Rời biển để đổi nghề - Bước chuyển trong chống khai thác IUU

Tại Thanh Hóa, từ chính sách hỗ trợ giải bản tàu cá đến đào tạo, kết nối việc làm và phát triển các ngành nghề ven biển, một hướng đi mới đang được mở ra, để ngư dân yên tâm chuyển nghề, đồng thời góp phần giảm áp lực lên nguồn lợi thủy sản và thực hiện hiệu quả mục tiêu chống khai thác IUU.

Đà Nẵng quyết liệt chống khai thác IUU, hướng tới mục tiêu gỡ “thẻ vàng” trong năm 2026

Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 4 phát động thi đua cao điểm chống khai thác IUU

Hàng trăm chủ tàu ở Lâm Đồng ký cam kết không vi phạm IUU

Hưng Yên hỗ trợ ngư dân làm sạch đội tàu, siết chống IUU

- Thực hiện Quyết định 1516 của Thủ tướng về khắc phục khuyến nghị của EC, Cảnh sát biển Việt Nam đang tăng cường tuần tra, kiểm soát, ngăn chặn tàu cá vi phạm IUU tại vùng biển giáp ranh Việt Nam – Thái Lan – Malaysia – Indonesia.

Từ ngày 29/8 đến 3/9, lực lượng chức năng kiểm tra nhiều tàu Cảnh sát biển, Kiểm ngư, Dân quân thường trực và tàu cá đang hoạt động trên biển. Cùng với kiểm soát, các đơn vị đẩy mạnh tuyên truyền, cảnh báo hành vi khai thác trái phép ở vùng biển nước ngoài, vi phạm VMS, góp phần quyết liệt gỡ “Thẻ vàng” IUU.

- Đoàn kiểm tra liên ngành Bộ Quốc phòng vừa kiểm tra công tác chống khai thác IUU tại Lâm Đồng, tập trung vào quản lý tàu cá, kiểm soát xuất nhập bến, sản lượng thủy sản qua cảng và giám sát hành trình VMS.

Toàn tỉnh hiện có trên 8.100 tàu cá từ 6m trở lên được cập nhật trên VNFishbase; gần 1.900/1.902 tàu từ 15m đã lắp VMS. Từ đầu năm, lực lượng Biên phòng kiểm tra hơn 4.300 lượt tàu, xử phạt 79 trường hợp. Hiện Lâm Đồng đang tiếp tục ra quân cao điểm, khắc phục tồn tại, quyết liệt ngăn vi phạm IUU.

- Chi cục Thủy sản tỉnh Gia Lai vừa tổ chức tập huấn pháp luật về thủy sản, phòng chống khai thác IUU và an toàn tàu cá cho 100 chủ tàu, thuyền trưởng, thuyền viên tại phường Hoài Nhơn Bắc và Tam Quan.

Nội dung tập trung vào các quy định về quản lý khai thác, nhận diện hành vi vi phạm, điều kiện tàu cá ra khơi, thiết bị VMS, nhật ký khai thác và truy xuất nguồn gốc. Đặc biệt, ngư dân được phổ biến quy định về xử lý hình sự các hành vi khai thác, mua bán, vận chuyển trái phép thủy sản, qua đó nâng cao ý thức chấp hành, góp phần chống IUU.

Rời biển để đổi nghề - Bước chuyển trong chống khai thác IUU

Với một số ngư dân, rời con tàu không chỉ là quyết định về nghề nghiệp, mà còn là sự thay đổi của cả một cuộc sống đã gắn bó nhiều năm với biển. Tại Thanh Hóa, chính sách hỗ trợ giải bản tàu cá, chuyển đổi sinh kế đang được triển khai theo hướng giảm áp lực khai thác, đồng thời giúp ngư dân có thêm lựa chọn để ổn định cuộc sống. Đây cũng là một bước chuyển quan trọng trong nỗ lực chống khai thác IUU.

