Quy chuẩn khí thải ô tô mới: Bước đi hướng tới giao thông xanh

Theo đó, mỗi phương tiện phải đáp ứng mức khí thải tối thiểu tương ứng với năm sản xuất tại thời điểm kiểm định. Chủ trương này được đánh giá là bước đi cần thiết trong bối cảnh ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn ngày càng đáng lo ngại.

Sau hơn một tuần triển khai, quy định mới đã phát sinh những vấn đề gì trong thực tế? Chủ phương tiện cần chủ động ra sao khi đưa xe đi đăng kiểm? Và từ việc siết kiểm soát khí thải, lộ trình hướng tới giao thông xanh sẽ được thúc đẩy như thế nào?

Từ ngày 1/3/2026, theo Quyết định số 43 về lộ trình áp dụng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải xe ô tô tham gia giao thông đường bộ, cơ quan đăng kiểm trên cả nước chính thức thực hiện kiểm định khí thải ô tô theo quy trình, phương pháp mới nhằm bảo đảm kết quả chính xác hơn, đồng thời đáp ứng mục tiêu giảm phát thải, bảo vệ môi trường.

Ghi nhận tại một số trung tâm đăng kiểm ở TP.HCM, sau hơn một tuần triển khai, lượng phương tiện đến kiểm định vẫn ổn định. Tuy nhiên, ở khu vực kiểm tra khí thải, không khí làm việc đã trở nên kỹ lưỡng hơn. Nhiều chủ xe tranh thủ hỏi đăng kiểm viên về các tiêu chí mới, nhất là với những phương tiện đã sử dụng nhiều năm. Dù còn những băn khoăn nhất định, phần lớn người dân được hỏi đều bày tỏ sự đồng tình với việc siết chặt kiểm soát khí thải ô tô:

“Tôi thấy việc siết chặt quy định về khí thải là tốt. Những xe cũ thì cần được sửa chữa, bảo dưỡng lại để giảm ô nhiễm, như vậy là rất tốt và tôi ủng hộ việc này. Nếu việc rà soát, kiểm tra kỹ hơn khiến thời gian kéo dài thêm một chút thì tôi vẫn ủng hộ, vì điều đó giúp bảo đảm an toàn và tốt cho môi trường.”

“ Tôi vô cùng đồng ý với quy định này, vì xe nếu đảm bảo được tiêu chuẩn khí thải thì xe sẽ không gây ô nhiễm môi trường cho mọi người.”

“Việc phát triển đô thị xanh sạch đẹp chắc chắn phải hướng tới nhưng cần có lộ trình và có những chính sách cụ thể. Bây giờ sắm một xe xăng và xe điện chênh lệch nhau khá nhiều”

Thực tế cho thấy, quy định mới không chỉ tác động đến khâu kiểm định, mà còn buộc chủ phương tiện phải thay đổi thói quen sử dụng xe. Những chiếc xe cũ, xe ít được bảo dưỡng định kỳ, hoặc có dấu hiệu xuống cấp ở hệ thống động cơ, xử lý khí thải… sẽ đối mặt với nguy cơ không đạt chuẩn ngay từ lần kiểm định đầu tiên.

Ông Đoàn Bảo Tân – Giám đốc Trung tâm đăng kiểm 50-02S khuyến cáo chủ xe cần chủ động bảo dưỡng, sửa chữa phương tiện trước khi đưa đi kiểm định. Những hạng mục cần chú ý gồm thay dầu, thay lọc gió, vệ sinh buồng đốt, kiểm tra vòi phun, bơm cao áp, điều chỉnh tốc độ lớn nhất của động cơ theo đúng khuyến cáo của nhà sản xuất, đồng thời kiểm tra hệ thống xử lý khí thải.

Đặc biệt, với các xe sử dụng động cơ diesel, khâu chuẩn bị trước khi đăng kiểm càng phải kỹ lưỡng hơn để tránh rủi ro trong quá trình kiểm tra:

“Những chi tiết liên quan đến động cơ diesel thì chủ xe, chủ phương tiện vào đăng kiểm phải chuẩn bị trước. Chúng ta phải kiểm tra dầu bôi trơn, nhiệt độ động cơ đảm bảo trên 60 độ C, bên cạnh đó các chi tiết liên quan đến động cơ như quạt làm mát, dây gu roa phải đảm bảo nhiệt độ, dầu bôi trơn cho động cơ phải đảm bảo chất lượng. Ngoài ra, chúng ta cần phải bảo dưỡng ở những cơ sở có uy tín.”

