Thời gian chờ trong thanh toán số: Cân bằng giữa phòng vệ tài khoản và thông suốt dòng vốn

Quy định này nhanh chóng nhận được nhiều phản hồi một bên ủng hộ lớp “phòng vệ” bảo vệ tài khoản, song cũng lo ngại rủi ro gián đoạn dòng tiền và lỡ cơ hội kinh doanh. Vậy làm thế nào để "thời gian chờ" vừa phát huy hiệu quả ngăn chặn gian lận, vừa không trở thành lực cản đối với hoạt động thanh toán và sản xuất kinh doanh?

Cần sự linh hoạt để không ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh

Về hạn mức và thời gian chờ, Ngân hàng Nhà nước quy định hạn mức được tính theo từng giao dịch trên từng tài khoản thanh toán riêng biệt của khách hàng. Thời gian chờ được tính từ thời điểm khách hàng thực hiện giao dịch. Khách hàng có thể chủ động lựa chọn hạn mức giao dịch áp dụng thời gian chờ cũng như thời gian chờ phù hợp, với thời gian tối thiểu là 24 giờ. Trường hợp khách hàng không đăng ký dịch vụ, ngân hàng sẽ chủ động áp dụng hạn mức 400 triệu đồng và thời gian chờ tối thiểu 24 giờ.

Nói về mục tiêu của chính sách, ông Nguyễn Quang Huy - Chuyên gia Tài chính Ngân hàng nhận định, "thời gian chờ" cần được nhìn nhận như một "khoảng lặng an toàn", tạo cơ hội để khách hàng bình tĩnh xem xét lại quyết định trước khi dòng tiền rời đi hoàn toàn:

"Đây là một chủ trương rất đúng và trúng trong bối cảnh hiện nay. Đây là một bước tiến quan trọng trong tư duy quản trị rủi ro chủ động của ngành ngân hàng. Thời gian qua rất nhiều vụ lừa đảo tinh vi trên nền tảng số, khi người dùng mất thông tin cá nhân là tiền trong tài khoản bị thất thoát rất nhanh và không thể truy vết được.

Do vậy, thời gian chờ cần được nhìn nhận như một khoảng lặng an toàn để tạo cơ hội cho khách hàng bình tĩnh xem xét lại quyết định, đồng thời giúp hệ thống ngân hàng có thêm thời gian phân tích rủi ro, phát hiện dấu hiệu bất thường và hỗ trợ giao dịch khi khách hàng nghi ngờ có hành vi lừa đảo".

Khẳng định việc tăng cường an ninh mạng là vô cùng cần thiết, song việc phải chờ đợi giao dịch khiến nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) và hộ kinh doanh không khỏi lo lắng.

Phân tích về góc độ vận hành dòng vốn, ông Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội chia sẻ: "Lo ngại về nguy cơ gián đoạn dòng tiền là có cơ sở. Mục tiêu tạo ra khoảng thời gian an toàn để ngăn chặn lừa đảo là rất cần thiết, tuy nhiên với doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh phải thanh toán thường xuyên như tiền hàng, đặt cọc, nguyên liệu hay giao dịch bất động sản... một khoản tiền bị treo 24 giờ có thể làm chậm tiến độ giao hàng, phát sinh phạt hợp đồng, mất chiết khấu hoặc bỏ lỡ cơ hội kinh doanh. Vì vậy, yêu cầu đảm bảo an toàn phải đi cùng nguyên tắc không làm tắc nghẽn dòng vốn hợp pháp".

Dưới góc độ pháp lý và thị trường, Luật sư Phạm Thành Tài - Giám đốc Công ty Luật Phạm Danh cho rằng, chính sách tác động đến lượng lớn chủ thể nên việc thiết kế cơ chế phải tính đến tính đặc thù của từng nhóm đối tượng:

"Nếu áp dụng cứng nhắc quy định này thì có thể ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh và mục tiêu thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt. Việc áp dụng thời gian chờ cần đủ linh hoạt, dựa trên đánh giá mức độ rủi ro và đặc thù của từng nhóm khách hàng để vừa đảm bảo an toàn cho hệ thống, vừa hạn chế tối đa tác động tiêu cực đến lưu thông dòng tiền".

