Theo dấu tinh hoa kim hoàn phố Hàng Bạc

Một phố nghề sẽ ra sao khi máy móc thay thế bàn tay người thợ, và quy mô sản xuất thu hẹp dần? Câu trả lời không nằm ở sự tiếc nuối, mà nằm ở cái "tập quán niềm tin" đã kéo dài qua nhiều thế hệ tại Hàng Bạc.

Hãy cùng bước vào không gian phố cổ để nghe tiếng búa lách cách còn sót lại, và tìm hiểu cách người Hà Nội gìn giữ di sản theo cách rất riêng của thời hiện đại.

Giữa nhịp sống hối hả của Hà Nội, đâu đó trong không gian cổ kính của khu phố cổ, người ta vẫn thoảng nghe tiếng lách cách đe búa của nghề kim hoàn. Đó là âm thanh của phố Hàng Bạc, một trong những con phố nghề lâu đời bậc nhất đất Thăng Long. Từ hàng trăm năm trước, những người thợ tài hoa từ các làng nghề Châu Khê, Định Công hay Đồng Xâm đã hội tụ về đây, biến con phố này thành trung tâm chế tác kim hoàn nức tiếng kinh kỳ.

Theo chuyên gia văn hoá Nguyễn Ngọc Tiến sự thay đổi của phố nghề là một thực tế khó tránh khỏi trước sự phát triển của công nghệ: “Phố Hàng Bạc hiện nay không còn giữ được vai trò đánh vàng đậu bạc như xưa, phần lớn sản phẩm tinh xảo được làm bằng máy tại các cơ sở hiện đại.  Hàng Bạc hiện nay chủ yếu làm các món đồ đơn giản hoặc dịch vụ sửa chữa. Dù chính quyền muốn phục hồi, nhưng để sản xuất những sản phẩm tinh xảo thì Hàng Bạc không còn đáp ứng được quy mô như trước.” 

Hàng Bạc hôm nay đã khoác lên mình một diện mạo mới. Máy móc hiện đại đã thay thế phần lớn đôi bàn tay con người. Thế nhưng, không vì thế mà con phố này mất đi sức số ng.

Với chị Nguyễn Thu Hà, khi cần tìm đến những sản phẩm mang đậm giá trị truyền thống, Hàng Bạc vẫn là cái tên đầu tiên được nhắc tới: “Tôi mua bạc ở đây từ thời con gái, giờ có gia đình rồi vẫn giữ thói quen này. Dù hiện nay có rất nhiều thương hiệu trang sức lớn, nhưng lên Hàng Bạc mua vẫn có cảm giác tin tưởng riêng. Hàng ở đây mẫu mã có thể không quá hiện đại, nhưng chất bạc thì rất chuẩn, mang đậm nét văn hóa gia truyền.”

Niềm tin của những khách hàng như chị Hà chính là sợi dây níu giữ nghề xưa. Dù quy mô sản xuất không còn như trước, nhưng cái “tâm” và chữ “tín” của người thợ kim hoàn vẫn được gia đình bà Lâm Thị Duyên, hơn 60 năm bám trụ tại Hàng Bạc gìn giữ như một báu vật gia truyền.

"Hàng làm cẩn thận, sản phẩm tốt và giữ chữ tín thì thị trường người ta vẫn cứ tiêu thụ, người ta tiêu thụ thì mình cứ bán được và duy trì được cái nghề của mình từ ngày xưa đến nay. Vừa trang sức lại vừa đảm bảo cho sức khỏe, rồi lại duy trì những cái truyền thống như là làm đồ trên ban thờ. Phát triển kinh tế thì nhằm vào phát triển cái nghề truyền thống mà cha ông để lại", bà Duyên cho biết. 

Sức sống của các phố nghề Thăng Long xưa không chỉ nằm ở những bễ lò đỏ lửa hay tiếng búa gõ, mà nằm ở khả năng thích ứng và gìn giữ phần “hồn” của di sản. Phố Hàng Bạc hôm nay có thể đã vắng bóng những xưởng đúc thủ công quy mô lớn, nhưng tinh hoa kim hoàn và những câu chuyện nghề vẫn đang được những con người nơi đây lặng lẽ trao truyền, chảy mãi trong dòng chảy văn hoá của Hà Nội ngàn năm văn hiến./.  

