Tết làng

Với người Việt, Tết không chỉ là một mốc thời gian, mà là tiếng gọi âm thầm của quê hương. Đó là khoảnh khắc người ta buông lại sau lưng những ngược xuôi đời sống, để trở về bên mái nhà xưa, nơi bếp lửa hồng còn ấm, nơi mâm cơm sum vầy vẫn chờ đủ mặt người thân.

Khi cơn gió cuối đông khẽ khàng chùng xuống, khi năm cũ khép lại những lo toan, lòng người bỗng mềm ra bởi nỗi nhớ làng, nhớ lối ngõ, nhớ những điều thân thương đã hóa thành máu thịt. Tết như chiếc neo lặng lẽ thả xuống miền ký ức, níu bước chân người xa xứ quay về.

Từ mạch cảm xúc ấy, mời quý vị cùng chúng tôi trở về miền Trung, về Bình Sơn – Quảng Ngãi, để lắng nghe hơi thở mùa xuân len qua từng nếp nhà, từng dòng họ, trong nhịp sống chậm rãi, hiền hòa của làng quê trong những ngày đầu năm mới.

“Vị quê” ngày Tết

 Tại Bình Sơn, Quảng Ngãi, nhà thờ dòng họ Nguyễn Trung là nơi những phong tục Tết được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Không gian trầm mặc, yên tĩnh, như lưu giữ nhịp sống của bao mùa xuân đã đi qua. Những ngày giáp Tết, nhà thờ được con cháu cùng nhau quét dọn, sửa sang. Mỗi nén hương thắp lên không chỉ để tưởng nhớ tổ tiên, mà còn nối dài sợi dây ân nghĩa gia đình, gắn kết những người con xa quê trở về chung một mái nhà.

Suốt nhiều năm qua, việc hương khói, gìn giữ nếp xưa của dòng họ được ông Nguyễn Trung Tấn âm thầm chăm lo, như một cách giữ gìn cội rễ:

“Với gia đình tôi, Tết là dịp để con cháu trở về nhà thờ dòng họ. Chỉ cần thấy con cháu đông đủ, cùng nhau thắp nén hương cho ông bà, là trong lòng đã thấy ấm áp, đủ đầy rồi…. Ngôi thờ này có hơn trăm năm…"

Nơi con cháu tìm về trong những ngày đầu năm mới

Sáng mùng Một, mùng Hai, mùng Ba Tết, khi làn sương mỏng còn vương trên mái ngói rêu phong, nhà thờ dòng họ Nguyễn Trung đã rộn ràng bước chân con cháu trở về. Từ khắp nẻo đường làng, người đi xa, kẻ ở gần, ai cũng mang theo hương Tết ấm nồng, cùng tấm lòng thành kính để dâng lên tổ tiên.

Gia đình ông Nguyễn Trung Tấn mấy mươi năm nay vẫn lặng lẽ giữ một thói quen: mặc áo dài ngày tết. Đó không chỉ là trang phục, mà là biểu tượng của nếp nhà, của ký ức được truyền qua bao thế hệ, nhắc nhở con cháu về lòng biết ơn, về nguồn cội tổ tiên: 

"Nhiều người hỏi tôi rằng tại sao phải mặc áo dài khăn đóng mà không mặc Âu phục cho gọn gàng khi làm lễ gia tiên, theo tôi, áo dài là trang phục truyền thống dân tộc, ông bà tổ tiên đã chế tác ra để thẻ hiện tinh thần độc lập tự chủ, tôi mong muốn rằng con cháu đời sau sẽ làm theo tập tục này".

Tiếng chúc Tết khẽ vang, lời hỏi han đầu xuân nhẹ như gió, mát rượi. Những ngày này, căn bếp ở nhà thờ họ Nguyễn Trung ấm hơn thường ngày. Bánh in, bánh thuẫn, mứt gừng, mứt dừa, những món bánh mứt quen thuộc của mỗi gia đình miền Trung, đều được làm thủ công. Trong căn bếp ấy, người lớn tuổi vừa làm vừa nhắc nhở, con cháu đứng bên lặng lẽ quan sát rồi chậm rãi làm theo. Qua từng công đoạn, truyền thống gia đình được nối dài, lặng lẽ mà bền bỉ, như ngọn lửa bếp chưa bao giờ tắt mỗi độ xuân về.

Cùng các thành viên trong gia đình, bà Lê Thị Oanh, vợ ông Tấn, góp sức gìn giữ những nếp Tết xưa của dòng họ, chia sẻ: “Dù cuộc sống có nhiều đổi thay, nhưng tới Tết, gia đình tôi vẫn giữ nếp cũ. Con cháu về đông đủ, cùng nhau nấu nướng, sửa soạn bàn thờ, vậy là thấy Tết trọn vẹn".

