Phạt đến 20 triệu đồng nếu dạy trước chương trình lớp 1, đến 50 triệu đồng nếu ép học thêm

Dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục (sau đây gọi tắt là dự thảo Nghị định xử phạt trong lĩnh vực giáo dục) do Bộ Giáo dục và Đào tạo soạn thảo, gồm 4 Chương, 95 Điều, quy định cụ thể về xử phạt vi phạm hành chính đối với giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học; vi phạm quy định về hoạt động bảo đảm chất lượng và kiểm định chất lượng giáo dục, về dịch vụ giáo dục và hợp tác quốc tế về giáo dục, về hoạt động của trung tâm khác thực hiện nhiệm vụ giáo dục thường xuyên.

Mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực giáo dục đối với cá nhân là 75 triệu đồng, đối với tổ chức là 150 triệu đồng, theo Khoản 1 Điều 4.

Đáng chú ý, vi phạm về thực hiện chương trình giáo dục mầm non như “Tổ chức cho trẻ em học trước chương trình lớp 1” sẽ bị phạt tiền từ 10 - 20 triệu đồng. Cũng với giáo dục mầm non, Điều 12 siết chặt trách nhiệm bảo đảm quyền và sự an toàn của trẻ em.

Cụ thể, dự thảo đề xuất xử phạt từ 20 - 30 triệu đồng đối với các hành vi như: xâm phạm thân thể, nhân phẩm của trẻ em trong cơ sở giáo dục mầm non; thực hiện hành vi bạo lực; bỏ mặc, không giám sát trẻ em; sử dụng, cung cấp hình ảnh, thông tin của trẻ em trái quy định của pháp luật. Trường hợp che giấu, không xử lý hoặc không kịp thời thông báo về hành vi bạo lực, bạo hành, xâm hại trẻ em trong cơ sở giáo dục mầm non bị đề xuất phạt từ 30 - 50 triệu đồng, đồng thời có thể bị đình chỉ hoạt động giáo dục mầm non.

Dự thảo Nghị định xử phạt trong lĩnh vực giáo dục cũng tập trung bảo vệ quyền của người học tại cơ sở giáo dục phổ thông, với quy định tại Điều 27. Các hành vi như: kỷ luật người học không đúng quy định; xúc phạm nhân phẩm, xâm phạm thân thể của người học; thực hiện hành vi bạo lực học đường hoặc để xảy ra bạo lực học đường nghiêm trọng mà không xử lý theo quy định;… dự kiến bị xử phạt cao nhất lên tới 40 triệu đồng, đồng thời thực hiện các hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả:

Bên cạnh đó, Điều 22 dự thảo Nghị định được dành riêng để quy định về quản lý dạy thêm, học thêm - vấn đề luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của dư luận. Các hành vi vi phạm được liệt kê cụ thể như: giáo viên mở lớp dạy thêm có thu tiền cho chính học sinh mình đang giảng dạy tại trường; cắt giảm nội dung dạy học theo kế hoạch để đưa vào dạy thêm; tổ chức hoạt động dạy thêm, học thêm nhằm trục lợi, ép buộc học sinh học thêm trái quy định; hoặc tổ chức dạy thêm có thu tiền khi chưa đáp ứng yêu cầu về đăng ký kinh doanh;… Tùy từng hành vi, mức xử phạt cao nhất lên tới 50 triệu đồng, kèm theo hình thức đình chỉ hoạt động và nhiều biện pháp khắc phục hậu quả.

Dự thảo Nghị định xử phạt trong lĩnh vực giáo dục đang được Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy ý kiến góp ý từ các bộ, ngành, địa phương và lấy ý kiến rộng rãi trong nhân dân. Dự thảo Nghị định sẽ được gửi xin ý kiến thẩm định của Bộ Tư pháp trước khi trình Chính phủ xem xét, ban hành.

Nâng cao ý thức chấp hành pháp luật

Vì sao Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất những quy định mới về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục? PV VOV Giao thông có cuộc trao đổi với bà Nghiêm Thị Hồng Vân - Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Giáo dục và Đào tạo - đơn vị chủ trì soạn thảo Nghị định.

PV: Xin bà cho biết về sự cần thiết ban hành Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục?

Bà Nghiêm Thị Hồng Vân: Thứ nhất, hệ thống pháp luật về giáo dục đã có nhiều thay đổi rất lớn. Quốc hội đã sửa đổi, thay thế và ban hành mới nhiều luật quan trọng như: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục, Luật Giáo dục nghề nghiệp, Luật Giáo dục đại học, Luật Nhà giáo; bên cạnh đó, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý vi phạm hành chính cũng đã được Quốc hội thông qua.

Những thay đổi này làm phát sinh nhiều quan hệ quản lý mới, trong khi các nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục hiện hành chưa cập nhật đầy đủ, dẫn đến có những hành vi chưa có căn cứ xử lý hoặc quy định xử phạt không còn phù hợp.

Thứ hai, mô hình tổ chức bộ máy nhà nước đã có nhiều thay đổi, đặc biệt là việc tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp và sắp xếp lại hệ thống cơ quan thanh tra. Vì vậy, các quy định về thẩm quyền lập biên bản, thẩm quyền xử phạt cũng cần được điều chỉnh để bảo đảm thống nhất với pháp luật hiện hành và thuận lợi trong tổ chức thực hiện.

Thứ ba, thực tiễn giáo dục đã xuất hiện nhiều vấn đề mới gắn với chuyển đổi số và đổi mới quản trị giáo dục như: dạy học trên môi trường số, văn bằng và chứng chỉ điện tử, dữ liệu giáo dục, kiểm định chất lượng, hợp tác quốc tế, các nền tảng giáo dục trực tuyến… Trong khi đó, các nghị định hiện hành chưa có hoặc chưa quy định đầy đủ các hành vi vi phạm trong những lĩnh vực này.

