Thương mại điện tử: Từ “vùng xám” đến sân chơi minh bạch

Sự ra đời của các quy định pháp lý mới cùng sự chuyển đổi số mạnh mẽ từ ngành thuế đang tạo ra những thay đổi bản chất: biến “vùng xám” thành sân chơi minh bạch, công bằng, tạo đòn bẩy cho thương mại điện tử Việt Nam vươn tầm quốc tế. 

Thương mại điện tử Việt Nam đang chứng kiến tốc độ bùng nổ chưa từng có. Nhưng bên cạnh những con số tăng trưởng ấn tượng, môi trường kinh doanh này từng tồn tại không ít “vùng xám” khó kiểm soát.

Bán hàng tự do chốt đơn qua tin nhắn, thanh toán tiền mặt COD không hóa đơn, hay tình trạng một chủ shop xé nhỏ doanh thu qua hàng chục gian hàng ảo để lách thuế... đã tạo ra sự bất bình đẳng lớn.

Ông Nguyễn Quang Đông, CEO LeadsGen Group – đơn vị có gần một thập kỷ kinh nghiệm thương mại điện tử tại thị trường Âu - Mỹ, phân tích về thực trạng này:

"Hai vùng xám chính ảnh hưởng tới công tác quản lý là dòng doanh thu không để lại dấu vết rõ ràng và việc định danh người bán. Nhiều người bán tự do qua Facebook, Zalo, chốt đơn tin nhắn và giao hàng COD nên không có dữ liệu đối chiếu.

Bên cạnh đó, một người bán có thể mở hàng chục gian hàng với nhiều tài khoản khác nhau, xé nhỏ doanh thu dưới ngưỡng chịu thuế, tạo ra sự cạnh tranh bất bình đẳng trên thị trường".

Sự tồn tại của các “vùng xám” không chỉ gây thất thu ngân sách, mà còn đẩy các hộ kinh doanh nhỏ lẻ vào thế lúng túng. Thiếu thông tin và mơ hồ về quy trình thủ tục là tâm lý chung của không ít tiểu thương khi bắt đầu kinh doanh trên không gian mạng.

Chị Ngọc Phương, một người bán hàng trên sàn thương mại điện tử chia sẻ: "Khó nhất là người bán nhỏ lẻ đôi khi không hiểu rõ mình thuộc diện nào, phải kê khai như thế nào. Tôi nghĩ nếu đã kinh doanh thì việc thực hiện nghĩa vụ thuế là bình thường.

Điều quan trọng là quy định phải rõ ràng, thủ tục đơn giản. Nếu dữ liệu doanh thu đã có sẵn trên sàn thì nên tự động hỗ trợ người bán xác định nghĩa vụ để thực hiện ngay trên môi trường điện tử".

Những vướng mắc này đang dần được tháo gỡ. Khung pháp lý mới về hóa đơn, chứng từ điện tử cùng sự kết nối dữ liệu liên thông đã đem lại kết quả rõ rệt.

Chỉ trong 7 tháng đầu năm 2026, số thu ngân sách từ thương mại điện tử đã vượt mốc 183.000 tỷ đồng, tăng gần 19% so với cùng kỳ. Cả khối doanh nghiệp trong nước lẫn các sàn xuyên biên giới đều ghi nhận mức tuân thủ tự nguyện tăng vọt.

Bà Phạm Thị Minh Hiền, Phó trưởng ban Ban chính sách thuế quốc tế, Cục Thuế (Bộ Tài chính) thông tin: "Có 275 nhà cung cấp nước ngoài đã thực hiện đăng ký, kê khai và nộp thuế qua Cổng thông tin điện tử với số thuế đạt hơn 12,7 nghìn tỷ đồng, tăng 118% so với cùng kỳ. Với các doanh nghiệp trong nước, hơn 103.000 tổ chức hoạt động thương mại điện tử đã nộp gần 170.000 tỷ đồng, tăng 15,6% so với cùng kỳ năm 2025".

Song song với kết quả thu ngân sách, ngành Thuế đang đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện nhằm cắt giảm tối đa chi phí tuân thủ cho người bán. Ông Mai Xuân Thành, Cục trưởng Cục Thuế khẳng định cam kết cải cách:

"Thời gian tới, ngành thuế tiếp tục cắt giảm và đơn giản hóa mạnh mẽ các thủ tục; nâng cao chất lượng phục vụ người nộp thuế. Chúng tôi sẽ nâng cấp các nền tảng dịch vụ thuế điện tử, tăng cường kết nối chia sẻ dữ liệu để từng bước tự động hóa các quy trình đăng ký, kê khai, nộp thuế; đồng thời kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi phiền hà, tiêu cực trong thực thi công vụ".

Khi dữ liệu được kết nối minh bạch, lợi thế cạnh tranh sẽ không còn nằm ở việc “né thuế” hay “tối ưu chi phí tuân thủ”, mà trở về đúng bản chất: sản phẩm tốt hơn và dịch vụ xuất sắc hơn.

Đặc biệt, sự minh bạch về dòng tiền còn mở ra cơ hội lớn để các doanh nghiệp Việt vươn ra thị trường toàn cầu. Ông Nguyễn Quang Đông, CEO LeadsGen Group đúc kết:

"Minh bạch hóa doanh thu trước hết tạo ra tài sản dữ liệu số cho người bán, giúp họ dễ dàng tiếp cận nguồn vốn ngân hàng với lãi suất hợp lý để mở rộng sản xuất. Thứ hai, nó tạo ra mặt bằng cạnh tranh công bằng.

Và thứ ba, đây là bàn đạp rất tốt để xuất khẩu. Muốn bán hàng ra quốc tế trên Amazon, eBay hay Etsy, doanh nghiệp phải minh bạch năng lực tài chính. Việc chuẩn hóa hiện nay chính là bước đệm để sản phẩm Việt bước vào các thị trường lớn".

Việc xóa bỏ các “vùng xám” trong thương mại điện tử không chỉ bảo vệ nguồn thu quốc gia, mà quan trọng hơn là thiết lập một môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng. Đó chính là bệ phóng vững chắc để các doanh nghiệp Việt tự tin phát triển bền vững và khẳng định vị thế trên bản đồ kinh tế số toàn cầu./.