Theo các trung tâm đăng kiểm, một điểm người dân cần lưu ý là đối với các xe ô tô còn giấy chứng nhận đăng kiểm hợp lệ, phương tiện vẫn được phép lưu hành đến hết chu kỳ kiểm định hiện tại. Quy định mới về kiểm tra khí thải chỉ được áp dụng từ kỳ kiểm định tiếp theo. Điều này phần nào giúp giảm áp lực cho chủ xe, tránh tâm lý lo lắng hoặc đổ dồn đi đăng kiểm trong thời gian ngắn.

Với phương pháp kiểm tra mới, rủi ro kỹ thuật đối với những phương tiện đã xuống cấp là điều không thể xem nhẹ. Theo ông Bùi Hòa An – Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM, trong trường hợp phương tiện được đưa vào cơ sở đăng kiểm nhưng qua đánh giá ban đầu cho thấy không bảo đảm các điều kiện cần thiết, trung tâm đăng kiểm hoàn toàn có thể từ chối kiểm định để chủ phương tiện mang xe đi bảo dưỡng, khắc phục trước khi quay lại kiểm tra:

“Quy trình kiểm soát khí thải được thực hiện theo phương pháp gia tốc tự do, tức là phải đạp ga tối đa. Điều này tiềm ẩn một số rủi ro về hỏng hóc cơ khí đối với những động cơ không bảo đảm tình trạng kỹ thuật.

Trong quá trình sử dụng bình thường, chúng ta ít khi đạp ga tối đa, nhưng khi đăng kiểm thì phải thực hiện thao tác này theo quy định. Vì vậy, nếu động cơ có những tiếng kêu bất thường, chủ phương tiện nên đưa xe đi bảo dưỡng kịp thời và đúng quy định trước khi đăng kiểm.”

Siết khí thải ô tô không chỉ là thay đổi quy trình đăng kiểm, mà là bước kiểm soát cần thiết với phương tiện cá nhân, nhất là xe cũ nguồn gây áp lực lớn lên ô nhiễm không khí đô thị. Thực tế tại Hà Nội và TP.HCM cho thấy, khi mật độ xe ngày càng dày đặc, giao thông đã trở thành một trong những nguồn phát thải lớn nhất. Vì thế, kiểm soát khí thải lúc này không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc để bảo vệ chất lượng không khí và sức khỏe cộng đồng.

Ông Võ Quang Huệ – Cố vấn cấp cao của Tập đoàn Vingroup, chuyên gia trong lĩnh vực kỹ thuật ô tô cho rằng, chuyển đổi xanh trong giao thông là xu thế không thể đảo ngược, và cần được thúc đẩy bằng nhiều giải pháp đồng bộ hơn nữa:

“Chuyển đổi xanh là một chủ đề rất quan trọng. Tôi cho rằng, cần có nhiều hoạt động thiết thực hơn nữa để thúc đẩy quá trình này, góp phần làm cho cuộc sống của người dân ngày càng tốt đẹp hơn, môi trường xanh hơn, sạch hơn. Đây không chỉ là câu chuyện về phát triển kinh tế, mà còn gắn liền với sức khỏe và chất lượng sống của người dân. Tôi nghĩ rằng, đây là vấn đề mà tất cả mọi người đều rất hoan nghênh.”

Tuy nhiên, để chuyển đổi xanh thực sự hiệu quả, chỉ siết tiêu chuẩn khí thải thôi là chưa đủ. Theo PGS.TS Đỗ Văn Dũng – Chủ tịch Hội Ô tô và Thiết bị động lực TP.HCM cần có thêm nguồn lực tài chính, chính sách hỗ trợ mạnh mẽ hơn cho người dân và doanh nghiệp, đặc biệt là trong quá trình chuyển đổi từ xe động cơ đốt trong sang xe điện, xe hybrid:

“Tuy nhiên, để chuyển đổi xanh thực sự và giảm ô nhiễm một cách hiệu quả, chúng ta cần những nỗ lực rất lớn, cùng với nguồn lực tài chính đủ mạnh… Ở nhiều nước, khi người dân mua xe điện hoặc xe hybrid đều nhận được những chính sách hỗ trợ rất cụ thể.

Ở Việt Nam cũng đã có hỗ trợ, nhưng hiện nay chủ yếu mới dừng ở việc miễn lệ phí trước bạ, theo tôi là vẫn chưa đủ để tạo động lực mạnh cho người dân chuyển đổi.”