Bà Oanh cho biết thêm, ở Bình Sơn, có gia đình làm lễ rước ông bà sớm, từ ngày 28 hoặc 29 Tết, khi nhà cửa đã tươm tất, con cháu đông đủ, để tổ tiên về ăn Tết cùng gia đình, đón mùa xuân trong không khí sum vầy. Cũng có những gia đình đợi đến đêm 30 Tết mới làm lễ rước ông bà.

Trong không gian trang nghiêm của thời khắc giao mùa, nén hương được thắp lên, lời khấn được gửi đi với niềm tin rằng ông bà, tổ tiên sẽ trở về sum họp cùng con cháu, để mái nhà thêm ấm, lòng người thêm yên trong những ngày đầu năm mới:

"Những ngày tết, gia đình chuẩn bị bánh mứt trước, bánh in, bánh thuẫn, ngoài ra còn chuẩn bị mâm cỗ dâng lên cúng ông bà tổ tiên, gồm thịt heo, thịt gà, thịt dầm mắm, canh chuối, nhất là 2 món: nồi sấu chuối, hủ thịt xíu, đây là 2 món đặc trưng của miền Trung. Đêm giao thừa tất cả trong gia đình tắm rửa sạch sẽ, mặc đồ đẹp hết để mừng tuổi ông bà". 

Tết làng miền Trung – mùa xuân về trong hơi thở của ký ức

Tết ở làng quê miền Trung đến lặng lẽ mà sâu bền, như chính con người nơi dải đất nắng gió này. Khi những cơn mưa dầm cuối năm vừa dứt, gió bấc se lạnh thổi qua hàng tre, cũng là lúc làng quê bắt đầu vào Tết. Không rộn ràng sắc hoa như miền xuôi, Tết miền Trung mang dáng vẻ mộc mạc, chắt chiu từ những điều rất đỗi giản dị.

Trên sân đất trước nhà là nồi bánh tét đỏ lửa suốt đêm, mùi lá chuối, mùi nếp mới quyện vào khói bếp. Trong gian nhà nhỏ, mâm cỗ Tết không cầu kỳ, chỉ có dưa món, tré, bánh tét, con gà luộc vàng ươm  nhưng chứa đựng cả tấm lòng của người quê dành cho tổ tiên. Tết miền Trung còn là tiếng chổi tre quét sân mỗi sớm, là con đường làng sạch sẽ đón bước chân người xa xứ trở về.

Giữa nhọc nhằn, lam lũ, người miền Trung đón Tết bằng sự chân thành, bền bỉ – một cái Tết không phô trương mà đậm đà tình nghĩa.

Anh Đỗ Đăng Doanh, hiện sinh sống và làm việc tại TP. Hồ Chí Minh, dẫu có bận bịu cỡ nào, cứ Tết là phải về nhà, về với ân nghĩa xóm làng. Bởi Tết không chỉ là mốc thời gian, mà là sợi dây nối con người với nguồn cội, nhắc nhớ mình từ đâu mà lớn lên, để sau một năm bôn ba, lại được lắng lòng, được làm người con của quê hương: 

“Giờ tụi con làm việc và sinh sống ở xa quê, nhưng cứ đến Tết là phải thu xếp về. Về để con cái biết gốc gác của mình, nhớ về ông bà, để những phong tục ấy được gìn giữ, để tuổi trẻ biết được nét đẹp truyền thống quê hương mình".

Tết làng của người miền Trung là vậy, nhẹ nhàng, bình thản. Tết làng về rất khẽ, như hơi thở ấm áp len qua từng mái ngói rêu phong, đánh thức những ký ức đã nằm yên suốt một năm dài. Con đường làng quen thuộc bỗng chậm lại trong bước chân người trở về, trong tiếng chào hỏi mộc mạc, trong ánh mắt gặp nhau đã thấy thân thương. Khói bếp bảng lảng chiều cuối năm quyện với mùi bánh mới, mùi rơm rạ, mùi hương trầm từ đình làng lan ra, ấm cả không gian.

Tết làng không chỉ là mấy ngày đầu năm, mà là khoảnh khắc con người được trở về làm con của quê hương, được ngồi sát lại bên nhau, bỏ qua lo toan, giữ trọn nghĩa tình làng xóm. Giá trị của Tết làng nằm ở sự chở che âm thầm ấy – nơi ký ức được gìn giữ, đạo lý được nối dài, và mỗi mùa xuân đi qua, lòng người lại đầy thêm một nỗi nhớ rất quê, rất người, với một niềm tin bình dị rằng: dẫu đi đâu, làng vẫn ở đó, lặng lẽ chờ mỗi cuộc trở về.