Sụt lún, sạt lở bủa vây ĐBSCL (Bài 3): Triển khai Kết luận 26 vì sự phát triển bền vững

Việc Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 26 đã thể hiện quyết tâm chính trị cao trong việc giải quyết tận gốc các nguyên nhân đang ảnh hưởng đến sự phát triển của ĐBSCL, hướng tới mục tiêu bảo vệ đồng bằng, bảo đảm sinh kế cho người dân và giữ vững vai trò trung tâm sản xuất nông nghiệp của đất nước.

Quan điểm xuyên suốt trong Kết luận số 26-KL/TW ngày 24/4/2026 của Bộ Chính trị về phòng, chống, sụt lún, sạt lở, ngập úng, hạn hán, xâm nhập mặn vùng Đồng bằng sông Cửu Long giai đoạn 2026 - 2035 là chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, tôn trọng quy luật tự nhiên, nhận diện đúng bản chất, nguyên nhân của sụt lún, sạt lở, ngập úng, hạn hán, xâm nhập mặn vùng ĐBSCL để có giải pháp xử lý tận gốc, bảo đảm tính tổng thể, liên vùng, đa mục tiêu, kết hợp hài hòa giải pháp phi công trình và công trình; lấy đời sống người dân làm thước đo quan trọng nhất, lấy phát triển kinh tế - xã hội làm trọng tâm, lấy giữ vững môi trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng ĐBSCL làm nguyên tắc nền tảng.

Sụt lún, sạt lở bủa vây ĐBSCL (Bài 2): Loay hoay ứng phó

Sụt lún, sạt lở bủa vây ĐBSCL (Bài 1): Sống trong nỗi lo mất đất, mất nhà

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến triển khai 8 dự án trọng điểm tại ĐBSCL với tổng mức đầu tư hơn 30.000 tỷ đồng. Các dự án tập trung vào hệ thống thủy lợi, chuyển nước ngọt, kiểm soát xâm nhập mặn, nâng cấp đê biển Đông, đê biển Tây và các công trình phòng chống sạt lở.

Đây được xem là nhiệm vụ ưu tiên nhằm thực hiện Kết luận số 26 của Bộ Chính trị và tạo chuyển biến căn cơ cho ĐBSCL trong thích ứng biến đổi khí hậu.

Theo Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ Trương Cảnh Tuyên, thời gian qua, Cần Thơ đã chủ động triển khai nhiều giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường thực hiện các dự án trọng điểm nhằm nâng cao khả năng chống chịu của vùng.

Tuy nhiên, nguồn lực đầu tư còn hạn chế, năng lực dự báo và quản trị rủi ro thiên tai chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Ông Trương Cảnh Tuyên kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường quan tâm đầu tư, nâng cấp hệ thống quan trắc, dự báo và cảnh báo sớm đối với sụt lún, sạt lở, hạn hán, xâm nhập mặn; ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích, dự báo thiên tai và xây dựng hệ thống điều hành công trình thủy lợi theo thời gian thực:

"Chủ động thích ứng, thuận thiên, bảo đảm tính tổng thể liên vùng, đa mục tiêu, lấy người dân làm trung tâm phục vụ trong quá trình tổ chức thực hiện. Xây dựng cơ chế điều phối, dữ liệu liên thông trong vùng để phục vụ công tác dự báo, cảnh báo, điều hành trong thời gian thực. Quan tâm bố trí nguồn lực và hỗ trợ các công trình triển khai sụt lún, sạt lở, ngập úng, hạn hán và xâm  nhập mặn có tính liên vùng, đa mục tiêu và cấp bách với vùng ĐBSCL."

Có thể thấy, sạt lở, sụt lún diễn biến ngày càng phức tạp đặt ra yêu cầu về công tác quản lý, khai thác tài nguyên phải đảm bảo chặt chẽ, đúng quy định.

Ông Nguyễn Phước Thiện, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp cho biết, nhu cầu cát phục vụ các dự án hạ tầng giao thông, đặc biệt là các tuyến cao tốc khu vực ĐBSCL tăng nhanh.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy trữ lượng cát tại nhiều mỏ có sự biến động lớn và thấp hơn so với kết quả đánh giá. Việc khai thác tập trung đã làm thay đổi địa hình đáy sông, tác động đến dòng chảy, làm gia tăng nguy cơ sạt lở tại nhiều khu vực.

Theo ông Nguyễn Phước Thiện, Đồng Tháp cũng đặc biệt quan tâm vấn đề di dời dân cư khỏi khu vực nguy cơ sạt lở. Tuy nhiên, nhiều hộ dân sống ven sông, kênh rạch không có đất ở hợp pháp, đời sống khó khăn nên rất khó bố trí tái định cư. Vì vậy, cần nghiên cứu cơ chế đặc thù để người dân ổn định cuộc sống:

"Trong thời gian tới để quản lý nguồn cát cho tốt thì cũng đề nghị bộ chỉ đạo có nghiên cứu, có đánh giá và dự báo trữ lượng và cách đánh giá như thế nào để mình thấy được trữ lượng, chứ giờ thực ra đi đo đạc thì không thể đo được chính xác, cần phải có công cụ và cần có kỹ thuật trong thời gian tới để chúng ta quản lý trữ lượng cát và cũng dựa vào đây chúng ta theo dõi được hệ số đánh giá lòng sông để chúng ta đánh giá được sự sạt lở trong thời gian tới".

