Phạt tới 14 triệu với xe cá nhân chở khách thu tiền: Ai vi phạm và làm sao phát hiện?

Trên thực tế, ranh giới giữa việc chở bạn bè, người quen và hành vi kinh doanh vận tải trái phép lại rất mong manh, khiến không ít người dân băn khoăn về việc triển khai thực tế.

Để có cái nhìn rõ hơn về vấn đề này, PV VOV Giao thông đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Ngọc Quang, chuyên gia giao thông của Tổ chức HealthBridge Canada tại Việt Nam.

PV: Thưa ông, nghị định 238 quy định mức phạt khá nặng đối với xe cá nhân chở khách thu tiền trái quy định. Tuy nhiên, nhiều người cho rằng rất khó phân biệt giữa việc bạn bè đi cùng xe với nhau, họ cùng góp tiền đổ xăng so với hành vi kinh doanh vận tải trái phép. Vậy nếu không có tiêu chí thật rõ ràng thì liệu có dẫn đến nguy cơ xử phạt nhầm hay không? Và lực lượng chức năng sẽ căn cứ vào những dấu hiệu nào để kết luận một phương tiện đang kinh doanh trái phép?

Chuyên gia Nguyễn Ngọc Quang: Tôi cho rằng vấn đề thứ nhất là định nghĩa xe cá nhân là xe từ bao nhiêu chỗ. Theo như tôi hiểu thì nghị định này sẽ rất phù hợp với các loại phương tiện vận chuyển lượng hành khách lớn, có thể là xe từ 16 chỗ trở lên rất phù hợp. Đối với xe cá nhân thì người ta có thể hoàn toàn chở bạn bè hoặc là chở những người quen biết và người ta có thể không phải là kinh doanh và rất khó phân biệt.

Làm sao để phân biệt được đấy là người ta kinh doanh để lấy tiền hay là chở bạn bè, người thân, cho đi nhờ. Và nếu như cảnh sát giao thông thực hiện việc đó thì sẽ tạo ra một áp lực đối với người dân và là vấn đề rất phức tạp trong việc chứng minh đâu là khách kinh doanh và đâu là người thân hoặc người quen đi nhờ xe. Tôi cho rằng quy định này sẽ phù hợp khi định nghĩa lại đối với phương tiện chở khách, có thể là từ 16 chỗ trở lên.

PV: Vâng, ông có thể nói kỹ hơn về những dấu hiệu giúp cho lực lượng chức năng, đơn vị thực thi pháp luật căn cứ vào đó để có thể kết luận hành vi được cho là vi phạm hay không?

Chuyên gia Nguyễn Ngọc Quang: Tôi nghĩ là rất khó. Ở góc độ cá nhân thì tôi cho rằng cảnh sát giao thông không có căn cứ gì để có thể phân biệt được đấy là người quen, người thân của họ đi nhờ xe, đi cùng xe hoặc họ hàng chẳng hạn.

Do đó, việc mà người ta chở khách để kinh doanh lấy tiền, cũng rất là khó, không có gì chứng minh được. Và khi người lái xe có kinh doanh thật sự đi chăng nữa thì cũng rất khó để chứng minh được việc người ta thu tiền.

PV: Vâng, chúng ta nói thêm về câu chuyện áp dụng trong thực tế, nhiều xe cá nhân hiện nay vẫn nhận khách qua các hội nhóm trên mạng xã hội, các ứng dụng nhắn tin hoặc là hình thức đi xe ghép thì có ý kiến cho rằng, quy định mới thì nghe rất chặt chẽ nhưng việc phát hiện và chứng minh hành vi thu tiền thì không hề dễ, như ông vừa mới nói, vậy theo ông liệu nghị định mới có nguy cơ xảy ra chuyện “mạnh trên giấy” nhưng khó xử lý ngoài thực tế hay không?

Chuyên gia Nguyễn Ngọc Quang: Chắc chắn là thế, để thực thi được, phía cảnh sát giao thông muốn làm chặt chẽ liên quan đến những phương tiện năm chỗ, bảy chỗ trở xuống mà người ta chở khách thì chỉ có thể lấy các bằng chứng trên mạng xã hội, người ta đón khách, người ta có những hợp đồng giao dịch thì mới chứng minh được. Còn không thì rất là khó.