Gần 20 năm lênh đênh trên biển, ông Đồng Văn Oanh, ở xã Vạn Lộc, tỉnh Thanh Hóa, đã quen với nhịp sống của những chuyến ra khơi. Nhưng thời gian gần đây, mỗi lần chuẩn bị cho một chuyến biển lại là một lần ông phải cân nhắc. Giá nhiên liệu biến động, chi phí tăng, trong khi lao động ngày càng khó tìm. Có năm, con tàu chỉ ra khơi được vài chuyến, thu nhập không đủ bù đắp công sức và chi phí bỏ ra. Sau nhiều năm bám biển, ông Oanh đã đăng ký giải bản tàu cá với địa phương.

“Xác định là giải bản tàu cá, chưa tính đến công việc khác, còn nhà nước có được cái gì đó cho chúng tôi đi làm, đảm bảo mưu sinh cuộc sống thì chúng tôi chấp nhận. Chính sách rất hợp lý, so với tuổi chúng tôi vẫn đi làm được, nếu nhà nước vẫn có chế độ, chính sách đó thì chúng tôi vẫn tham gia vì còn mưu sinh cuộc sống", ông Oanh cho biết.

Với những người đã dành phần lớn cuộc đời cho nghề biển, quyết định dừng lại không dễ dàng. Nhưng khi hoạt động khai thác không còn đem lại hiệu quả, tiếp tục duy trì một phương tiện chỉ để cố bám nghề cũng không phải lựa chọn lâu dài.

Ở thôn Diêm Phố, xã Vạn Lộc, câu chuyện này đang diễn ra với nhiều chủ tàu. Địa phương hiện có 54 phương tiện. Qua rà soát, những tàu hoạt động kém hiệu quả, thiếu lao động hoặc đã xuống cấp được đưa vào diện xem xét giải bản.

Ông Phạm Quang Quyền, Trưởng thôn Diêm Phố, xã Vạn Lộc, tỉnh Thanh Hóa cho biết thêm: “Với những phương tiện đánh bắt khai thác kém hiệu quả, ít lao động đi, xét thấy nhiều lý do, nguyên nhân, về phương tiện có phần xuống cấp, cơ sở vật chất khai thác, ngư trường vươn khơi còn hạn chế. Chúng tôi thông báo rộng rãi cho chủ phương tiện, hiện nay có 54 phương tiện, đối với phương tiện nào giải bản chúng tôi đã lập danh sách báo phòng kinh tế xã.”

Theo kế hoạch giai đoạn 2026–2030, Thanh Hóa dự kiến giải bản khoảng 1.200 tàu cá, chủ yếu là tàu ven bờ và những nghề có nguy cơ làm suy giảm nguồn lợi. Chủ tàu được hỗ trợ từ 50 đến 200 triệu đồng tùy kích thước tàu, cùng khoản hỗ trợ 27 triệu đồng để chuyển đổi sinh kế. Những con số này cho thấy chuyển đổi nghề đang được đặt cùng với mục tiêu giảm áp lực lên nguồn lợi thủy sản. Nhưng để chính sách thực sự đi vào cuộc sống, điều quan trọng hơn là phải tìm được công việc phù hợp với từng nhóm lao động.

Theo ông Nguyễn Văn Bôn, Chuyên viên Phòng Kinh tế, xã Vạn Lộc, tỉnh Thanh Hóa, hướng đi mà xã đang tính đến không chỉ bó hẹp trong một nghề mới, mà mở rộng sang những lĩnh vực tận dụng được kinh nghiệm và điều kiện sẵn có của địa phương.

