Thấp thỏm mùa lũ cạn

Bởi vậy, niềm mong đợi xen lẫn thấp thỏm. Người dân không chỉ cần chuẩn bị cho mùa nước nổi, mà còn phải sớm tính toán phương án sản xuất, sinh kế để chủ động thích ứng khi con nước không về như kỳ vọng.

Mùa nước nổi không chỉ là mùa của tôm cá

Dẫn phóng viên đi trên triền đê dọc cánh đồng ấp Giồng Bàng, xã Thường Phước (tỉnh Đồng Tháp), ông Huỳnh Văn Be – thành viên Tổ trữ cá cộng đồng ấp Giồng Bàng, chỉ tay về cánh đồng rộng hơn 3.300 hecta lúa Hè Thu đang vào vụ thu hoạch rộ.

Những thửa ruộng vừa gặt xong được nông dân tranh thủ dọn sạch rơm rạ, vệ sinh đồng ruộng, chuẩn bị đón con nước về.

Với người dân vùng thượng nguồn, mùa nước nổi không chỉ là mùa của tôm cá, mà còn là khoảng thời gian để tranh thủ kiếm thêm thu nhập sau vụ lúa. Nhiều năm qua, người dân nơi đây đã hình thành mô hình trữ cá đồng, tận dụng dòng nước tự nhiên để tạo thêm sinh kế. Nước chưa về nhiều, nhưng những ngày này, các thành viên trong Tổ đã tất bật chuẩn bị lưới, xuồng, cây tràm để “làm ổ” đón cá.

“Khi lúa thu hoạch xong thì xả đê, anh em thành viên sẽ gom lại, phăng lưới lên soạn, vá, rồi bắt đầu bao lưới nuôi cá”, ông Huỳnh Văn Be chia sẻ

Cách đó không xa là cánh đồng xã Long Phú Thuận, trên mảnh ruộng vừa mới thu hoạch xong, ông Đoàn Thanh Hùng sửa sang xuồng máy, phơi lưới để chờ con nước về mà tiến hành trục vớt trứng nước.

Ông Hùng cho biết, rất mong con nước này sẽ mang về nhiều sản vật cho bà con được dư giả: “Chuẩn bị để trục trứng nước thì dụng cụ tôi có đủ hết rồi, cứ đậu xuồng đó, chờ ngập đồng là mình trục. Mùa nước nhiều chừng nào nông dân sống khỏe chừng nấy, người câu cá, giăng lưới có sản vật để thu hoạch, đủ trang trải cuộc sống”.

Tận dụng mùa nước để phát triển sinh kế, người dân xã Thường Phước (tỉnh Đồng Tháp) hiện đang khai thác sản phẩm du lịch trải nghiệm mùa nước nổi rất ăn khách. Đến thời điểm này, công tác chuẩn bị cơ bản đã hoàn tất.

Rút kinh nghiệm từ lần tổ chức đầu tiên, năm nay anh Trần Văn Bình mạnh dạn đầu tư mở rộng quy mô và thiết kế nhiều hoạt động trải nghiệm hấp dẫn, đưa du khách trải nghiệm thiên nhiên sông nước.

Anh Trần Văn Bình, ngụ ấp 2, xã Thường Phước, tỉnh Đồng Tháp cho biết: “Năm nay mình làm bài bản hơn, điểm trải nhiệm nằm giữa đồng sẽ rộng hơn, khách trải nghiệm sẽ nhiều hơn. Điểm đến đầu tiên là ở quán Hữu Nghị để kích thích cung cầu khu vực cửa khẩu, khách ăn uống ở đây xong sẽ đi cửa khẩu. Sau đó, khách đi qua đồng sen trắng và trở về chỗ cầu cây tắm đồng.

Ngoài ra, chúng tôi đưa khách đi thăm dớn. Nếu khách muốn giăng lưới, hái bông điên điển, dở chà,… chúng tôi cũng sẽ bố trí cho khách trải nghiệm. Sau khi thu hoạch cá từ các hoạt động này, khách muốn thưởng thức sẽ được tạo điều kiện chế biến tại chỗ phong cách “cây nhà lá vườn”. Du khách đi một tour như thế chỉ tốn 200.000 đồng thôi”.