Cùng với đó, theo các chuyên gia, phát triển giao thông xanh cũng cần đi kèm với hoàn thiện hạ tầng năng lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật cho phương tiện mới và chuẩn bị nguồn nhân lực phù hợp. PGS.TS Phạm Xuân Mai – Cố vấn Khoa Công nghệ ô tô và Kỹ thuật hàng không, Trường Đại học Công nghệ miền Đông  cho rằng cùng với lộ trình siết khí thải xe xăng, dầu, Việt Nam cũng cần sớm ban hành các tiêu chuẩn đầy đủ đối với xe điện để bảo đảm mục tiêu phát thải ròng bằng không một cách thực chất:

“Chắc chắn trong thời gian tới, Nhà nước sẽ ban hành các tiêu chuẩn cụ thể đối với xe điện, đặc biệt là tiêu chuẩn kiểm soát về pin và nguồn năng lượng điện sử dụng. Mục tiêu là bảo đảm xe điện thực sự hướng tới phát thải ròng bằng không, tức là không chỉ ở đầu ra trong quá trình vận hành, mà cả ở đầu vào từ nguồn năng lượng cung cấp.”

Có thể thấy, việc áp dụng quy chuẩn khí thải mới từ ngày 1/3 không chỉ là một thay đổi trong quy trình đăng kiểm. Đây là tín hiệu cho thấy Việt Nam đang từng bước đi vào giai đoạn kiểm soát chặt hơn phát thải từ giao thông, lĩnh vực có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng không khí và sức khỏe người dân đô thị.

Đã đến lúc không thể dễ dãi

Từ ngày 1/3/2026, quy trình kiểm định khí thải ô tô theo tiêu chuẩn mới đã chính thức được áp dụng trên toàn quốc. Đây không chỉ là thay đổi trong kỹ thuật đăng kiểm mà còn là một bước đi quan trọng trong lộ trình kiểm soát ô nhiễm không khí từ giao thông, nguồn phát thải lớn tại các đô thị hiện nay.

Rõ ràng đây là chủ trương đúng và cần thiết vì trong nhiều năm qua, chất lượng không khí tại các thành phố lớn như Hà Nội hay TP.HCM ngày càng đáng lo ngại. Bên cạnh hoạt động công nghiệp và xây dựng, giao thông được xem là một trong những nguồn gây ô nhiễm chính, đặc biệt là từ những phương tiện cũ, động cơ xuống cấp hoặc không được bảo dưỡng định kỳ. Việc kiểm soát khí thải vì vậy là một giải pháp quan trọng nhằm giảm phát thải và cải thiện môi trường sống cho người dân đô thị.

Tuy nhiên, sau hơn một tuần triển khai, nhiều chủ phương tiện, đặc biệt với các xe đã sử dụng lâu năm tỏ ra lo lắng. Phương pháp kiểm tra khí thải mới yêu cầu tăng ga tối đa để đo lượng phát thải, điều mà trong điều kiện sử dụng thông thường người lái xe hiếm khi thực hiện. Điều này khiến không ít người e ngại  khi có thể khiến chiếc xe vốn đang “ốm yếu” lộ bệnh.

Bên cạnh đó, việc siết tiêu chuẩn khí thải cũng có thể khiến một số xe không đạt yêu cầu ngay trong lần kiểm định đầu tiên, buộc chủ phương tiện phải bảo dưỡng, sửa chữa hoặc thay thế một số bộ phận. Với nhiều gia đình, chiếc ô tô không chỉ là phương tiện đi lại mà còn là tài sản lớn, thậm chí là công cụ mưu sinh. Vì vậy, những chi phí phát sinh luôn là điều khiến người dân cân nhắc.

Nhưng nếu không siết khí thải bây giờ, thì đến bao giờ? Trong khi hầu hết các quốc gia phát triển đều đã áp dụng những tiêu chuẩn khí thải nghiêm ngặt từ nhiều năm trước. Việc Việt Nam từng bước nâng chuẩn kiểm soát phát thải là phù hợp với xu thế chung, đồng thời góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Vấn đề quan trọng là cách triển khai cần có lộ trình hợp lý và đi kèm những giải pháp hỗ trợ. Đồng thời, các chính sách khuyến khích chuyển đổi sang phương tiện ít phát thải hơn như xe điện, xe hybrid cũng cần được thúc đẩy mạnh mẽ hơn. Bởi mục tiêu cuối cùng của chính sách này không phải là gây khó cho người dân khi đi đăng kiểm, mà là từng bước giảm ô nhiễm, cải thiện chất lượng không khí và hướng tới một hệ thống giao thông bền vững hơn.

Khó chịu nhất thời vì một lần đăng kiểm chặt hơn, vẫn còn dễ chịu hơn rất nhiều so với việc phải sống lâu dài trong một thành phố ngột ngạt. Siết khí thải ô tô, suy cho cùng không phải là siết một thủ tục. Mà là siết lại sự dễ dãi đã kéo dài quá lâu với môi trường sống của chính mình.