Phạt mạng xã hội nếu tự ý sử dụng thông tin cá nhân: Chứng minh vi phạm là một thách thức

Khung xử phạt được áp dụng đối với tổ chức, doanh nghiệp thiết lập mạng xã hội. Bên cạnh đó, dự thảo còn đề xuất xử phạt đối với hành vi không cung cấp thông tin cá nhân, thông tin riêng của người sử dụng có liên quan đến hành vi khủng bố, tội phạm, vi phạm pháp luật theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Quy định này được đưa ra nhằm tăng trách nhiệm phối hợp của các nền tảng mạng xã hội trong công tác bảo đảm an ninh, trật tự và phòng, chống vi phạm pháp luật trên không gian mạng.

Xung quanh nội dung của dự thảo, PV VOVGT có cuộc trao đổi với Luật sư Phạm Thành Tài – Giám đốc Công ty Luật Phạm Danh, Đoàn Luật sư TP.Hà Nội.

PV: Thưa luật sư, ông đánh giá thế nào về đề xuất mới của Bộ Công an, liệu chế tài này đã đủ sức răn đe đối với tình trạng lạm dụng dữ liệu cá nhân đang rất nhức nhối hiện nay chưa?

Luật sư Phạm Thành Tài: Thực tế thời gian qua cho thấy, các hành vi thu thập, mua bán hoặc sử dụng dữ liệu cá nhân diễn ra rất phổ biến và tinh vi; từ việc dùng thông tin để quảng cáo, tiếp thị không mong muốn, đến mạo danh lừa đảo, bôi nhọ hoặc phục vụ các mục đích trái pháp luật khác. Việc nâng cao mức xử phạt có ý nghĩa quan trọng trong việc thiết lập lại kỷ cương và nâng cao ý thức tuân thủ của tổ chức, doanh nghiệp.

Tuy nhiên, nếu xét về hiệu quả răn đe, tôi cho rằng mức phạt này vẫn chủ yếu mang tính cảnh báo đối với các vi phạm phổ biến. Với các doanh nghiệp có nguồn thu lớn từ dữ liệu người dùng, con số này có thể chưa đủ sức răn đe.

Do đó, để đảm bảo hiệu quả thực chất, cần thiết phải kết hợp với các chế tài bổ sung mạnh hơn như: buộc xóa dữ liệu, buộc nộp lại lợi nhuận thu lợi bất hợp pháp, đình chỉ hoạt động, hoặc thậm chí xem xét trách nhiệm hình sự trong những trường hợp cố tình vi phạm với mức độ nghiêm trọng.

PV: Thực tế, dữ liệu cá nhân bị thu thập ngầm và sử dụng vào nhiều mục đích khác nhau trên các nền tảng xuyên biên giới. Theo luật sư, việc chứng minh các nền tảng mạng xã hội “tự ý sử dụng” thông tin của người dùng có phải là một thách thức?

Luật sư Phạm Thành Tài: Việc chứng minh các nền tảng mạng xã hội tự ý sử dụng dữ liệu cá nhân trên thực tế là khá khó khăn và tính khả thi chưa cao. Nguyên nhân trước hết xuất phát từ đặc thù của hoạt động xử lý dữ liệu hiện nay.

Khi dữ liệu được thu thập, phân tích thông qua các thuật toán phức tạp và mang tính ẩn, người dùng gần như không thể nhận biết dữ liệu của mình đang bị sử dụng vào mục đích gì, mức độ nào.

Đối với cơ quan quản lý, thách thức còn lớn hơn trong bối cảnh nhiều nền tảng hoạt động xuyên biên giới không có hiện diện pháp lý hoặc máy chủ tại Việt Nam, dẫn đến hạn chế về thẩm quyền kiểm tra và khả năng thu thập chứng cứ. Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở việc thiếu cơ chế truy vết dòng dữ liệu, thiếu nghĩa vụ minh bạch từ phía doanh nghiệp.

Đặc biệt là sự đồng ý mang tính 'hình thức' của người dùng. Thực tế, người dùng buộc phải chấp nhận điều khoản để tiếp tục sử dụng dịch vụ, nhưng không thực sự hiểu nội dung hay kiểm soát được phạm vi dữ liệu bị khai thác.

Doanh nghiệp có thể viện dẫn sự đồng ý này để hợp thức hóa việc xử lý dữ liệu. Nói cách khác, bên bị xâm phạm không có công cụ chứng minh, còn doanh nghiệp lại nắm toàn bộ dữ liệu và cơ chế hợp pháp hóa. Vì vậy, để nâng cao tính khả thi, cần bổ sung quy định buộc doanh nghiệp lưu trữ, cung cấp nhật ký xử lý dữ liệu và chứng minh được sự đồng ý hợp lệ, rõ ràng của người dùng; đồng thời tăng cường cơ chế hợp tác quốc tế.

PV: Trong lúc chờ các quy định mới chính thức được thông qua và đi vào đời sống, ông có lời khuyên pháp lý nào dành cho người dân để tự bảo vệ dữ liệu cá nhân của mình trên môi trường mạng?

Luật sư Phạm Thành Tài: Trong bối cảnh pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân đang dần hoàn thiện, người dân cần chủ động tự bảo vệ mình. Trước hết là hạn chế chia sẻ thông tin cá nhân, đặc biệt là dữ liệu nhạy cảm trên môi trường mạng. Bên cạnh đó, cần chủ động kiểm soát quyền riêng tư, chỉ cấp quyền truy cập cần thiết cho các ứng dụng và thường xuyên rà soát thiết lập bảo mật.

Đồng thời, người dùng nên đọc và hiểu cơ bản các điều khoản sử dụng để tránh việc đồng ý theo thói quen. Ngoài ra, sử dụng các biện pháp bảo mật như xác thực hai lớp, mật khẩu mạnh cũng rất cần thiết.

Trong trường hợp phát hiện dấu hiệu dữ liệu bị lộ hoặc sử dụng trái phép, người dân nên lưu giữ chứng cứ và kịp thời phản ánh tới cơ quan có thẩm quyền để được bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

PV: Cảm ơn Luật sư Phạm Thành Tài với những phân tích rất cụ thể vừa rồi!