Quá tải rác thải, thách thức của ĐBSCL

Tình trạng chậm thu gom rác tại khu dân cư, những bãi rác tồn đọng hàng trăm nghìn tấn, rác tích tụ theo thời gian dài đã tạo thành những “điểm đen” về ô nhiễm môi trường, tác động xấu đến cuộc sống người dân. Việc sớm hoàn thiện cơ chế tài chính, đẩy nhanh các dự án xử lý và nâng cao năng lực thu gom rác đang là yêu cầu cấp bách nhất hiện nay, đòi hỏi các địa phương phải cấp tốc thực hiện. 

“Điểm đen” về ô nhiễm môi trường

Đến bãi rác Thới An Hội ( xã Thới An Hội, TP. Cần Thơ) vào lúc mưa dầm, không khí quá ẩm đã khiến khu vực này càng thêm ngột ngạt. “Núi rác” tồn đọng đủ loại: từ xương cá, hộp nhựa, thức ăn thừa, bọc ni lông,… đang sinh ra ấu trùng. Vợ chồng bà Đ.N.D. lắc đầu cho biết, chỉ cần một cơn gió cuốn qua, bọc nilông bay thẳng vô nhà, những loại rác sinh hoạt tanh hôi nồng nặc bao trùm môi trường không khí ở vùng quê hẻo lánh:

“Ô nhiễm quá cái nó sinh ra con dòi và muỗi, nước thì chảy lênh láng. Bãi rác này thu gom nhiều quá mà xử lý không được đã khiến nó hôi thối, bà con xung quanh chịu không nỗi. Cũng mong địa phương sắp xếp xử lý dùm cái bãi rác này”.

Bãi rác Thới An Hội đã “phình to” từ 10.000 tấn lên 20.000 tấn là một trong số nhiều bãi chứa rác ở Cần Thơ đang “kêu cứu”. Toàn thành phố này có 1.700 tấn rác sinh hoạt thải ra mỗi ngày, trong 29 bãi lưu chứa, có 7 bãi đã quá tải và 5 bãi sắp đầy. Phí thu gom rác tăng lên 52.000 đồng/hộ/tháng nhưng từng lúc, từng nơi, rác không được thu gom triệt để trong khu dân cư đã dẫn đến nhiều bức xúc. Ông Đinh Việt Sơn – Phó Chi cục trưởng Chi cục Môi trường (Sở NN&MT TP. Cần Thơ) nhìn nhận:

“Một số đơn vị đấu thầu chưa mạnh dạng đầu tư trang thiết bị thu gom hiện đại mà toàn là xe thô sơ nên không đảm bảo vệ sinh. Trong lần đấu thầu 3 năm kế tiếp chúng tôi kiên quyết yêu cầu đơn vị trúng thầu phải đầu tư thiết bị thu gom hiện đại, để không rỉ nước và rơi vãi rác trên đường thu gom”.

Tại Đồng Tháp, hàng loạt bãi rác cũng đang chịu sức ép lớn, nghiêm trọng nhất là bãi rác Long Chánh (phường Bình Xuân) đang tồn đọng hơn 40.000 tấn. Chẳng những gây ô nhiễm từ nước rỉ và mùi hôi, bãi rác này cũng chưa được quan tâm đúng mức nên thường xuyên bốc cháy vào mùa khô. Ông Nguyễn Văn Tèo và một số hộ dân sống gần đó bức xúc:

"Nửa đêm lửa bốc cháy dữ lắm, cháy âm ỉ từ phía dưới rồi bùng lên. Có hôm lực lượng công ty đô thị phải đưa xe lên bơm nước chữa cháy rất vất vả."

"Nước đen từ bãi rác làm hư lúa luôn, hít phải mùi từ bãi rác rất nguy hiểm, bị bệnh hoài."

"Ruồi thì bu kín người, sức khỏe chắc chắn bị ảnh hưởng. Không chỉ rác sinh hoạt mà cả nước hút hầm cầu cũng đổ về đây."

Tượng tự, tỉnh Cà Mau, An Giang, Vĩnh Long cũng đang gặp áp lực về vấn đề xử lý rác thải, mỗi tháng đều phải nén lượng rác cũ để chất thêm rác mới. Khu vực ĐBSCL đang thải ra môi trường hơn 4.000 tấn rác nhưng lượng rác thu gom chỉ đạt khoảng 70%.

