Tỉ lệ gây tai nạn cao, Nhật Bản siết chặt quy định sát hạch lái xe đối với tài xế cao tuổi

Hơn 70% tai nạn chết người do nhầm chân ga từ tài xế trên 75 tuổi

Các vụ tai nạn giao thông chết người do tài xế trên 75 tuổi gây ra đang có xu hướng gia tăng tại Nhật Bản, trái ngược với xu hướng giảm chung của cả nước, phản ánh tỷ lệ người cao tuổi ngày càng tăng trong cơ cấu dân số.

Theo Cơ quan Cảnh sát Quốc gia Nhật Bản (NPA), khoảng 18% số vụ tai nạn chết người trong năm ngoái là do các tài xế thuộc độ tuổi này gây ra.

Nhật Bản sẽ sử dụng AI và máy bay không người lái để phát hiện bất thường quanh sân bay

Thiếu 30.000 tài xế, xe buýt Nhật Bản trông chờ lao động ngoại

Nhật Bản tăng cường các biện pháp nhằm giảm thiểu tai nạn liên quan đến lái xe người nước ngoài

Xe buýt chở học sinh gặp tai nạn đặc biệt nghiêm trọng tại Nhật Bản

Cơ quan Cảnh sát Quốc gia dự kiến thắt chặt bài thi sát hạch gia hạn bằng lái đối với các tài xế từ 75 tuổi trở lên đã từng vi phạm một số lỗi như vượt đèn đỏ hay chạy quá tốc độ trong vòng 3 năm qua, sau khi dữ liệu cho thấy hệ thống hiện tại chưa sàng lọc hiệu quả những người lái xe có nguy cơ gây tai nạn cao.

Tại một trung tâm dạy lái xe, một cụ bà 77 tuổi đang bước vào kỳ thi kiểm tra kỹ năng lái xe sau khi vi phạm lỗi quá tốc độ.

- Được rồi. Bắt đầu và rẽ trái nhé. Động cơ đang nổ rồi đấy ạ.

- Ồ, ra vậy. Thế thì số Tiến (D) là cái này nhỉ.

- Đúng rồi. Nấc dưới cùng ấy. Đó, có chữ D hiện lên rồi kìa. Chờ chút, chờ chút! Bà quên chưa hạ phanh tay kìa. 

- À, tôi quên mất. 

- Rẽ phải đi. Bà đang chạy ở đâu thế này? Hãy quan sát kỹ tình huống. Bị trừ điểm rồi đấy, thế này là hỏng rồi. Được rồi, đi thẳng thôi. Rồi, rẽ phải ngay nhé. 

- Bên phải là bên nào nhỉ? Ôi tôi xin lỗi. 

Cụ bà 77 tuổi đã không thể vượt qua kỳ kiểm tra kỹ năng lái xe lần này, thế nhưng, theo quy định, có thể thi lại nhiều lần. Hiện tại, tỷ lệ đỗ của kỳ thi này lên đến 93%. Tuy nhiên, một cuộc điều tra cho thấy tỷ lệ gây tai nạn giao thông của những người đã đỗ cao gấp khoảng 2,8 lần so với những người trên 75 tuổi thuộc nhóm không vi phạm nên không phải thi.

Bài thi hiện tại gồm 5 nội dung: điều khiển xe đúng tốc độ quy định, dừng hẳn xe, rẽ trái/rẽ phải, đi qua ngã tư có đèn tín hiệu và leo vệt bánh xe lên gờ đường. Nhật Bản đưa hệ thống này vào vận hành từ tháng 5/2022, tuy nhiên hạn chế là nó chưa phân loại được tài xế.

Báo cáo của Hội đồng chuyên gia chỉ ra rằng, ngay cả những tài xế có kỹ năng suy giảm đến mức nguy cơ gây tai nạn cao vẫn vượt qua được bài thi hiện hành. Trong số 150.000 người tham gia sát hạch năm ngoái, có tới 93% thi đỗ.

Số liệu của Cơ quan Cảnh sát Quốc gia Nhật Bản chỉ ra rằng các tài xế trên 75 tuổi từng có tiền sử vi phạm giao thông, gây ra số vụ tai nạn nhiều gấp 2,8 lần so với những người cùng độ tuổi không có lịch sử vi phạm.

Cơ quan Cảnh sát Quốc gia đã theo dõi trong 2 năm đối với nhóm tài xế từ 75 tuổi trở lên gia hạn bằng vào năm 2023. Kết quả cho thấy những người đã từng vi phạm nhưng vẫn vượt qua bài thi kỹ năng lại liên quan đến 1.575 vụ tai nạn trên mỗi 100.000 tài xế. Áp lực phải cải tổ còn đến từ thực tế là khoảng 70% số vụ tai nạn chết người do đạp nhầm chân ga thuộc về các tài xế từ 75 tuổi trở lên.

