Phức tạp các hành vi nghi vi phạm IUU ở vùng biển Tây Nam

Bên cạnh đó, các cấp ủy Đảng cũng đã giao trách nhiệm cụ thể cho từng địa phương, kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi cố tình ngắt kết nối hoặc tháo rời thiết bị giám sát hành trình (VMS).

Từ bờ ra khơi – Biên phòng Huế dựng “lá chắn” chống khai thác IUU

Khánh Hòa: Chung tay giữ ngư trường – Vững nghề cá, nói không với IUU

Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 4 bắt giữ tàu cá có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng về IUU

Từ khai thác sang nuôi biển: Lối ra cho ngư dân thời IUU

Giữa mênh mông sóng nước vùng biển Tây Nam, sáng 7/7 vừa qua, một tình huống bất thường xuất hiện trên màn hình theo dõi của lực lượng Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 4.

Sau quá trình tiếp cận, kiểm tra trên vùng biển Cà Mau, một tàu cá dài gần 26 mét mang số hiệu giả bị phát hiện có nhiều dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng các quy định về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Điều khiến lực lượng làm nhiệm vụ đặc biệt chú ý là trên tàu có tới 3 thiết bị giám sát hành trình (VMS), nhưng 2 thiết bị đã bị ngắt nguồn. Đây là hành vi nghi nhằm đối phó với cơ quan chức năng, xảy ra đúng thời điểm các quy định siết chặt quản lý đối với nhóm tàu cá lớn chính thức được áp dụng từ ngày 1/7.

Chào anh, chúng tôi là Cảnh sát biển Việt Nam đang thực hiện tuần tra tại khu vực. Đề nghị anh cho biết họ tên, năm sinh và hộ khẩu thường trú?

- Tôi tên là Võ Minh Quốc, sinh năm 1993, địa chỉ xã Mỹ Thuận, tỉnh An Giang.

Anh cho biết số hiệu tàu và tàu anh đang vận chuyển gì?

- Tàu số hiệu KG 95789 TS, tàu tôi chở 3 máy giám sát VMS để tránh giám sát của cơ quan chức năng...

Đằng sau lời khai ngắn ngủi ấy là một thủ đoạn mà các lực lượng thực thi pháp luật trên biển đã nhiều lần cảnh báo. Khi thiết bị giám sát hành trình bị tắt, bị tháo rời hoặc chuyển sang tàu khác, toàn bộ hành trình khai thác thực tế của tàu cá sẽ không còn được ghi nhận đầy đủ.

Điều đó đồng nghĩa với nguy cơ tàu vượt ranh giới trên biển, khai thác trái phép ở vùng biển nước ngoài hoặc che giấu hoạt động khai thác bất hợp pháp.

Thế nhưng, vụ việc này không phải là một sự phát hiện ngẫu nhiên. Đó là kết quả của những tháng ngày bền bỉ bám biển của cán bộ, chiến sĩ Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 4. Trong suốt 6 tháng đầu năm nay, đơn vị đã tổ chức 177 lượt tàu, xuồng thực hiện nhiệm vụ trực sẵn sàng chiến đấu, tuần tra, kiểm soát, thực thi pháp luật và chống khai thác IUU, với tổng hành trình hơn 47.000 hải lý an toàn.

Hơn 47.000 hải lý không chỉ là những con số khô khan. Đó là ngày tháng lênh đênh giữa sóng lớn, là những ca trực xuyên đêm trên vùng biển tiếp giáp Malaysia, Thái Lan và Campuchia; là những lần kiên trì truy tìm các tàu cá có dấu hiệu bất thường để kịp thời ngăn chặn vi phạm trước khi quá muộn.

Từ trong quý 2 năm 2026, qua hệ thống giám sát hành trình nghề cá khu vực biển Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 4 quản lý có khoảng 26.702 chuyến tàu cá hoạt động khu vực giáp ranh Việt Nam - Malaysia - Thái Lan. Cơ quan chức năng đã gọi điện tuyên truyền, nhắc nhở cho 1.037 chủ tàu/1.037 lượt tàu cá mất tín hiệu giám sát hành trình, có nguy cơ vượt ranh cao; các chủ tàu đều chấp hành quy định, bật lại thiết bị giám sát hành trình.

Các lực lượng thực hiện nhiệm vụ trên biển phát hiện, kiểm tra, bắt giữ, đưa về bờ xử lý 2 vụ, 2 tàu cá và 35 thuyền viên vi phạm nghiêm trọng về IUU; kiểm tra, xử phạt 93 vụ/93 tàu cá, với tổng số tiền xử tiền xử phạt: 1.592.875.000 đồng.

Quá trình tuần tra, kiểm soát kết hợp tuyên truyền pháp luật trực tiếp cho 3.596 lượt tàu/23.604 lượt thuyền viên, phát 13.492 tờ rơi các loại, tặng 2.585 cờ Tổ quốc; tuyên truyền gián tiếp cho 361 lượt tàu/2.2742 lượt thuyền viên.

Tuyên truyền qua máy liên lạc nghề cá 10.579 tàu cá/81.033 lượt thuyền viên, góp phần nâng cao nhận thức pháp luật, hạn chế tình trạng ngư dân xâm phạm vùng biển nước ngoài khai thác hải sản trái phép.

