Quảng Trị: Giải pháp với tàu “né” vào cảng cá chỉ định

Sau đợt thanh tra lần thứ năm của Ủy ban châu Âu (EC), một trong những khuyến cáo đối với ngành khai thác thủy hải sản Việt Nam liên quan đến việc kiểm soát sản lượng, từ đó đảm bảo truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên ở một số địa phương hiện tượng tàu dịch vụ thu mua hải sản ngay trên biển, “né” vào cảng cá chỉ định vẫn diễn ra, dẫn đến sản lượng thực tế về cảng sai lệch so với thực tế. 

Tin tức đáng chú ý

# Thực hiện chỉ đạo ngày 17/4/2026 của Thanh tra Chính phủ, UBND tỉnh Ninh Bình vừa chỉ đạo tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra nhằm ngăn chặn, xử lý hiệu quả tình trạng khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Cụ thể, tỉnh yêu cầu các sở, ngành, đơn vị liên quan khẩn trương triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát hoạt động khai thác thủy sản trên địa bàn. UBND tỉnh Ninh Bình giao Thanh tra tỉnh chủ trì theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện tại các đơn vị; tổng hợp kết quả chung toàn tỉnh, báo cáo Thanh tra Chính phủ và các cơ quan liên quan. Trên cơ sở đó, kịp thời tham mưu UBND tỉnh chỉ đạo xử lý đối với các nội dung chậm triển khai hoặc vượt thẩm quyền.

# Với quyết tâm cùng cả nước sớm gỡ cảnh báo thẻ vàng của Ủy ban châu Âu (EC), thời gian qua, Phòng An ninh điều tra Công an tỉnh Cà Mau đã triển khai đồng bộ các biện pháp đấu tranh, phòng chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Thống kê từ tháng 1/2019 đến nay, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh đã tiếp nhận, thụ lý 24 vụ việc liên quan IUU, kết thúc điều tra và truy tố 12 vụ với 34 bị can. Đồng thời, đơn vị phối hợp tổ chức 5 phiên tòa xét xử lưu động tại địa bàn xã Sông Đốc đối với 20 bị cáo. Tổng mức hình phạt dành cho các bị cáo là 111 năm 3 tháng tù giam. Các phiên tòa không chỉ xử lý nghiêm minh hành vi vi phạm mà còn có tác dụng tuyên truyền, răn đe mạnh mẽ đến ngư dân ven biển.

# Thực hiện nghiêm kết luận của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu về công tác chống IUU, UBND tỉnh Nghệ An yêu cầu các Sở, ngành, địa phương tiếp tục tập trung lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt các nhiệm vụ chống khai thác IUU, xem đây là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu.

Về phía Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An, đơn vị này có trách nhiệm xây dựng và triển khai kế hoạch thực hiện các khuyến nghị của EC, trong đó phân loại rõ nội dung cần thực hiện ngay, việc nào trung hạn, việc nào dài hạn, đồng thời xác định rõ trách nhiệm, thời hạn hoàn thành.

# Sau đợt làm việc thực tế tại Việt Nam vào tháng 3/2026, đoàn công tác của Ủy ban châu Âu (EC) ghi nhận công tác chống khai thác IUU của Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực, có chuyển biến rõ nét. Tuy nhiên, đoàn công tác của EC cũng chỉ ra một số tồn tại, hạn chế trong công tác theo dõi, kiểm soát, xử lý tàu cá vi phạm; giám sát, truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác.

Trên cơ sở các công điện chỉ đạo của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ, hiện nay, Hà Tĩnh đang tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm khắc phục những nội dung còn tồn tại mà EC khuyến nghị. Nội dung tập trung vào công tác quản lý tàu cá; việc đăng ký, đăng kiểm, lắp đặt thiết bị giám sát hành trình; kiểm soát tàu cá ra vào bến, cảng; truy xuất nguồn gốc thủy sản và trực tiếp hướng dẫn tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh.