PV: Có ý kiến cho rằng nhu cầu đi xe ghép hoặc thuê xe cá nhân xuất phát từ việc ở nhiều địa phương, vận tải công cộng còn thiếu hoặc xe hợp đồng hợp pháp lại chưa đáp ứng được nhu cầu của người dân. Vậy nếu chỉ tăng mức xử phạt mà chưa giải quyết được nhu cầu đi lại thì liệu vận tải trái phép có thực sự giảm đi hay không, thưa ông?

Chuyên gia Nguyễn Ngọc Quang: Tôi nghĩ là không thể giảm được, và đấy là nhu cầu thực tế. Và việc một người dân bình thường, ngay bản thân tôi, khi tôi xuống sân bay, có những xe đi ghép như thế cũng rất phù hợp, thuận lợi và hợp với điều kiện kinh tế của tôi.

Đấy là nhu cầu và lực lượng chức năng cũng không thể nào đủ lực lượng để có thể quản lý được việc đó, nên tôi cho rằng: thay vì quản lý những phương tiện có số lượng hành khách nhỏ như thế, thì chúng ta có thể chấp nhận và chúng ta chỉ quản lý đối với những phương tiện có lượng hành khách lớn hơn.

Vậy với các nước trên thế giới, những câu chuyện tương tự, ông có thể chia sẻ để giúp cho việc áp dụng nghị định mới vào cuộc sống được hiệu quả hơn?

Chuyên gia Nguyễn Ngọc Quang: Thực ra tôi cũng ở châu Âu rồi và việc đi xe ghép là rất bình thường và không ai quản lý việc đó, và thực tế người ta cũng không quản lý được, xã hội có thể chấp nhận và đấy là phù hợp với nhu cầu thực tế, và cũng không đủ lực lượng cũng như không đủ công cụ để có thể quản lý được.

PV: Một nội dung nữa đó là xe hợp đồng trá hình, một trong những vấn đề gây nhức nhối trong thời gian vừa qua. Vậy thì theo ông để thực sự hiệu quả với Nghị định 238, liên quan đến nhóm xe hợp đồng trá hình, thì chúng ta nên triển khai ra sao để đạt được mục tiêu thưa ông?

Chuyên gia Nguyễn Ngọc Quang: Vấn đề này liên quan đến đảm bảo sự công bằng cho các phương tiện vận chuyển hành khách mà người ta có đăng ký. Bởi lẽ đối với phương tiện mà người ta đăng ký ở các bến xe, bãi xe hoặc là đăng ký với ngành giao thông thì người ta sẽ phải nộp thuế. Còn các phương tiện này thì sẽ trốn thuế, không nộp thuế.

Quản lý thì đúng nhưng mà làm sao để có thể thực thi được, làm sao để có thể làm cho các phương tiện vận chuyển đó người ta chấp nhận, và anh có đủ công cụ để có thể quản lý một cách thông minh thì thực sự là khó. Với quy định hiện nay, tôi nghĩ là nó chưa đủ công cụ quản lý và khó thực thi.

PV: Vâng, chúng ta đã bàn về thực trạng, bàn về những nguyên nhân. Vậy giải pháp thì sao? Khi chúng ta có Nghị định 238, những quy định mới, mục tiêu hướng tới của cơ quan chức năng đó là đảm bảo an toàn giao thông, đảm bảo tính minh bạch, công bằng, vậy về giải pháp thì với kinh nghiệm của ông tại Việt Nam cũng như trên thế giới, ông có đề xuất, hiến kế nào để việc thực thi được hiệu quả?

Chuyên gia Nguyễn Ngọc Quang: Tôi cho rằng chúng ta sẽ phân làm hai dạng phương tiện vận chuyển hành khách, phương tiện nào có lượng hành khách lớn, từ 16 chỗ trở lên thì chúng ta sẽ quản lý, chắc chắn là sẽ dễ quản lý hơn.

Còn với các phương tiện từ 9 chỗ trở xuống là đối tượng khó quản lý, thì lực lượng chức năng có thể theo dõi thêm thông tin ở trên trang mạng xã hội, các trang đi xe ghép và nếu như phát hiện các biển số xe chở khách như vậy thì có thể theo dõi, từ đó kiểm tra đột xuất, như vậy có thể là việc quản lý nó sẽ tốt hơn.

Vâng, xin cảm ơn ông.