Số ca tử vong do tai nạn giao thông đường bộ toàn cầu giảm 21%

Tiến bộ đáng ghi nhận nhưng chưa thể chủ quan

Trong giai đoạn này, giao thông toàn cầu đã có nhiều thay đổi sâu sắc với sự xuất hiện của các phương thức di chuyển mới và sự gia tăng mạnh mẽ của xe mô tô, xe máy. Tuy nhiên, bất chấp những tiến bộ đạt được, tai nạn giao thông vẫn cướp đi sinh mạng của khoảng 1,16 triệu người trong năm 2025. Chấn thương do tai nạn giao thông vẫn là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu đối với trẻ em và thanh thiếu niên từ 5–29 tuổi.

Dữ liệu mới của WHO được công bố trong bối cảnh các nhà lãnh đạo thế giới thông qua Tuyên bố tiến độ về an toàn giao thông đường bộ của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc. Tuyên bố này nhằm thúc đẩy các hành động toàn cầu để đạt được Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDG) là giảm 50% số ca tử vong và thương tích nghiêm trọng do tai nạn giao thông vào năm 2030 so với mức của năm 2021.

Tổng Giám đốc WHO, Tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, cho biết:

"Những kết quả này cho thấy sự thay đổi là hoàn toàn có thể khi các quốc gia đầu tư vào hệ thống giao thông an toàn. Trong 15 năm qua, chúng ta đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong việc giảm số người tử vong vì tai nạn giao thông, bất chấp số lượng phương tiện tăng mạnh và những thay đổi lớn trong cách con người di chuyển.

Tôi hoan nghênh các quốc gia đã thông qua tuyên bố chính trị mạnh mẽ hôm nay nhằm thúc đẩy nhanh hơn nữa các hành động để thiết kế đường sá lấy con người làm trung tâm thay vì chỉ ưu tiên phương tiện cơ giới, với an toàn là ưu tiên hàng đầu. Mọi ca tử vong do tai nạn giao thông đều có thể phòng tránh và không có trường hợp nào là có thể chấp nhận được."

Tuyên bố mới của Liên Hợp Quốc bao gồm một loạt cam kết toàn diện của các quốc gia thành viên về việc triển khai chiến lược quốc gia về an toàn giao thông, với các mục tiêu, lộ trình và nguồn ngân sách cụ thể. Các cam kết bao gồm: Thành lập cơ quan đầu mối về an toàn giao thông; Cải thiện việc thu thập và phân tích dữ liệu; Xây dựng và thực thi các quy định pháp luật chặt chẽ hơn; Đảm bảo đường sá, hạ tầng và phương tiện đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn quan trọng.

Tuyên bố cũng cam kết áp dụng cách tiếp cận "Hệ thống An toàn" (Safe System Approach), dựa trên nguyên tắc con người luôn có thể mắc sai lầm khi tham gia giao thông. Theo cách tiếp cận này, cần xây dựng Đường sá và hạ tầng an toàn hơn; Phương tiện an toàn hơn; Quy định và giới hạn tốc độ phù hợp; Các giải pháp giúp giảm mức độ va chạm xuống ngưỡng con người có thể sống sót.

Bên cạnh đó, tuyên bố kêu gọi các chính phủ phát huy vai trò lãnh đạo, tăng cường hành động và thúc giục khu vực tư nhân ưu tiên an toàn giao thông trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Văn kiện cũng nhấn mạnh vai trò quan trọng của các tổ chức xã hội, giới học thuật, thanh niên, các quỹ từ thiện và Liên Hợp Quốc trong việc thúc đẩy tiến bộ.

Đường sá an toàn hơn cho một tương lai an toàn hơn

Hiện gần 60% dân số thế giới sinh sống tại các khu vực đô thị, trong khi nhu cầu đi lại ngày càng tăng đang gây áp lực lớn lên các hệ thống giao thông vốn được thiết kế chủ yếu phục vụ xe cá nhân.

Cùng với sự bùng nổ của các ứng dụng gọi xe và giao hàng, số lượng xe mô tô, xe máy trên toàn cầu đã tăng hơn gấp ba lần trong giai đoạn 2011–2025. Hiện nay, gần một phần ba số ca tử vong do tai nạn giao thông trên thế giới là người điều khiển xe mô tô, xe máy. WHO nhấn mạnh rằng đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn có thể giảm nguy cơ tử vong khi xảy ra tai nạn hơn sáu lần.

Các phương thức di chuyển mới như xe điện scooter, xe đạp điện và xe tự lái vừa mang đến cơ hội, vừa đặt ra nhiều thách thức cho các nhà quy hoạch giao thông và nhà hoạch định chính sách.

WHO đang nỗ lực thu hẹp những khoảng trống trong hệ thống pháp luật, thúc đẩy các tiêu chuẩn an toàn thống nhất, đồng thời tập hợp các chuyên gia hàng đầu để tìm ra các giải pháp bảo đảm tất cả các phương tiện và công nghệ mới đều đáp ứng yêu cầu an toàn.

Ông Etienne Krug, Giám đốc Vụ Các yếu tố quyết định sức khỏe, Thúc đẩy sức khỏe và Phòng ngừa của WHO, nhận định:

"Hơn một nửa số người tử vong do tai nạn giao thông là những người thậm chí không ngồi trong ô tô – họ đang đi bộ, đi xe đạp hoặc điều khiển xe máy. Khi đường sá được thiết kế như thể chỉ có người lái ô tô là quan trọng, những nhóm đối tượng này sẽ bị đặt vào tình trạng nguy hiểm.

Chúng ta đã biết rõ những giải pháp hiệu quả gồm: Luật pháp nghiêm minh và thực thi hiệu quả, hạ tầng an toàn, phương tiện an toàn, đặc biệt là kiểm soát tốc độ và ngăn chặn tình trạng lái xe khi bị ảnh hưởng bởi rượu bia hoặc chất kích thích. Tuyên bố lần này đồng nghĩa với việc tất cả chúng ta phải hành động nhanh hơn và quyết liệt hơn."

Trên thế giới, 10 quốc gia đã giảm được một nửa số ca tử vong do tai nạn giao thông trong giai đoạn 10 năm tính đến năm 2021, và hơn một nửa các quốc gia cũng ghi nhận số người thiệt mạng giảm trong cùng thời kỳ. Dù vậy, mức độ cải thiện giữa các khu vực vẫn có sự chênh lệch đáng kể. Khu vực châu Âu dẫn đầu với mức giảm 36%, tiếp theo là Tây Thái Bình Dương giảm 15%. Đông Nam Á chỉ giảm 2%, trong khi châu Mỹ gần như không thay đổi và châu Phi là khu vực duy nhất ghi nhận số ca tử vong tăng, ở mức 17%.

Tuyên bố mới của Liên Hợp Quốc khẳng định rằng tăng cường an toàn giao thông không chỉ góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn thúc đẩy phát triển bền vững. Khi nhiều người lựa chọn đi bộ, đi xe đạp và sử dụng phương tiện giao thông công cộng hơn, tình trạng ùn tắc sẽ giảm, chất lượng không khí được cải thiện, các đô thị trở nên đáng sống hơn và người dân có cơ hội sống khỏe mạnh, lâu dài hơn.