Một số người cao tuổi chia sẻ lý do phải tham gia buổi kiểm tra kỹ năng lái xe:

“Thấy xấu hổ quá, nhưng tôi bị phạt lỗi đi sai làn trên cao tốc. Tôi cứ chạy mãi ở làn vượt. Cảnh sát bảo tôi phải quay lại làn thường ngay. Tôi đã không biết quy định đó”. 

“Tôi phạm lỗi quá tốc độ. Đoạn đường quy định 30km/h mà tôi chạy 50km/h. Tôi đã rất chú ý vì đó là khu vực gần trường học rồi mà vẫn bị”. 

Nhật Bản siết chặt bài thi lái xe với người cao tuổi

Cơ quan Cảnh sát Quốc gia sẽ tiến hành sửa đổi các quy định cần thiết và hướng tới mục tiêu áp dụng những thay đổi này vào năm 2027.

Có hai điểm thay đổi lớn trong lần sửa đổi này, đó là: "Tăng mức trừ điểm lỗi dừng tạm thời" và bổ sung hạng mục thi mới "Quay đầu/Chuyển hướng".

Trước hết, với lỗi dừng xe sai quy định, số điểm bị trừ trước đây là 20 điểm, nhưng nay sẽ tăng lên trừ 40 điểm. Do thí sinh cần đạt tối thiểu 70/100 điểm để đỗ, chỉ một lỗi vi phạm này đồng nghĩa với việc trượt ngay lập tức.

Quy định này sở dĩ được thắt chặt hơn là bởi khi điều tra những tài xế cao tuổi gây tai nạn sau khi đã đỗ kỳ sát hạch, người ta phát hiện ra rằng 30% trong số đó từng bị trừ điểm ở lỗi dừng tạm thời này.

Ngoài ra, hạng mục thi mới được bổ sung là "Chuyển hướng" (hay còn gọi là "quay đầu/lùi xe trong không gian hẹp"). Theo đó, thí sinh phải vừa cài số lùi vừa đánh lái, dừng hẳn xe, sau đó xoay vô-lăng theo hướng ngược lại để tiếp tục tiến lên. Phần thi này mô phỏng thao tác lùi xe vào gara; nếu chạm phải vật cản trong quá trình thực hiện, thí sinh sẽ bị trừ 20 điểm.

Một lỗi mới khác là "không quan sát an toàn" sẽ bị trừ 10 điểm nếu tài xế không quay đầu quan sát cả hai phía tại các ngã tư bị che khuất tầm nhìn hoặc tại vạch dừng.

Đáng chú ý, trong đợt thử nghiệm do cơ quan này thực hiện vào tháng 7 trên 147 người theo bộ tiêu chuẩn mới, tỷ lệ đỗ đã giảm xuống còn 81,6%, thấp hơn khoảng 11% so với mức 93% của năm ngoái.

Mặc dù số vụ tai nạn tử vong do tài xế lớn tuổi gây ra duy trì ở mức khoảng 400 vụ mỗi năm, Chính phủ Nhật Bản vẫn nỗ lực tìm kiếm giải pháp nâng cao an toàn giao thông trong bối cảnh dân số già hóa sâu.

Bên cạnh việc tăng cường tuyên truyền và sử dụng thiết bị mô phỏng tại các sự kiện để người cao tuổi nhận biết sự suy giảm năng lực lái xe, cơ quan chức năng còn cấp bằng lái riêng cho dòng xe hỗ trợ an toàn có trang bị phanh tự động phòng ngừa va chạm. Đồng thời, các kênh tư vấn chuyên sâu cũng được mở ra để hỗ trợ những người cao tuổi còn lo ngại về kỹ năng của bản thân.

Tại Việt Nam, dù chưa có thống kê quốc gia bóc tách riêng tỷ lệ tai nạn do người lớn tuổi gây ra, dữ liệu cục bộ cho thấy đây là rủi ro đáng lưu tâm. Năm 2025, cả nước ghi nhận hơn 18.600 vụ tai nạn giao thông; riêng tại Hưng Yên, người từ 56 tuổi liên quan tới gần 30% số vụ trong 5 tháng đầu năm 2026.

Hiện nay, công tác quản lý chủ yếu phụ thuộc vào khám sức khỏe định kỳ và trừ điểm giấy phép lái xe. Quy định mới áp dụng từ ngày 1/7/2026 dù cải tiến quy trình sát hạch nhưng vẫn thiếu các bài kiểm tra thực hành ngắn nhằm đánh giá phản xạ hay khả năng xử lý chân ga – chân phanh cho tài xế cao tuổi.

Để nâng cao an toàn, Việt Nam có thể cân nhắc bổ sung thống kê chi tiết theo độ tuổi, đồng thời áp dụng cơ chế tái kiểm tra kỹ năng đối với những người có lịch sử vi phạm hoặc dính dáng đến tai nạn giao thông.