Mùa nước nổi 2026 đã cận kề, dòng nước đỏ nặng phù sa đổ về các bờ kênh, rạch. Nông dân làm nghề chài lưới bắt đầu tìm mua ngư cụ để đánh bắt thủy sản. Ghi nhận tại Làng nghề đan lưới Thơm Rơm ở TP. Cần Thơ, sức mua ngư cụ tăng đáng kể so với những tháng trước, đủ loại từ: lưới giăng cá, lú, dớn, chài, vó, lờ, lọp. Giá một số sản phẩm tăng khoảng 10.000-50.000 đồng do giá nguyên liệu đầu vào tăng.

Chị Nguyễn Ngọc Thuận – Chủ cơ sở gia công ngư cụ tại làng lưới Thơm Rơm, phường Thuận Hưng, TP. Cần Thơ, cho biết các mặt hàng đang bán chạy nhất: “Cơ sở của tôi sản xuất lưới - lú - rập nhiều lắm để chuẩn bị cho mùa nước nổi tới đây. Mùa này thì lưới tiêu thụ nhiều nhất, còn lú và rập thì tiêu thụ quanh năm”.

“Lũ cạn” đặt sinh kế mùa nước nổi trước thách thức

Dù nông dân đang rất háo hức đón mùa nước về, tuy nhiên đến thời điểm này, mực nước trên nhiều nhánh sông ở khu vực ĐBSCL vẫn còn thấp hơn một khoảng so mặt ruộng. Theo Viện Quy hoạch Thủy lợi Miền Nam dự báo, mùa nước nổi ở Đồng bằng sông Cửu Long năm 2026 sẽ thấp.

Đỉnh lũ chính vụ trên dòng chính ĐBSCL khu vực đầu nguồn dự báo ở mức cao nhất đạt 3,8 m tại Tân Châu (thấp hơn đỉnh lũ TBNN 0,06 m, thấp hơn đỉnh lũ năm 2025 0,11 m). Tại Châu Đốc, đỉnh lũ chính vụ dự báo cao nhất là 3,4 m (thấp hơn đỉnh lũ TBNN 0,07 m; thấp hơn đỉnh lũ năm 2025 0,08 m).

Một mùa “lũ cạn” đang được dự báo trước, đồng nghĩa với việc nguồn lợi thủy sản tự nhiên và những sinh kế vốn phụ thuộc vào con nước cũng có thể bị ảnh hưởng. Đáng lo hơn, các dự báo khí tượng thủy văn cho thấy trong năm 2026-2027, El Nino có khả năng mạnh lên, kéo theo nguy cơ nhiệt độ tăng, lượng mưa giảm, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn gia tăng.

Thạc sĩ Lê Thị Xuân Lan - Chuyên gia Khí tượng Thủy văn cho biết: “Viện Quy hoạch Thủy lợi Miền Nam đánh giá, trong tháng 8 âm lịch này là thời điểm có nước về, nhưng năm nay, nước sẽ thấp hơn năm 2025 từ 2 – 3 tấc. Mùa nước nổi không quá lớn, đỉnh triều không quá lớn, nhưng chân triều hạ tấp, rút dòng triều ra làm tăng nguy cơ sạt lở. Những vùng nằm dọc ven sông, kinh, rạch rất dễ bị tình huống bất ngờ sạt lở hoặc hiện tượng thời tiết cực đoạn khác kèm theo”.

Dù nước nhiều hay ít, nông dân ĐBSCL đều kỳ vọng mùa nước nổi này sẽ có cơ hội đón nhiều sản vật thiên nhiên hơn.

Với nông dân vùng đầu nguồn, chủ động xả lũ, đón nước không đơn thuần là thay đổi lịch sản xuất mà còn hướng tới một phương thức canh tác phù hợp hơn với điều kiện tự nhiên, góp phần xây dựng sinh kế bền vững sau mùa lúa.