Tiềm năng lớn nhưng vì sao du lịch đường sông TP.HCM - ĐBSCL vẫn mờ nhạt?

Thế nhưng, tiềm năng ấy vẫn chưa được khai thác tương xứng. Đâu là những điểm nghẽn đang kìm hãm sự phát triển của loại hình du lịch này? Cần những giải pháp gì để hình thành các tuyến du lịch liên vùng hấp dẫn, nâng cao sức cạnh tranh và tạo động lực cho phát triển kinh tế, du lịch bền vững?

Những nội dung này sẽ được làm rõ trong cuộc trao đổi giữa PV Ban VOV Giao thông Quốc gia với TS Dương Đức Minh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế và Du lịch TP.HCM. 

PV: Thưa TS Dương Đức Minh, TP.HCM và Đồng bằng sông Cửu Long có tiềm năng du lịch đường sông rất lớn khi sở hữu mạng lưới sông ngòi dày đặc, cảnh quan đặc trưng cùng nhiều giá trị văn hóa, nhưng nhiều năm qua dường như vẫn chưa có nhiều sản phẩm tạo được dấu ấn. Theo ông, chúng ta đang thiếu tài nguyên hay đang thiếu một cách làm đủ khác biệt để biến tiềm năng thành giá trị?

TS Dương Đức Minh: Theo cá nhân tôi thì chúng ta không thiếu tài nguyên, điều chúng ta thiếu là một tinh thần quyết liệt để chuyển hóa những giá trị thành trải nghiệm tối ưu gắn liền với mạng lưới sông ngòi dày đặc của TPHCM và ĐBSCL.

Hành trình này cần được tiếp cận ở tư duy vừa đặc thù hóa, vừa đa dạng hóa sản phẩm du lịch của địa phương. Quan trọng hơn, tương lai của du lịch đường sông không nằm đơn giản ở việc triển khai thành ngành kinh tế trải nghiệm, mà cần phải chuyển hóa thành ngành kinh tế ký ức.

Du khách đến đây không chỉ mua một hành trình mà họ mua một ký ức không thể sao chép. Chính những ký ức này mới trở thành giá trị quan trọng để du khách có kết nối với địa phương và sẵn sàng quay lại.

Chúng ta cần hôm nay là tìm hiểu thêm quy trình, xây dựng một hệ sinh thái đủ năng lực, chuyển hóa vị trí địa lý thành vị thế du lịch, chuyển hóa tài nguyên thành sản phẩm, chuyển hóa sản phẩm thành thương hiệu, chuyển hóa thương hiệu thành một giá trị kinh tế bền vững.

Làm được như vậy thì TPHCM và ĐBSCL sẽ không còn là phải tập trung xây dựng tour đường sông mà sẽ có một hệ sinh thái đường sông đủ sức mạnh cạnh tranh ở tầm quốc tế và khu vực.

PV: Nhiều ý kiến cho rằng điểm nghẽn lớn nhất của du lịch đường sông không nằm ở hạ tầng mà nằm ở tư duy phát triển khi mỗi địa phương vẫn đang làm du lịch theo cách riêng, thiếu một câu chuyện chung cho cả tuyến. Ông nhìn nhận vấn đề này như thế nào?

TS Dương Đức Minh: Tôi cho rằng nhận định này cũng phần nào cũng đã phản ánh được thực tế đang tồn tại hiện nay của việc phát triển du lịch đường sông. Nhưng điều cốt lỗi là không chỉ thiếu một câu chuyện chung, mà thiếu tư duy nhìn dòng sông như một hệ sinh thái kinh tế thống nhất.

Dưới góc độ kinh tế thủy văn, giá trị của một dòng sông chưa bao giờ chỉ nằm ở lượng nước mà nó mang theo mà nó nằm ở toàn bộ các dòng chảy giá trị mà nó kết nối. Một dòng sông khỏe mạnh, đồng thời vận chuyển phù sa, đa dạng sinh học, văn hóa, giao thương, sinh kế, du lịch và cả cơ hội đầu tư, nhưng khi nó bị chia cắt bởi ranh giới hành chính hoặc tư duy cục bộ thì nó không thể phát huy được. Điều đó thấy ở một số địa phương tại TPHCM và ĐBSCL.

Chúng ta có mạng lưới dày đặc, tài nguyên phong phú, bản sắc rất khác biệt, nhưng tính liên kết, đồng bộ cần phải tiếp tục khắc phục. Điều cần thiết là không phải có thêm một bến tàu, hay một chương trình du lịch mà cần phải kết nối giá trị 2 bên bờ sông thành một hệ sinh thái trải nghiệm thích ứng với tính nhịp điệu của thời vụ, biến động thị trường và có sức đề kháng tốt trước các “biến cố”.

