Tăng trạm quan trắc, ứng dụng UAV để nâng cao năng lực cảnh báo chất lượng không khí

Theo Cục Viễn thám Quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), về lâu dài, việc tích hợp dữ liệu bản đồ ô nhiễm thời gian thực sẽ giúp cơ quan quản lý chuyển từ phản ứng bị động sang chủ động phòng ngừa.

PV VOV Giao thông đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Nguyễn Thị Nhật Thanh, Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội về vấn đề này:

PV: Bà có thể cho biết tính cấp thiết của việc xây dựng thêm các trạm/điểm quan trắc chất lượng không khí tại Hà Nội?

Bà Nguyễn Thị Nhật Thanh: Hiện nay, theo thống kê của chúng tôi, Hà Nội có 61 trạm đo, trong đó 6 trạm quan trắc tiêu chuẩn quản lý bởi nhà nước; 35 trạm cảm biến quản lý bởi Hà Nôi, 22 trạm cảm biến do các tổ chức tư nhân lắp đặt.

Có điểm đáng lưu ý là các trạm đều phân bố ở khu vực trung tâm Hà Nội, một số ít ở ngoại thành.

Trong đó, chỉ 3 trạm tiêu chuẩn, 18 trạm cảm biến là có số liệu trong năm 2024. Có thể thấy, với Hà Nội có 9 triệu dân, nhiều hoạt động giao thông, kinh tế xã hội sôi động, số lượng trạm đo như vậy là chưa đủ.

Theo quy chuẩn của châu Âu, với một đô thị trên 6 triệu dân, cần 7-15 trạm quan trắc tiêu chuẩn giám sát bụi mịn PM2.5. Còn tại Mỹ, yêu cầu tối thiểu có 3 trạm tiêu chuẩn cho một khu vực dân số có trên 1 triệu người.

Thiếu dữ liệu tại các trạm đang hoạt động dẫn đến việc chúng ta không có thông tin kịp thời, cập nhật cho cộng đồng và nhà quản lý ra quyết định trong những đợt ô nhiễm không khí kéo dài và nghiêm trọng. Chúng ta cũng thiếu số liệu thực hiện theo dõi diễn biến ô nhiễm trong khí trong nhiều năm.

PV: Theo bà, với các đề xuất mới, triển vọng nâng cao năng lực giám sát và dự báo chất lượng không khí tại Hà Nội ra sao?

Bà Nguyễn Thị Nhật Thanh: Theo quy hoạch quan trắc môi trường quốc gia tháng 3/2024 thì đến 2030, cả nước sẽ 98 trạm quan trắc chất lượng không khí tiêu chuẩn nữa. Trong đó, Hà Nội được bổ sung thêm 6 điểm quan trắc mới. Đây cũng là tín hiệu đáng mừng cho việc giám sát và kiểm soát ô nhiễm không khí. Bên cạnh trạm chuẩn, chúng ta cũng nên khai thác các trạm cảm biến kinh phí thấp, nhưng cần có quy trình kiểm soát chất lượng, quy trình hoạt động chặt chẽ nhằm tăng bao phủ mạng lưới quan trắc cho toàn thành phố.

Tôi cũng nghĩ dù có giàu đến đâu, chúng ta cũng không thể lắp đặt và duy trì mạng lưới dày đặc trên toàn thành phố được. Bên cạnh trạm quan trắc, chúng ta cũng cần ứng dụng công nghệ và phương pháp hiện đại để khắc phục khoảng trống về dữ liệu.

PV: Xin cảm ơn bà vì những chia sẻ vừa rồi!

Liên quan tính khả thi của việc ứng dụng thiết bị bay không người lái vào giám sát các điểm phát thải, ông Nguyễn Xuân Huy – Kỹ sư hàng không, người có nhiều kinh nghiệm trong ứng dụng Drone/UAV chia sẻ với VOV Giao thông:

"Dùng UAV để giám sát nguồn gây ô nhiễm là rất tốt. Điều đầu tiên UAV có ưu điểm là khi nó bay, chúng ta có thể đồng hành, huấn luyện với nhiều mục đích. Ví dụ, sử dụng camera chất lượng cao để zoom tập trung vào mục tiêu, có mặt ngay tại khu vực đang giám sát phát thải. Còn vệ tinh thì chỉ là hình ảnh từ xa và cũng không phải vệ tinh của chúng ta, không thể điều khiển, zoom vào mục tiêu được. Ưu điểm thứ hai của UAV là rẻ, chi phí vận hành rất rẻ.

Có một lưu ý, việc tự chủ là cực kỳ quan trọng. Vì những dữ liệu thời gian thực về địa hình, bản đồ là thông tin nhạy cảm. Chúng ta kiểm soát được từng byte dữ liệu của UAV thì chúng ta có thể tránh được việc khó khăn trong cấp phép bay, và không bay nhầm vào vùng nhạy cảm. Chuyện UAV giờ chúng ta hoàn toàn có thể làm chủ được chiếc máy bay không người lái, kiểm soát được dữ liệu một cách an toàn."