiến các Bộ, ngành, địa phương, lấy ý kiến rộng rãi nhân dân và gửi Bộ Tư pháp thẩm định. Hiện, dự thảo Nghị định đang được Bộ Nội vụ tiếp thu, chỉnh lý và hoàn thiện để trình Chính phủ ban hành.

NGƯỜI TÀI/ NGƯỜI HIỀN TÀI PHẢI ĐẢM BẢO CẢ ĐỨC VÀ TÀI 

Những tiêu chí nào để xác định người tài trong cơ quan Nhà nước?

Phóng viên Ban VOVGTQG đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Tiến Dĩnh, Nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ về nội dung này:

PV: Thưa ông, theo ông, hiện nay định nghĩa về "người tài" trong các cơ quan hành chính Nhà nước đang được hiểu ra sao?

Ông Nguyễn Tiến Dĩnh: Ông cha ta đã nói, hiền tài là nguyên khí của quốc gia; từ trước đến nay, Đảng và Nhà nước ta cũng luôn quan tâm đến thu hút và trọng dụng người tài. Trong kỷ nguyên mới và Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc thì việc thu hút và trọng dụng người có tài năng càng quan trọng. Đến nay, khái niệm đầy đủ về người tài còn có những ý kiến khác nhau.

Từ năm 2017, Chính phủ đã có Nghị định 140 về chính sách phát hiện thu hút sinh viên tốt nghiệp xuất sắc và nhà khoa học trẻ vào làm việc trong hệ thống chính trị. Đến tháng 12 năm 2024 Chính phủ có Nghị định 179 ban hành chính sách thu hút, trọng dụng người có tài năng vào làm việc trong các cơ quan tổ chức, đơn vị của hệ thống chính trị. Tuy nhiên, các tiêu chí về tiêu chuẩn đã đưa ra, theo tôi cần phải làm rõ hơn nhất là về tài năng làm việc được thể hiện qua kết quả các công trình, sản phẩm cụ thể có giá trị để tác động lớn đến quá trình quản lý hay đến công nghệ và sản phẩm.

PV: Từ yêu cầu đó, theo ông, những tiêu chí cốt lõi nào cần được sử dụng để định nghĩa "người tài" trong cơ quan hành chính Nhà nước?

Ông Nguyễn Tiến Dĩnh: Đã là người tài hay là hiền tài thì phải đảm bảo cả 2 mặt về đức và tài. Đức ở đây thể hiện ở bản lĩnh chính trị, ở phẩm chất đạo đức; là người luôn luôn có khát vọng sự nghiệp và tinh thần phục vụ nhân dân, phục vụ đất nước; vì sự nghiệp chung, năng động, dám nghĩ dám làm, dám đổi mới. Nó cũng phù hợp với hiện nay chúng ta đang xây dựng Nhà nước kiến tạo phát triển, Nhà nước phục vụ nhân dân. Tài phải được thể hiện thông qua những kết quả cụ thể, nếu là sinh viên thì phải là những người tốt nghiệp xuất sắc, có những nghiên cứu khoa học và sản phẩm nghiên cứu khoa học trong quá trình học tập ở các trường.

Đối với cán bộ, lãnh đạo quản lý cũng phải có những kết quả. Lãnh đạo quản lý của cơ quan đơn vị luôn đạt được kết quả cao, đi đầu và có những chủ trương và giải pháp trong quản lý để mang lại những hiệu quả cao và có tính đột phá bước ngoặt trong công vụ. Các chuyên gia, các nhà khoa học phải là những người có những công trình nghiên cứu đạt được kết quả cao, được ứng dụng vào thực tiễn và cho ra những sản phẩm công trình có tác động lớn đến hiệu quả kinh tế xã hội, đóng góp vào sự phát triển của ngành, lĩnh vực cũng như địa phương hay đất nước.

PV: Ông có đóng góp gì về hệ thống tiêu chí và phương pháp đánh giá người tài trong cơ quan hành chính Nhà nước để bảo đảm khách quan, minh bạch và phản ánh đúng năng lực, hiệu quả thực thi công vụ?

Ông Nguyễn Tiến Dĩnh: Để đánh giá được tài năng trong các cơ quan hành chính nhà nước một cách khách quan. minh bạch và phản ánh đúng được năng lực và kết quả thực thi công vụ, thì chúng ta phải áp dụng phương pháp đánh giá qua cái bộ chỉ số đánh giá hiệu quả thực thi công vụ. Đối với lãnh đạo quản lý thì chúng ta thực hiện đánh giá qua bộ chỉ số OKI, tức là bộ chỉ số về quản trị hiệu quả; đánh giá qua việc thực hiện các mục tiêu và kế hoạch cũng như kết quả cụ thể then chốt đạt được của cơ quan đơn vị. Đối với công chức, viên chức, các chuyên gia làm việc trong cơ quan hành chính nhà nước thì được đánh giá qua bộ chỉ số hiệu quả thực thi công vụ KPI. Các phương pháp này phải dựa trên cơ sở là các dữ liệu số để đảm bảo tính định tính của phương pháp đánh giá.

PV: Xin trân trọng cảm ơn! 

NGƯỜI TÀI KHÔNG CHỈ CÔNG NHẬN MỘT LẦN LÀ XONG

Cần có chế giám sát, đánh giá thế nào để bảo đảm hiệu quả chính sách thu hút, giữ chân người tài? Phóng viên Ban VOVGTQG đã có cuộc trao đổi với đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa- Xã hội của Quốc hội về nội dung này:

PV: Theo bà, cần xây dựng những tiêu chí và tiêu chuẩn cụ thể nào để xác định ai là “người tài”, nhằm bảo đảm việc áp dụng chính sách minh bạch, khách quan và tránh tình trạng cảm tính hoặc ưu ái?