Quảng Trị: Giải pháp với tàu “né” vào cảng cá chỉ định

Theo quy định về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), mọi tàu cá khi cập cảng đều phải thực hiện việc ghi chép nhật ký hành trình, kê khai sản lượng đánh bắt. Trong lần làm việc lần thứ năm đầu năm nay, đoàn công tác của Ủy ban châu Âu cũng khuyến cáo về vấn đề kiểm soát sản lượng đánh bắt, từ đó đảm bảo việc truy xuất nguồn gốc khai thác hải sản.

Tuy nhiên, ở một số địa phương vẫn diễn ra hiện tượng tàu dịch vụ thu mua hải sản ngay trên biển, dẫn đến việc kiểm soát sản lượng đánh bắt thực tế về cảng sai lệch so với thực tế, gây khó khăn cho việc kiểm soát của cơ quan quản lý.

Cảng cá Nhật Lệ, thuộc địa bàn phường Đồng Hới, tỉnh Quảng Trị, trong thời gian vừa qua ghi nhận sản lượng đánh bắt của không ít tàu cá thấp hơn so với trước đây. Theo lời của một lão ngư dân, nguyên nhân chủ yếu do các tàu này bán hải sản cho thương lái thu gom tại chỗ thu tiền ngay:

Chủ tàu trong trường hợp này lợi cả đôi đường, vừa tiếp tục chuyến biển, vừa không cần khai báo: “Những chỗ họ thu mua cũng theo giá ngoài chợ, các thuyền nhiều khi người ta không lên cảng họ bán cho thương lái bên ngoài còn mua bán bên ngoài thì ai khai báo với cảng làm gì”…

Sự tiện lợi nhất thời của ngư dân lại là lỗ hổng trong việc kiểm soát sản lượng khi hải sản khi hải sản sang tay giữa biển gây khó khăn cho công tác kiểm kê chủng loại, khối lượng đánh bắt của cơ quan chức năng. Tại cảng cá, các tàu ghi nhật ký đầy đủ nhưng sản lượng chênh lệch rất lớn so với thực tế. Đó là một trong những rào cản trong nỗ lực gỡ thẻ vàng của Ủy ban Châu Âu EC do một lượng không nhỏ hải sản không được kê khai.

Theo ông Lê Ngọc Linh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư tỉnh Quảng Trị, việc kiểm soát sản lượng đánh bắt là nhiệm vụ khó khăn nhất đối với lực lượng chức năng của tỉnh: “Đối với tỉnh Quảng Trị, việc giám sát sản lượng khai thác là việc khó khăn nhất do vậy UBND tỉnh đã chỉ đạo thành lập 3 văn phòng kiểm tra, kiểm soát tại cảng. Các văn phòng này thường xuyên kiểm tra tàu ra vào, phát hiện vi phạm và xử lý vi phạm nếu có. Đặc biệt kiểm tra kỹ, giám sát kỹ nhật ký khai thác của tất cả các tàu đã vào cảng bốc hàng”…

Với 3 văn phòng được thành lập nhằm kiểm soát tại cảng, tỉnh Quảng Trị hoàn toàn có thể làm tốt việc kiểm kê nhưng sản lượng thực tế trên biển hoàn toàn khác. Từ đó dẫn đến câu chuyện khi hải sản không qua cảng, chuỗi truy xuất nguồn gốc bị đứt gãy.

Liên quan vấn đề này, ông Nguyễn Mạnh Tuấn, Phó Trưởng phòng Kinh tế hạ tầng phường Đồng Hới cho biết, phường phối hợp với các ban ngành chức năng trong thời gian gần đây tổ chức kiểm soát rất chặt chẽ đầu ra hải sản:

“Đối với phần quản lý sản lượng đầu vào chỗ Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư cũng như ban quản lý cảng cá sẽ quản lý sản lượng các tàu khi cập cảng Nhật Lệ. Còn về phía địa phương sẽ tổ chức kiểm tra, xác nhận phối hợp với chợ Đồng Hới đảm bảo hải sản qua cảng, qua đó thu thập đầy đủ số liệu báo cáo các cấp có thẩm quyền”…

Để quản lý chặt chẽ hơn nữa tình trạng mua bán hải sản trên biển dẫn đến những khó khăn trong việc truy xuất nguồn gốc, tỉnh Quảng Trị nói riêng, các tỉnh ven biển nói chung cần siết chặt quản lý tàu hậu cần. Theo đó, chỉ những tàu thu mua được cấp phép, có thiết bị giám sát hành trình và cam kết ghi chép sản lượng mới được phép hoạt động.

