Quy hoạch tổng thể TP.HCM: Triết lý 1 +2 > 3 và bài toán phát triển bền vững

Bên cạnh công tác lập quy hoạch thì câu chuyện thu hút nguồn lực và quyết tâm thực thi cũng là điều cần được đặc biệt quan tâm.

Đây cũng là nội dung cuộc trao đổi giữa phóng viên Ban VOV Giao thông Quốc gia với Kiến trúc sư Khương Văn Mười - nguyên phó chủ tịch Hội KTS Việt Nam.

PV: Thưa kiến trúc sư, với tầm nhìn 100 năm thì quy hoạch tổng thể của TP.HCM không chỉ phải giải quyết bài toán về đô thị mà còn phải định hình được vị thế của một siêu đô thị trong tương lai. Theo ông, đâu là triết lý quy hoạch cốt lõi mà TP.HCM cần phải quan tâm trong lần lập quy hoạch tổng thể lần này?

KTS Khương Văn Mười: Chúng ta phải hiểu rằng ba khu vực hợp nhất lại thành khu đô thị mới, đây là một thành phố mở rộng địa chính trị, mở rộng các tiềm năng kinh tế với 3 trục động lực và 10 vùng phát triển. Tất cả những điều đó đều là lợi thế.  

Trong công thức kết luận của đơn vị làm quy hoạch, tôi rất thích một phép tính rất đơn giản là 1 + 2 phải lớn hơn 3. Nó nói lên sức mạnh và sự phát triển đó. Khi Thành phố giao nhiệm vụ cho Sở Quy hoạch - Kiến trúc phối hợp với ba đơn vị năng lực, họ đã đưa ra giải pháp quy hoạch rất chu đáo và chính xác. Họ phân tích từ kinh tế, địa hình thiên nhiên cho đến tiềm lực phát triển thời gian qua để đưa ra giải pháp, và trong từng lĩnh vực họ đều cụ thể hóa vấn đề phát triển.

Thế giới phát triển liên tục, thế giới không ngừng chờ chúng ta mà chúng ta phải làm sao chạy tốc độ và phát triển nhanh. Quan trọng là chúng ta phải khai thác tối đa tiềm năng hiện có của mình, bao gồm tài nguyên thiên nhiên, phát triển về tri thức, phát triển về công nghệ,... và quan trọng là lực lượng lao động sẵn có trên khu vực này. Ba đơn vị tư vấn đã khai thác tối đa tiềm năng, đã định hướng phát triển và cụ thể hóa từng bước trong thời gian tới.

PV: Như vậy, trong quy hoạch tổng thể lần này, theo kiến trúc sư, vai trò của con sông Sài Gòn sẽ được phát huy và tối ưu hóa như thế nào?

KTS Khương Văn Mười: Trước kia, chúng ta hay nói về thành phố sông nước. Chúng ta có sông Sài Gòn, bây giờ có thêm sông Đồng Nai. Trong báo cáo vừa rồi, các đơn vị đã khai thác các điểm nhấn hai bên dòng sông, tổ chức khai thác giá trị hai bên bờ sông và trên dòng sông. Trên cơ sở đó, họ tổ chức những điểm phát triển để khai thác tối đa sông Sài Gòn và sông Đồng Nai. Tôi thấy đó là một cách làm rất chu đáo.

Nói về sông Sài Gòn và sông Đồng Nai thì đây chỉ là một phần trong thành phố của mình, nó không phải là mũi nhọn kinh tế duy nhất nhưng nó khai thác được các giá trị — mà giá trị này quan trọng nhất là về văn hóa, về sinh hoạt cộng đồng khi chúng ta đang chuẩn bị hướng tới công nghiệp văn hóa.

Bên cạnh đó, chúng ta cũng cần nói đến những công việc mà Thành phố vừa làm với các dự án như kênh Nước Đen, rạch Xuyên Tâm... Đó là một thành phần trong hệ thống đó, mà khi chúng ta khai thác được các dòng sông, không còn nhà ở trên sông nữa thì đây là một sắc thái riêng của TP.HCM.

Thành phố đang có chủ trương di dời hơn mấy chục nghìn căn nhà đó, làm được rồi chúng ta sẽ có một hình ảnh mang tính nhân văn, chăm lo đời sống người dân, tổ chức lại môi trường sống và tạo ra không gian sinh hoạt cộng đồng. Bởi vì có công viên là có sinh hoạt cộng đồng, đây là xu hướng mà Thành phố đang hướng tới trong tương lai.

PV: Dự thảo đồ án quy hoạch cũng đã đề cập rất rõ về các điểm nghẽn của TP.HCM cũng như Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây như ùn tắc, ngập nước, kẹt xe, ô nhiễm môi trường... Kiến trúc sư nhận định như thế nào về các giải pháp giúp tháo gỡ những điểm nghẽn này cho TP.HCM trong tương lai?

KTS Khương Văn Mười: Đơn vị tư vấn đã đưa ra các điểm nghẽn trong quá trình phát triển của TP.HCM, và khi đưa ra giải pháp tức là có cách tháo gỡ. Như khám bệnh cho một bệnh nhân, để chúng ta biết bệnh đó thì phải tìm kiếm nguồn gốc và xử lý nguồn gốc đó. Các giải pháp mà ba đơn vị tư vấn đưa ra đều nhằm mục tiêu tháo bớt điểm nghẽn để tập trung phát triển.

Đương nhiên, nó phải có cả một lộ trình: phải mở rộng đường, tổ chức giao thông, tổ chức các tuyến Metro,... rồi mới giải quyết được các điểm nghẽn đó. Chúng ta phải thực hiện cả một hệ thống, và trong lộ trình làm, các đơn vị đã đề nghị những bước phát triển đầu tiên để tháo gỡ điểm nghẽn, tôi thấy điều đó rất hiệu quả. Bây giờ chỉ còn cụ thể hóa giải pháp, kinh phí và ngân sách ở đâu.

PV: Và đó cũng là câu chuyện thực thi quy hoạch mà lâu nay chúng ta cũng phải loay hoay tìm lời giải. Vậy với quy hoạch tổng thể lần này, liệu TP.HCM có đủ nguồn lực, đủ quyết tâm và đủ những động thái để có thể hiện thực hóa quy hoạch một cách tốt nhất không, thưa ông?

KTS Khương Văn Mười: Một quy hoạch chung như vậy đòi hỏi một nguồn lực rất lớn, một sự đồng tâm nhất trí rất lớn trong xã hội bao gồm Nhà nước, doanh nghiệp và nhiều thành phần. Thật sự trên thế giới không có quốc gia nào có thể làm trọn gói bằng ngân sách được.

Cho nên ở đây, chúng ta cần có những xu hướng và giải pháp như xã hội hóa, như BOT, PPP... tùy theo từng lĩnh vực ưu tiên khai thác. Đây là sự huy động nguồn lực trong xã hội, tôi thấy hiện nay trong xã hội có nhiều nguồn lực từ tư nhân, doanh nghiệp đang tham gia rất tốt mà nhiều dự án cụ thể của TP.HCM đã thể hiện được điều đó rồi.

Cho nên tôi nghĩ tính khả thi rất tốt, quan trọng là chính quyền và lãnh đạo mình làm sao tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tham gia.

PV: Xin cảm ơn Kiến trúc sư về cuộc trò chuyện này.