Bà Nguyễn Thị Việt Nga: Cần xây dựng một hệ thống tiêu chí, hệ thống ấy ít nhất bốn nhóm. Thứ nhất là phẩm chất chính trị, đạo đức công vụ và tính liêm chính. Thứ hai là năng lực chuyên môn thực sự nổi trội so với yêu cầu thông thường của vị trí việc làm. Thứ ba là kết quả và tác động của công việc. Thứ tư là năng lực đối mở sáng tạo và khả năng dẫn dắt, lan toản.

Các tiêu chí này cần được lượng hóa theo từng nhóm vị trí việc làm. Chính phủ nên quy định khung tiêu chí chung, còn từng bộ, ngành, địa phương sẽ xây dựng bộ chỉ số chuyên ngành nhưng phải được công khai, có thang điểm, có tài liệu minh chứng và phương pháp xác định cụ thể.

Quan trọng nhất, danh hiệu “người có tài năng” không nên được công nhận một lần, rồi hưởng chính sách không có điều kiện. Đây phải là một trạng thái được xác lập theo nhiệm vụ, theo vị trí việc làm và thời hạn nhất định, có đánh giá lại bằng kết quả thực hiện công việc.

Trong thực tế, nhiều lĩnh vực rất khó lượng hóa năng lực và đóng góp của một cá nhân. Theo bà, trong trường hợp này, cơ chế đánh giá người tài nên dựa trên thành tích đầu ra, năng lực thực tiễn hay Hội đồng thẩm định độc lập?

Đúng là trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là xây dựng pháp luật, hoạch định chính sách, ngoại giao, văn hóa, khoa học xã hội hoặc quản lý nhà nước… rất khó quy đổi đóng góp thành con số tuyệt đối. Trong những trường hợp này, đầu ra không nên được hiểu đơn giản là số lượng văn bản, số đề tài, số cuộc họp hoặc số hồ sơ đã xử lý.

Cần đánh giá sản phẩm đầu ra theo ba tầng. Tầng thứ nhất là chất lượng chuyên môn của sản phẩm. Tầng thứ hai là hiệu quả ứng dụng. Tầng thứ ba là tác động dài hạn.

Việc bố trí Hội đồng thẩm định là cần thiết, nhưng phải bảo đảm tính độc lập và chuyên môn. Thành phần hội đồng không nên chỉ gồm cán bộ trong cùng cơ quan. Tùy từng lĩnh vực, cần có chuyên gia bên ngoài, có đại diện cơ quan sử dụng kết quả, nhà khoa học, chuyên gia quản trị nhân lực và cơ quan kiểm tra, giám sát.

PV: Theo bà, cần bổ sung những cơ chế giám sát, rà soát và đánh giá định kỳ thế nào để bảo đảm chính sách thực sự thu hút, giữ chân người tài và sử dụng hiệu quả ngân sách Nhà nước?

Bà Nguyễn Thị Việt Nga: Trước hết cần quy định hợp đồng nhiệm vụ hoặc bản cam kết kết quả công việc đối với từng người được hưởng chính sách. Trong đó phải xác định rõ vị trí việc làm, nhiệm vụ trọng tâm, sản phẩm đầu ra, tiến độ, quyền hạn, nguồn lực được bảo đảm và tiêu chí đánh giá.

Thứ hai, phải thực hiện đánh giá định kỳ, có thể sáu tháng đánh giá tiến độ và hằng năm đánh giá toàn diện.

Thứ ba, cần xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về người được hưởng chính sách trong toàn quốc, bao gồm căn cứ công nhận, vị trí việc làm, mức phụ cấp, thời hạn hưởng, kết quả đánh giá và sản phẩm nổi bật…

Tôi cho rằng chính sách trọng dụng nhân tài chỉ thành công khi giải quyết đồng thời ba vấn đề: nhận diện đúng người, giao đúng việc và đánh giá đúng kết quả.

PV: Xin cảm ơn bà!

 ***

Theo Bộ Nội vụ, từ năm 2018 đến tháng 10/2024 có 706 sinh viên tốt nghiệp xuất sắc và cán bộ khoa học trẻ được tuyển dụng theo Nghị định số 140/2017 của Chính phủ về chính sách thu hút, tạo nguồn cán bộ từ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc, cán bộ khoa học trẻ. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, sau 5 năm thí điểm thu hút được 19 chuyên gia, nhà khoa học, nhưng khi kết thúc giai đoạn thí điểm có 14 người rời đi. Điều đó cho thấy chính sách tài chính nếu không đi cùng cơ chế sử dụng và môi trường làm việc phù hợp thì chưa đủ để giữ chân nhân tài..

Bởi vậy, cùng với phụ cấp thu hút đối với người tài trong cơ quan Nhà nước, cần quy định rõ các tiêu chuẩn, tiêu chí cũng như quy trình đánh giá, thẩm định một cách rõ ràng, minh bạch để áp dụng một cách thống nhất.

Bạn kỳ vọng gì vào những đề xuất này? Nếu được ban hành, các quy định mới của dự thảo Nghị định sẽ có những tác động xã hội như thế nào?

Mời các bạn cùng chia sẻ ý kiến, đóng góp cho Dự thảo qua hotline 02437.91.91.91, qua fanpage của Ban VOVGTQG, hoặc có thể góp ý trực tiếp trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Nội vụ.