Mục tiêu là mỗi điểm dừng trong mạng lưới liên kết đóng vai trò chủ chốt trong làm gia tăng giá trị cho điểm dừng tiếp theo. Vì vậy, chúng ta cần phải quan tâm để xây dựng hệ thống kinh tế thủy văn khi dòng nước kéo theo dòng khách, dòng khách tạo ra dòng chi tiêu, dòng chi tiêu thu hút đầu tư, dòng đầu tư quay trở lại để nuôi dưỡng tài nguyên và cộng đồng ven sông. 

PV: Nếu phải chọn một việc cần làm ngay để tạo cú hích cho tuyến du lịch đường sông TP.HCM - ĐBSCL trong 3-5 năm tới, ông sẽ ưu tiên điều gì? Và ai phải là người "cầm trịch" trong câu chuyện liên kết này?

TS Dương Đức Minh: Theo tôi, chúng ta cần lựa chọn tệp khách hàng có khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao nhất, đó là nhóm khách tìm kiếm không gian sáng tạo, đặc biệt là công nghiệp văn hóa và sáng tạo. Đây là nhóm khách không chỉ chi tiêu mà còn sáng tạo ra giá trị từ chính trải nghiệm của mình. Khi đó, giá trị của chuyến đi không phải dừng lại ở kết thúc hành trình mà nó được tiếp tục lan tỏa qua các tác phẩm tạo nên nền kinh tế ký ức.

Đây là cách để chúng ta tối ưu giá trị của một dòng khách. Đặc biệt, chúng ta cũng cần chủ động dự báo,  chuẩn bị cơ chế để đón nhận những di sản này để kết nối vào hệ thống những sản phẩm du lịch, để hệ thống này trở thành nguồn cảm hứng tiếp tục. Đây là một dạng thức gia tăng giá trị bền vững, nó khiến cho lợi thế so sánh chuyển thành năng lực cạnh tranh đặc sắc của mạng lưới du lịch đường sông của TPHCM và ĐBSCL.

PV: Trong bối cảnh du lịch xanh và du lịch trải nghiệm ngày càng được ưa chuộng, liệu tương lai của du lịch đường sông TP.HCM – ĐBSCL có sự thay đổi lớn không? Cần những chính sách hay cơ chế gì để biến loại hình này thành một sản phẩm du lịch chủ lực của vùng, thưa ông?

TS Dương Đức Minh: Tôi kỳ vọng trong tương lai, du lịch đường sông TP.HCM và ĐBSCL không chỉ trở thành một sản phẩm du lịch chủ lực mà phải được định vị như một hành lang tăng trưởng xanh – nơi mạng lưới thủy văn, đời sống sông nước, sinh kế cộng đồng, công nghệ và các ngành công nghiệp sáng tạo hội tụ để tạo ra giá trị mới.

Muốn đạt được điều đó, trước hết phải nhìn tăng trưởng xanh không chỉ là giảm thiểu rác thải, nhựa dùng một lần hay sử dụng phương tiện ít rác thải, tăng trưởng xanh phải gắn chặt với chuyển đổi số, mà chuyển đổi số không chỉ là việc bán vé trực tuyến, quảng bá sản phẩm, giá trị sâu hơn của chuyển đổi số là năng lực dự báo rủi ro.

Rủi ro ở đây là biến động thủy văn, sạt lở, thời tiết cực đoan, quá tải điểm đến, và nguy cơ thương mại hóa quá mức nền văn hóa địa phương. Một điều quan trọng, tôi cho rằng cần chuyển du lịch xanh từ thông điệp truyền thông thành một hệ thống thực hành có thể đo lường. Mỗi tuyến, mỗi điểm, mỗi bến, mỗi phương tiện, mỗi doanh nghiệp cần có một bộ tiêu chí xanh cụ thể để dẫn đường.

Du lịch bền vững không chỉ dựa vào những nỗ lực của chính quyền, doanh nghiệp, các nhà nghiên cứu … mà cần vận động và gửi trao cho từng du khách. Du khách là một chủ thể đồng kiến tạo và đồng bảo vệ hệ sinh thái dòng sông.

Phóng viên: Vâng, du lịch đường sông TP.HCM – ĐBSCL không thiếu lợi thế, điều còn thiếu là cách kết nối những lợi thế ấy thành một hành trình đủ hấp dẫn để du khách. Tôi tin rằng khi hạ tầng được đầu tư đồng bộ hơn, sản phẩm mang đậm bản sắc hơn và các địa phương cùng ngồi lại để xây dựng những tuyến liên kết thì dòng sông sẽ không chỉ là tuyến giao thông mà sẽ trở thành một không gian văn hóa, kinh tế và trải nghiệm đúng nghĩa. Vì khi ấy, câu hỏi “vì sao còn mờ nhạt?” rồi sẽ được thay bằng một câu hỏi khác: làm thế nào để du lịch đường sông trở thành thương hiệu đặc sắc của TP.HCM và Đồng bằng sông Cửu Long. Xin cảm ơn ông đã dành thời gian trao đổi cùng chương trình.