Tổ chức tuyên truyền về chống khai thác IUU trên địa bàn Cà Mau, Cần Thơ cho 1.400 cán bộ, nhân dân, sinh viên. Tổ chức 2 “Phiên tòa giả định” chống khai thác IUU cho 500 cán bộ, nhân dân tại Tây Yên (Đặc khu Phú Quốc, An Giang) và nhiều hoạt động tuyên truyền chống khai thác IUU khác.

Chia sẻ về những khó khăn trong quá trình làm nhiệm vụ, Trung tá Bùi Xuân Nhớ, Phó Trưởng phòng Pháp luật, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 4 cho biết:

"Cái khó khăn về khách quan như đồng chí biết là thời tiết, sóng gió, việc cập mạn tàu rất khó. Thứ hai nữa là tàu cá của họ không phải lúc nào cũng duy trì thường xuyên trên kênh liên lạc nghề cá, dẫn đến khi mình tiếp cận mà mình trao đổi thông tin thì hơi khó.

Anh em cũng phải tìm các biện pháp từ ở trên biển, trực tiếp trên biển và liên hệ về trung tâm chỉ huy để liên hệ với chủ tàu để họ mở lên kênh thông tin liên lạc để có sự kết nối. Và sau khi kết nối được thì việc triển khai kiểm tra trực tiếp thì nó dễ dàng hơn".

Khó khăn là vậy, nhưng các tổ công tác vẫn kiên trì bám biển ngày đêm, bởi phía sau mỗi chuyến tuần tra không chỉ là nhiệm vụ xử lý vi phạm, mà còn là mục tiêu bảo vệ ngư dân làm ăn chân chính, giữ gìn uy tín của thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Thực tế cho thấy, phần lớn bà con ngư dân hiện nay đã hiểu rõ ý nghĩa của việc chống khai thác IUU. Thiết bị giám sát hành trình VMS được duy trì liên tục không chỉ giúp cơ quan chức năng theo dõi hoạt động tàu cá, mà còn là "chiếc phao điện tử" hỗ trợ tìm kiếm cứu nạn khi tàu gặp sự cố trên biển. Nhờ công tác tuyên truyền thường xuyên của lực lượng Cảnh sát biển, Biên phòng, Kiểm ngư và chính quyền địa phương, nhận thức của ngư dân đã có nhiều chuyển biến tích cực.

Tuy nhiên, vẫn còn một bộ phận nhỏ vì lợi ích trước mắt mà cố tình vi phạm. Theo Trung tá Bùi Xuân Nhớ, hiện nay chế tài xử lý đối với các hành vi vi phạm IUU đã được siết chặt hơn rất nhiều.

"Cơ bản bà con đã chấp hành và nắm được các quy định về IUU, tuy nhiên vẫn còn một số nhỏ bà con nhận thức chưa đầy đủ về IUU nên vẫn còn vi phạm nhưng đã giảm nhiều. Ngoài xử lý hành chính, hiện tại theo Nghị quyết 04 chúng ta đã xử lý hình sự. Cảnh sát biển Việt Nam đã chuyển hồ sơ nhiều vụ việc liên quan đến IUU cho lực lượng Công an, trong đó nhiều vụ việc đã khởi tố và phạt tù".

Mỗi lần cố tình tắt thiết bị VMS, mỗi lần sử dụng số hiệu giả hay tìm cách qua mặt lực lượng chức năng không chỉ khiến bản thân đối mặt với nguy cơ xử phạt rất nặng, mà còn ảnh hưởng đến nỗ lực chung của cả nước trong việc gỡ cảnh báo "thẻ vàng" của Ủy ban châu Âu (EC).

Và trên những vùng biển Tây Nam, những con tàu mang màu cờ Tổ quốc của lực lượng Cảnh sát biển vẫn ngày đêm nối dài hành trình hơn 47.000 hải lý ấy. Họ không chỉ tuần tra, kiểm soát hay xử lý vi phạm, mà còn là những người đồng hành cùng ngư dân, góp phần xây dựng một nghề cá minh bạch, có trách nhiệm và phát triển bền vững.

Để tránh các rủi ro pháp lý lớn và bảo vệ tài sản của chính gia đình mình, mục Ngư dân cần nhớ hôm nay xin cập nhật các quy định xử lý vi phạm mới nhất được áp dụng cực kỳ nghiêm khắc theo Nghị định số 246/2026 Chính phủ:

Các hành vi vi phạm IUU nghiêm trọng như: đưa tàu cá Việt Nam đi khai thác thủy sản trái phép ở vùng biển nước ngoài, hay sử dụng tàu cá có chiều dài từ 24 mét trở lên mà không có giấy phép khai thác... sẽ bị xử phạt hành chính ở mức kịch trần lên tới 1 tỷ đồng đối với cá nhân, và lên đến 2 tỷ đồng đối với tổ chức.

Đi kèm với mức phạt tiền cực nặng, các cá nhân, tổ chức vi phạm IUU nghiêm trọng còn phải chịu hình phạt bổ sung là tịch thu hoàn toàn tàu cá, tịch thu tang vật thủy sản đánh bắt trái phép và tước quyền sử dụng Giấy phép khai thác thủy sản.

Đối với các hành vi cố tình vi phạm nghiêm trọng như tháo, gửi thiết bị giám sát hành trình VMS sang tàu khác để trục lợi, ngắt kết nối trái phép để đưa tàu đi đánh bắt lậu ở nước ngoài, hoặc giả mạo hồ sơ, giấy tờ... chủ tàu và thuyền trưởng hoàn toàn có thể bị khởi tố và xử lý hình sự (phạt tù giam) theo quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam.