Siết thuế đất bỏ hoang: “Chỉ mặt” dự án lãng phí, giao cho doanh nghiệp đủ năng lực

Một mặt, nhiều người ủng hộ vì cho rằng đây là liều thuốc đặc trị để ngăn chặn tình trạng "găm" đất, gây lãng phí nguồn lực quốc gia. Nhưng mặt khác, vẫn còn không ít băn khoăn: Thế nào là "đất bỏ hoang"? Và làm sao để phân biệt được đất bỏ hoang do chủ đầu tư cố tình găm giữ với những dự án bị "treo" do vướng mắc cơ chế, thủ tục hành chính?

Để làm rõ vấn đề này, phóng viên VOV Giao thông có cuộc trao đổi với Chuyên gia Kinh tế, Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong.

PV: Thưa Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong, ông đánh giá thế nào về sự cần thiết của việc đánh thuế đối với đất bỏ hoang, một chủ trương đang nhận được rất nhiều sự đồng tình từ dư luận?

TS Nguyễn Minh Phong: Trước hết, chủ trương về đánh thuế đất bỏ hoang là cần thiết. Trên thế giới họ đã làm điều đó từ lâu rồi. Điều này giúp giảm thiểu các khu đất đã có dự án, có quy hoạch, được cấp phép mà không triển khai, chỉ nhằm mua đi bán lại hoặc là do năng lực đầu tư yếu, khiến lãng phí tài sản công, lãng phí đất đai".

PV: Tuy nhiên, có một thực tế là không ít dự án hiện nay đang trong tình trạng "đắp chiếu" không phải do chủ đầu tư thiếu tiền hay cố tình găm đất chờ giá lên, mà là do họ đang bị "mắc kẹt" trong cơ chế chính sách, các thủ tục kéo dài. Vậy thưa ông, để sắc thuế này thực sự phát huy hiệu quả và đảm bảo công bằng, chúng ta cần lưu ý những vấn đề cốt lõi nào trong quá trình xây dựng luật?

TS Nguyễn Minh Phong: Chúng ta đưa ra quyết định là cần có luật, có nghị định, cũng như cần phân biệt các nguyên nhân, động cơ của việc bỏ hoang để tránh đánh nhầm, tránh đổ lỗi khách quan cho các chủ dự án, coi đấy là lỗi chủ quan. Phải làm rõ nội hàm, tiêu chí nhận diện, và khẳng định đâu là đất bỏ hoang.

Phải có các hệ số, tiêu chí nhận diện mức độ trên thực tế để khẳng định dự án đấy thuộc diện bỏ hoang. Phân biệt những trường hợp các dự án khách quan, do thủ tục, sáp nhập địa lý, do lỗi cơ quan chức năng hay bối cảnh chung của thanh khoản...

Tất cả những lý do khách quan cần được loại trừ để đảm bảo doanh nghiệp không bị oan trong quá trình thu hồi đất.

PV: Bên cạnh việc minh bạch hóa tiêu chí "thế nào là bỏ hoang", dư luận cũng rất quan tâm đến các chế tài đi kèm. Nếu mức thuế quá nhẹ, doanh nghiệp vẫn có thể "chấp nhận nộp phạt" để tiếp tục găm đất chờ thời. Vậy theo ông, quy trình xử lý đất bỏ hoang cần được thiết kế ra sao để đảm bảo tính răn đe?

TS Nguyễn Minh Phong: Cần có quy trình rõ ràng trong vấn đề thu hồi đất hay đánh thuế bỏ hoang. Ví dụ, trong bao lâu thì mức thuế như thế nào, trong bao lâu nữa thì thu hồi. Và tất cả những quy trình đó phải có lộ trình, có kế hoạch rõ ràng để chủ đầu tư chủ động giảm thiểu thiệt hại cũng như tăng tốc nỗ lực của mình để không bị phạt.

Cuối cùng là cần phải công khai dữ liệu để có thể giám sát, so sánh, đánh giá, cũng như làm căn cứ cho việc quản lý nhà nước và quá trình tranh tụng của doanh nghiệp.

PV: Nhìn rộng hơn, liệu đánh thuế có phải là giải pháp duy nhất? Nhiều ý kiến cho rằng, để ngăn chặn tận gốc tình trạng đầu cơ, chúng ta cần kiểm soát ngay từ khâu giao đất, cho thuê đất. Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào?

TS Nguyễn Minh Phong: Đây là vấn đề bức xúc không kém về đất bỏ hoang. Chủ yếu các lý do là do giao nhầm đất, hoặc bằng các quan hệ nào đó mà các chủ năng lực yếu vẫn có đất. Việc giao đất cần đảm bảo yêu cầu của Trung ương về những điều đảng viên, viên chức không được làm (như thao túng, trục lợi, tạo “sân sau” thiếu công bằng, minh bạch).

Thứ hai là phải có tiêu chí rõ ràng về giao đất: loại dự án nào không được giao, các quy trình thủ tục, đặc biệt là đấu thầu.

Thứ ba là nên có cơ chế phạt bổ sung: nếu giao đất sai do doanh nghiệp lừa dối, không đủ năng lực mà cơ quan chức năng vẫn cấp thì phải phạt những người lãnh đạo có trách nhiệm giao đất vì có thể đã tham nhũng, lạm dụng chức quyền.

PV: Vâng, xin cảm ơn những chia sẻ rất thẳng thắn của Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong.

Việc áp thuế bất động sản bỏ hoang là một mũi tên trúng nhiều đích: Vừa chống đầu cơ, vừa thúc đẩy việc sử dụng đất hiệu quả.

Tuy nhiên, để chính sách này công bằng với những doanh nghiệp đang lao đao vì vướng mắc thủ tục, cơ quan quản lý cần phải "chỉ mặt đặt tên", phân định rạch ròi đâu là đất găm giữ cố tình, đâu là dự án "đắp chiếu" bất đắc dĩ do lỗi khách quan.

Hơn thế nữa, như chuyên gia đã chỉ ra, việc chặn đứng đầu cơ phải bắt đầu ngay từ khâu giao đất, ràng buộc trách nhiệm của doanh nghiệp và cán bộ quyết định giao đất.