“Cơ cấu lại nghề cá, tàu nào thân thiện với nghề cá, khai thác hiệu quả thì để lại. Định hướng cho ngư dân nghề liên quan đến thủy sản là nghề nuôi trồng, như nuôi ngao, tôm, cá, với đặc thù là xã bãi ngang ven biển, diện tích nuôi trồng lớn, nghề đó phù hợp với ngư dân, hiệu quả kinh tế mang lại rất tốt. Sắp tới, có một số cụm công nghiệp, định hướng cho bà con gia nhập lao động vào cụm công nghiệp, xuất khẩu lao động, đào tạo sử dụng lao động trực tiếp như một số nghề mộc, xây dựng vì xã đang thiếu nhiều, lao động chuyên về nuôi trồng thủy sản…”

Từ người đi biển trở thành người nuôi trồng thủy sản, làm dịch vụ hay chuyển sang một công việc khác trong đất liền, mỗi hướng đi sẽ đòi hỏi một cách hỗ trợ khác nhau. Đó cũng là lý do chuyển đổi nghề không thể chỉ dừng ở việc trao một khoản kinh phí, mà cần đi kèm đào tạo, kết nối việc làm và hướng dẫn để người dân có thể bắt đầu một sinh kế mới.

Ở góc độ quản lý ngành, Thanh Hóa xác định đây là việc cần được triển khai đồng bộ, để giảm sự phụ thuộc của một bộ phận ngư dân vào khai thác tự nhiên.

Ông Lê Văn Sáng, Chi cục phó Chi cục Biển đảo và Thủy sản Thanh Hóa cho biết: “Tỉnh đề nghị với UBND xã phường, đẩy nhanh tiến độ giải bản, hỗ trợ kịp thời cho ngư dân để ngư dân chuyển đổi nhanh chóng, kịp thời. Trong phát triển nghề cá, kế hoạch phải được triển khai toàn diện, lưu ý phát triển ngành nghề liên quan đến kinh tế biển, đặc biệt chuyển đổi sang nghề nuôi trồng trên biển, ngành nghề liên quan đến dịch vụ nghề cá, du lịch, ngành nghề liên quan đến KCN để ngư dân tiếp cận nhanh chóng ổn định hơn, đảm bảo sinh kế tương lai, không phụ thuộc đánh bắt trên biển.”

Một chiếc tàu được giải bản đồng nghĩa với việc giảm đi một phương tiện khai thác. Nhưng phía sau quyết định ấy, điều cần giữ lại chính là sinh kế của người dân. Với Thanh Hóa, hỗ trợ ngư dân rời biển đang được đặt trong một bài toán rộng hơn: cơ cấu lại đội tàu, giảm áp lực lên nguồn lợi và mở thêm những con đường mưu sinh trên chính quê hương mình. Khi người dân có việc làm ổn định, việc chuyển đổi từ khai thác sang những ngành nghề bền vững sẽ không còn là sự lựa chọn bất đắc dĩ, mà trở thành một bước đi chủ động trong xây dựng nghề cá có trách nhiệm, góp phần chống khai thác IUU từ gốc.

Ngư dân cần nhớ

Trên một ngư trường, mỗi ngư dân không chỉ chịu trách nhiệm với con tàu của mình mà còn có thể góp phần ngăn một hành vi vi phạm xảy ra. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, việc lên tiếng kịp thời có thể giúp cơ quan chức năng xử lý từ sớm, ngăn vi phạm IUU lan rộng.

- Bà con khi hoạt động trên biển, nếu phát hiện tàu cá có dấu hiệu khai thác trái phép, cố tình vi phạm quy định hoặc có hoạt động bất thường, cần chủ động thông tin cho lực lượng chức năng.

- Thông tin cung cấp có thể là vị trí, thời gian, đặc điểm phương tiện hoặc những dấu hiệu mà bà con trực tiếp quan sát được. Tuy nhiên, không tự ý tiếp cận, tranh chấp hay xử lý tàu vi phạm.

Mỗi thông tin được cung cấp đúng lúc sẽ giúp lực lượng chức năng có thêm căn cứ để xác minh, xử lý. Quan trọng hơn, sự chủ động của ngư dân sẽ tạo nên một môi trường mà hành vi vi phạm khó có thể bị bỏ qua.

Chống IUU không chỉ là kiểm tra và xử phạt. Đó còn là trách nhiệm cùng giám sát, cùng bảo vệ ngư trường và bảo vệ chính những người đang làm ăn hợp pháp. Thấy sai, hãy báo đúng nơi; không im lặng trước vi phạm IUU.