Toàn vùng hiện chỉ có hai khu xử lý rác liên tỉnh đạt chuẩn hoạt động, còn lại hầu hết các địa phương vẫn duy trì phương pháp chôn lấp tự nhiên bằng công nghệ lạc hậu.

Khối lượng rác tích tụ lâu dần đã tồn đọng lên đến vài trăm nghìn tấn, các bãi: An Hiệp (tỉnh Vĩnh Long), Tân Tạo (tỉnh Cà Mau) Đông Thắng (thành phố Cần Thơ),… thường xuyên bị người dân phản ứng vì ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Sức khỏe người dân bị đe dọa và sinh kế của hàng nghìn hộ dân cũng đang bị ảnh hưởng.

Giải quyết rác thải tồn đọng chậm chạp so với tốc độ đô thị hoá

Để giải quyết thực trạng này, các địa phương cho biết đang phối hợp với các xã, phường tuyên truyền cho người dân kiểm tra, xử phạt các hành vi xả rác không đúng quy định. Song song đó, khẩn trương xây dựng các điểm tập kết rác, trạm trung chuyển rác theo quy hoạch phân khu chức năng. Đặc biệt, chấn chỉnh công tác thu gom bằng cách thay thế những đơn vị kém năng lực.

Ông Ngô Thái Chân – Giám đốc Sở NN&MT TP. Cần Thơ khẳng định: “Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tham mưu cho UBND TP. Cần Thơ ban hành văn bản hướng dẫn các xã/phường. Từ 1/4/2026 đến 30/9/2026 được phép chỉ định thầu thu gom, UBND xã/phường được chọn những đơn vị nào đủ năng lực, đủ điều kiện, đủ năng lực tài chính và có kinh nghiệm thực hiện thì được phép chỉ định thầu thu gom. Từ sau tháng 9/2026 trở về sau, UBND được quyền lựa chọn và đặt hàng đơn vị thu gom”.

Về hướng xử lý đối với các bãi rác cũ, ông Võ Văn Lên - Phó Giám đốc Sở NN&MT tỉnh An Giang cho biết:

“Hiện nay, UBND tỉnh đang chỉ đạo kêu gọi đầu tư, xã hội hoá đối với xử lý các bãi rác đã đóng cửa nhưng còn lượng rác tồn đọng bằng công nghệ RDF. Trên cơ sở bãi rác cũ sẽ tận dụng lại rác để chế biến thành các nguyên liệu phục vụ cho lò nung xi măng và làm nguyên liệu đốt phục vụ cho lò hơi và phát điện. Đối với bãi rác đã đóng cửa và đang hiện hữu thì công nghệ RDF đang đề xuất áp dụng và kêu gọi đầu tư có rất nhiều doanh nghiệp đã đăng ký. Trong thời gian ngắn nhất sở sẽ tham mưu để thí điểm xử lý một số bãi rác”.

Riêng phương án đóng cửa bãi rác Long Chánh (Phường Bình Xuân, tỉnh Đồng Tháp), ông Lê Phước Phong - Phó Chủ tịch UBND phường Bình Xuân cho biết, rất “nóng ruột” chờ đợi từ UBND tỉnh:

“Bãi rác Long Chánh hiện đã quá tải, chính quyền địa phương đã kiến nghị UBND tỉnh cho phương án xử lý. Mới đây qua cuộc họp, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã đề xuất Sở Tài chính bố trí vốn để hoàn thổ và đóng cửa bãi rác. Tuy nhiên, hiện chưa thể đóng cửa ngay vì phải chờ nhà máy xử lý rác tại bãi rác Tân Lập hoàn thiện mới đưa rác từ đây sang đó rồi đóng cửa”.

Giải quyết rác thải tồn đọng tại Đồng bằng sông Cửu Long thời điểm hiện tại được đánh giá là quá chậm so với quá trình đô thị hóa của vùng. Vì vậy, xử lý vấn đề rác thải đang đòi hỏi địa phương phải tiến hành các biện pháp khẩn cấp nhằm cứu lấy nguồn nước, tầng ngầm và sinh kế của người dân. Khi các bãi rác thô sơ khắp vùng liên tục quá tải và rò rỉ độc tố, từng ngày trì hoãn là một ngày môi trường sống bị đầu độc nghiêm trọng hơn.