Thường xuyên xảy ra các vụ sạt lở bờ sông, bờ biển, nhất là tại một số cồn giữa sông, điển hình là cồn Thanh Long (xã Quới Thiện), nơi diện tích đất tự nhiên đã bị thu hẹp do sạt lở, hiện chỉ còn một số ít hộ dân sinh sống, tỉnh Vĩnh Long đang triển khai nhiều giải pháp nhằm đảm bảo tính mạng, tài sản, cơ sở hạ tầng trên địa bàn.

Ông Châu Văn Hòa, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long cho biết, hiện tỉnh Vĩnh Long đang nghiên cứu phương án xử lý tổng thể đối với các cồn bị sạt lở nghiêm trọng, trong đó có việc xem xét kết hợp khai thác vật liệu phục vụ san lấp các công trình hạ tầng.

Trước những diễn biến khó lường của sạt lở đang diễn ra, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long đề xuất nghiên cứu xây dựng đề án tổng thể di dời dân cư vùng sạt lở cho toàn vùng, gắn với quy hoạch phát triển kinh tế, xã hội nhằm giúp người dân ổn định cuộc sống:

"Xung quanh về cơ cấu sản xuất, loại hình, mô hình sản xuất mô hình trên vùng này như thế nào. Cái thứ hai về dự án công trình, phi công trình chúng tôi sẽ rà soát lại hết, thì có những công trình lớn thì chúng tôi đề nghị chỗ bộ quan tâm, hỗ trợ tỉnh Vĩnh Long".

Tình trạng sụt lún, sạt lở tại ĐBSCL không chỉ xuất phát từ yếu tố tự nhiên mà còn liên quan trực tiếp đến các hoạt động khai thác tài nguyên. Vì vậy, việc ứng phó phải theo hướng tổng thể, dựa trên cơ sở khoa học, gắn với yêu cầu phát triển bền vững và thích ứng với đặc thù của vùng đất Chín rồng.

Ông Trịnh Việt Hùng, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, những thách thức đang diễn ra tại vùng ĐBSCL không phải là vấn đề của từng địa phương mà là thách thức mang tính liên vùng, liên ngành, liên quan trực tiếp đến an ninh nguồn nước, an ninh lương thực, quốc phòng và sự phát triển bền vững của cả khu vực. Do đó, các giải pháp phải được triển khai đồng bộ, có sự phối hợp chặt chẽ để tránh tình trạng đầu tư manh mún.

Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh, tinh thần xuyên suốt trong Kết luận số 26 của Bộ Chính trị là chuyển mạnh từ tư duy ứng phó bị động sang chủ động phòng ngừa, thích ứng và quản trị rủi ro. Vì vậy, các địa phương tăng cường quản lý tài nguyên nước, kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác cát, khai thác nước, hoạt động xây dựng ven sông, ven biển; đồng thời rà soát, cập nhật đầy đủ hiện trạng sụt lún, sạt lở, hạn hán, xâm nhập mặn để xây dựng các chương trình, dự án phù hợp với thực tiễn. Cùng với đó ưu tiên nguồn lực cho công tác sắp xếp dân cư, bảo đảm sinh kế, ổn định đời sống người dân tại các khu vực chịu tác động nặng nề của thiên tai và biến đổi khí hậu:

"Tăng cường quản lý chặt chẽ tài nguyên nước, khai thác cát lòng sông, khai thác nước ngầm, quản lý xây dựng ven sông, ven biển. Cái này đúng theo tinh thần Kết luận 26, quản lý ở đây là quản lý thông minh, linh hoạt, quản lý theo tinh thần 26 là thích ứng hiệu quả nhất. Cái thư ba đề nghị các đồng chí ưu tiên đảm bảo an toàn, tính mạng, tài sản của người dân cho cả vùng và phải có số liệu chính xác".

Từ sụt lún, sạt lở đến ngập úng, hạn hán, xâm nhập mặn và suy giảm nguồn nước, những thách thức tại ĐBSCL đang đặt ra yêu cầu cấp bách phải thay đổi tư duy phát triển theo hướng thuận thiên, bền vững và liên kết vùng. Giải quyết bài toán này không thể chỉ bằng những giải pháp trước mắt mà đòi hỏi một chiến lược dài hạn, dựa trên khoa học, liên kết vùng và thích ứng với quy luật tự nhiên theo tinh thần Kết luận số 26 của Bộ chính trị.

Bởi lẽ, ĐBSCL hiện là vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của cả nước, đóng góp khoảng 95% lượng gạo xuất khẩu, 60% sản lượng thủy sản và 65% sản lượng trái cây xuất khẩu của Việt Nam bảo vệ Đồng bằng sông Cửu Long chính là bảo vệ an ninh lương thực, an ninh nguồn nước và tương lai phát triển bền vững của đất nước./.