Ngoài ra, hạ tầng cảng cá cũng cần được nâng cấp, khơi thông luồng lạch giúp cho tàu thuyền đi lại thuận tiện, hiện đại hóa quy trình bốc dỡ, giảm thời gian chờ đợi, hỗ trợ giá và kết nối thị trường, tạo điều kiện thuận lợi cho bà con. Qua đó, đảm bảo sự minh bạch về sản lượng hải sản theo đúng khuyến cáo của Ủy ban châu Âu EC.

Quy định về sản lượng đánh bắt hải sản

Quy định về sản lượng đánh bắt hải sản hiện nay được quản lý chặt chẽ thông qua hệ thống hạn ngạch (quota) nhằm bảo vệ nguồn lợi thủy sản bền vững, căn cứ theo Luật Thủy sản 2017 và các văn bản hướng dẫn mới nhất như Nghị định 38/2024 và Nghị định 301/2025. Cụ thể như sau:

1. Cơ chế quản lý bằng hạn ngạch (Quota)

Thay vì đánh bắt tự do, sản lượng khai thác được kiểm soát thông qua số lượng Giấy phép khai thác thủy sản. Hạn ngạch này được xác định dựa trên: Kết quả điều tra trữ lượng: Trữ lượng nguồn lợi thủy sản thực tế và sản lượng cho phép khai thác bền vững tối đa.

Hạn ngạch theo loài: Đối với các loài thủy sản di cư xa hoặc sống theo đàn, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn sẽ công bố sản lượng cụ thể cho phép khai thác theo từng loài.

Phân cấp quản lý:

Vùng khơi: Do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn công bố và giao hạn ngạch cho từng tỉnh.

Vùng lộng và ven bờ: Do UBND cấp tỉnh xác định và công bố hạn ngạch phù hợp với nguồn lợi địa phương.

2. Các quy định hạn chế để bảo vệ sản lượng

Pháp luật nghiêm cấm các hành vi xâm phạm đến khả năng phục hồi sản lượng tự nhiên:

Kích thước đánh bắt: Cấm khai thác các loài thủy sản chưa đạt kích thước tối thiểu theo quy định.

Khu vực và thời gian cấm: Cấm đánh bắt tại các vùng bảo tồn, vùng cấm khai thác có thời hạn (đặc biệt là vào mùa sinh sản).

Ngư cụ bị cấm: Nghiêm cấm sử dụng chất nổ, chất độc, dòng điện hoặc các mắt lưới nhỏ hơn kích thước quy định để tận diệt hải sản.

3. Trách nhiệm báo cáo và giám sát (IUU)

Để kiểm soát sản lượng thực tế, ngư dân phải tuân thủ các quy định về chống khai thác bất hợp pháp (IUU):

Ghi nhật ký khai thác: Tàu cá phải ghi chép và báo cáo sản lượng đánh bắt khi về cảng để cơ quan chức năng xác nhận nguồn gốc.

Thiết bị giám sát hành trình (VMS): Bắt buộc đối với tàu có chiều dài từ 15 mét trở lên để kiểm soát vùng hoạt động và ngăn chặn đánh bắt sai vùng quy định.

4. Chế tài xử phạt

Vi phạm về sản lượng và quy định đánh bắt có thể bị xử lý dưới các hình thức:

Xử phạt hành chính: Phạt tiền từ hàng chục đến hàng trăm triệu đồng đối với hành vi khai thác không phép hoặc sai hạn ngạch.

Xử lý hình sự: Theo Điều 242 Bộ luật Hình sự, hành vi vi phạm nghiêm trọng về bảo vệ nguồn lợi thủy sản có thể bị phạt tù từ 6 tháng đến 10 năm hoặc phạt tiền đến 5 tỷ đồng đối với pháp nhân.