Cần cơ chế linh hoạt và lộ trình sát thực tế

Theo ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, "thời gian chờ" chỉ là một mắt xích trong hệ thống phòng vệ nhiều lớp. Để vừa nâng cao hiệu quả phòng, chống gian lận, vừa không làm gián đoạn hoạt động thanh toán hợp pháp, Huy cho rằng, giải pháp nằm ở cơ chế quản trị rủi ro linh hoạt, ứng dụng công nghệ hiện đại thay vì cào bằng mọi giao dịch:

"Khi áp dụng cơ chế này, chúng ta không nên quy định cho tất cả mọi giao dịch. Một hệ thống thanh toán hiện đại cần vận hành theo phương thức quản trị dựa trên mức độ rủi ro thay vì chỉ dựa vào giá trị giao dịch. Chúng ta có thể phân tầng linh hoạt dựa trên lịch sử giao dịch giữa hai bên, tài khoản thụ hưởng quen hay lạ, thiết bị đăng nhập hay điểm rủi ro do hệ thống AI đánh giá theo thời gian thực. Giao dịch ít rủi ro thì xử lý tức thì, giao dịch bất thường mới yêu cầu xác minh bổ sung hoặc áp dụng thời gian chờ ngắn. Trong thời gian chờ, ngân hàng cần chủ động cảnh báo sớm qua tin nhắn, email hoặc cuộc gọi tự động".

Theo yêu cầu của Ngân hàng Nhà nước, các ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài phải xây dựng phương án triển khai cụ thể và hoàn thành việc triển khai trước ngày 1/3/2027. Đồng thời, các đơn vị phải gửi thông tin về kế hoạch triển khai, phạm vi thực hiện và đầu mối liên hệ về Ngân hàng Nhà nước trước ngày 1/11.

Đồng quan điểm về việc cần một thiết kế chính sách sát thực tế, ông Mạc Quốc Anh nhấn mạnh tầm quan trọng của một lộ trình triển khai phù hợp và hỗ trợ thiết thực cho cộng đồng doanh nghiệp:

"Chúng tôi đề nghị nên có 3 lộ trình. Thứ nhất, từ nay đến trước 1/11/2026, các ngân hàng cần khảo sát nhu cầu, phân nhóm khách hàng và thông báo rõ trường hợp nào phải chờ 24 giờ. Thứ hai, trước 1/3/2027, cần hướng dẫn khách hàng chủ động đăng ký hạn mức phù hợp qua sinh trắc học, xác thực nhiều lớp trực tuyến nhanh chóng. Thứ ba, cần thiết lập cơ chế xử lý khẩn cấp 24/7 đối với các giao dịch hợp pháp phục vụ thanh toán hợp đồng. Không nên bỏ thời gian vàng phòng chống lừa đảo, nhưng phải nhận diện đúng giao dịch rủi ro để dòng vốn kinh doanh được thông suốt".

Liên quan đến văn bản 6190 về việc cung cấp dịch vụ đăng ký hạn mức và thời gian chờ cho khách hàng, mới đây, ông Phạm Anh Tuấn – Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho biết, thay vì áp dụng một cơ chế chung cho tất cả khách hàng, quy định mới cho phép khách hàng chủ động lựa chọn hạn mức giao dịch và thời gian chờ phù hợp với nhu cầu sử dụng cũng như mức độ chấp nhận rủi ro của mình. Đây là một công cụ để khách hàng tự thiết lập thêm một lớp bảo vệ đối với các giao dịch có giá trị lớn hoặc tiềm ẩn rủi ro.

Cụ thể, thời gian chờ tối thiểu 24 giờ được áp dụng đối với các giao dịch chuyển đến tài khoản thụ hưởng chưa từng nhận số tiền có giá trị bằng hoặc vượt hạn mức đã đăng ký từ khách hàng đó trong vòng 01 năm liền kề trước đó kể từ thời điểm khách hàng thực hiện giao dịch. Khách hàng được chủ động lựa chọn hạn mức giao dịch sẽ áp dụng thời gian chờ.

Trường hợp khách hàng không đăng ký, tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán sẽ áp dụng hạn mức mặc định là 400 triệu đồng và thời gian chờ tối thiểu 24 giờ; sau đó khách hàng vẫn có thể chủ động điều chỉnh hạn mức theo nhu cầu sử dụng hoặc không đăng ký sử dụng dịch vụ ./.