NGƯỜI QUEN Ở PHỐ: Người giữ hồn phố Hàng Bạc

Có những con phố Hà Nội được đo bằng năm tháng làm nghề. Hàng Bạc là một mảnh hồn như thế – nơi tiếng búa lách cách vẫn đập cùng nhịp sống phố phường, và mỗi căn nhà đều giữ một phần ký ức di sản. Nhưng điều gì giữ cho một phố nghề tồn tại qua nhiều thế hệ?

Mời quý vị cùng gặp gỡ nhà văn Nguyễn Trương Quý – một người sâu sắc với Hà Nội – để cùng lắng nghe câu chuyện phố nghề hôm nay.

PV: Thưa nhà văn Nguyễn Trương Quý, theo anh, điều gì giữ cho một con phố nghề ở phố cổ tồn tại qua nhiều thế hệ?

Nhà văn Nguyễn Trương Quý: Chúng ta phải hiểu là phố nghề trong phố cổ Hà Nội ấy, nó hình thành từ những phường thợ, từ những cộng đồng cư dân, từ các vùng làng xã ở xung quanh tứ trấn Thăng Long ngày xưa là bao quanh Hà Nội.

Họ ra đây làm ăn từ nhiều thế kỷ trước, tạo nên mối liên hệ mật thiết về làng quê, nghề nghiệp, dòng tộc và gia đình. Chính những yếu tố đó đã nuôi dưỡng sức sống bền bỉ, được truyền qua nhiều thế hệ cùng chung kỹ năng, bí quyết gia truyền – những điều làm nên sự tinh xảo cho tới các sản phẩm bình dân.

Bên cạnh đó, thị trường tiêu thụ của xã hội cũng đóng vai trò quyết định. Những sản phẩm thủ công một thời đáp ứng nhu cầu của một một cộng đồng cư dân trong một kinh thành hay là một thành phố.

PV: Vậy khi đời sống thay đổi, theo anh nghề truyền thống cần thích nghi hay cần kiên định?

Nhà văn Nguyễn Trương Quý: Nếu chúng ta về ngược lại để chúng ta giải đáp một câu hỏi là: Làm thế nào để bền vững? Làm thế nào để phát triển? Làm thế nào để giữ được? Thì phải có một môi trường nuôi được chúng. Và người ta sẽ có thể trân trọng giá trị của những sản phẩm đấy. Một mặt là chúng ta sẽ trân trọng sản phẩm của một thế hệ người hay là một cộng đồng đã làm ra sản phẩm. Mặt khác, chúng ta phải đẩy nó lên hàng tinh mỹ, hàng đẳng cấp, hàng cao, hàng chất lượng gọi là tuyệt hảo.

Những phố Hàng Bạc hay là phố ở trên Hàng Đào là chuyên bán những đồ sản phẩm thượng hạng chẳng hạn. Người ta tìm thấy ở đây tơ lụa, vàng bạc hay những sản phẩm độc đáo không đâu có, mang dấu ấn riêng biệt của từng gia chủ. Từ đồ ngon vật lạ cho đến những mặt hàng thời tân, tất cả phải qua bàn tay tài hoa của người thợ trong phố mới nâng tầm thành thương hiệu.

Tất cả những câu chuyện đấy chúng ta phải nhìn nhận nó trong một dòng chảy. Và bây giờ xu thế người ta muốn sống xanh, người ta muốn có một sản phẩm hữu cơ, sản phẩm có tính chất kiểu dấu ấn của người sản xuất.

Có xu hướng đấy trên thế giới và chúng ta cũng có những làn sóng tiêu dùng như thế. Nó là một cái đất để có thể những phố nghề, làng nghề hay truyền thống này có thể khôi phục và thể hiện lại được.

Một con phố không chỉ là gạch đá, mà là ký ức sống. Hàng Bạc – qua những câu chuyện kể và những con người gắn bó – vẫn đang âm thầm kể tiếp hành trình của mình bằng một nhịp điệu rất riêng. Cảm ơn nhà văn Nguyễn Trương Quý về cuộc trò chuyện đầy cảm xúc./.