Bên cạnh đó, qua gần 5 năm thực hiện các nghị định xử phạt hiện hành, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổng kết thực tiễn, lấy ý kiến rộng rãi của các bộ, ngành, địa phương, cơ sở giáo dục và ghi nhận nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình áp dụng. Vì vậy, việc xây dựng một nghị định mới thay thế theo hướng đồng bộ, thống nhất và phù hợp bối cảnh phát triển của ngành giáo dục là hết sức cần thiết.

PV: Ban soạn thảo kỳ vọng gì vào Nghị định này nếu được ban hành?

Bà Nghiêm Thị Hồng Vân: Bộ Giáo dục và Đào tạo kỳ vọng rằng khi Nghị định được ban hành và tổ chức thực hiện hiệu quả sẽ góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động giáo dục; tăng cường tính phòng ngừa, răn đe đối với các hành vi vi phạm; đồng thời tạo lập môi trường giáo dục công khai, minh bạch, an toàn và bảo đảm tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người học, nhà giáo và các cơ sở giáo dục.

Một điểm rất quan trọng là dự thảo được thiết kế theo hướng lấy người học làm trung tâm bảo vệ. Bên cạnh các hình thức xử phạt, Nghị định bổ sung nhiều biện pháp khắc phục hậu quả nhằm khôi phục quyền và lợi ích hợp pháp của người học, như: buộc hoàn trả các khoản thu trái quy định, buộc khôi phục dữ liệu, buộc cải chính thông tin, buộc bảo đảm quyền lợi của người học khi cơ sở giáo dục bị đình chỉ hoặc chấm dứt hoạt động.

Đồng thời, Nghị định cũng hướng tới xây dựng môi trường giáo dục an toàn, minh bạch và trách nhiệm hơn. Nhiều hành vi liên quan bảo đảm chất lượng, công khai, trách nhiệm giải trình, dữ liệu giáo dục, đạo đức nhà giáo, quyền của người học, giáo dục trên môi trường số đã được bổ sung để đáp ứng yêu cầu quản trị giáo dục hiện đại.

Một điểm mới nữa là dự thảo được thiết kế theo từng cấp học, trình độ đào tạo và lĩnh vực quản lý, thay vì chia theo nhóm hành vi như trước đây. Cách tiếp cận này giúp các cơ sở giáo dục, người dân và cơ quan có thẩm quyền dễ tra cứu, dễ áp dụng và hạn chế cách hiểu khác nhau trong quá trình thực hiện.

PV: Xin cảm ơn bà.

Lấy quyền và lợi ích hợp pháp của người học làm trung tâm

Những đề xuất xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục, đặc biệt là quy định về quản lý và tổ chức dạy thêm, học thêm, liệu đã phù hợp hay cần chỉnh sửa, bổ sung những gì? PV VOV Giao thông Quốc gia phỏng vấn bà Nguyễn Thị Việt Nga, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội.

PV: Bà có đánh giá thế nào về những nội dung đáng chú ý trong dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục?

Bà Nguyễn Thị Việt Nga: Tôi cho rằng đây là một nghị định có phạm vi điều chỉnh rất rộng và được xây dựng theo hướng hệ thống hóa tương đối toàn diện các hành vi vi phạm hành chính phát sinh trong lĩnh vực giáo dục.

Dự thảo đã phân định các nhóm hành vi tương ứng với từng cấp học, từng trình độ đào tạo và loại hình hoạt động giáo dục. Cách thiết kế này sẽ giúp cơ quan thực thi dễ xác định căn cứ xử lý hơn, đồng thời cũng giúp các cơ sở giáo dục nhận diện được rõ những hành vi bị nghiêm cấm hoặc phải chịu trách nhiệm hành chính.

Thứ hai, dự thảo đã thể hiện khá rõ cách tiếp cận lấy quyền và lợi ích hợp pháp của người học làm trung tâm. Điểm tiếp theo là các biện pháp khắc phục hậu quả được thiết kế khá đa dạng và thực chất. Bên cạnh phạt tiền, còn quy định đình chỉ hoạt động hay buộc chấm dứt hành vi vi phạm, hoặc hoàn trả khoản tiền đã thu trái quy định. Đây mới là phần có ý nghĩa trực tiếp nhất đối với người học.

Thế nhưng, dự thảo có phạm vi rất rộng và số lượng hành vi quy định ở trong này là khá lớn. Cho nên tôi cũng cho rằng cần tiếp tục rà soát kỹ để bảo đảm mỗi hành vi đều được mô tả rõ ràng, để khi áp dụng dự thảo có thể nhận diện và chứng minh được trên thực tế.

PV: Đối với các quy định xử phạt vi phạm về quản lý và tổ chức dạy thêm, học thêm, theo bà liệu đã đủ sức răn đe, ngăn chặn tình trạng vi phạm trên thực tế hay chưa?

Bà Nguyễn Thị Việt Nga: Đây thực sự là một hệ thống chế tài tương đối đầy đủ, đặc biệt là việc kết hợp giữa phạt tiền với đình chỉ hoạt động, hay hoàn trả khoản thu và nộp lại toàn bộ số lợi bất hợp pháp.

Với hoạt động dạy thêm có tính chất kinh doanh, nếu mức phạt thấp hơn hoặc không tương xứng với khoản thu lợi, thì chắc chắn chủ thể vi phạm có thể coi tiền phạt là một loại “chi phí kinh doanh”. Vì vậy, buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp là một biện pháp rất cần thiết.

Nhưng để trả lời mức phạt đã đủ hay chưa, tôi cho rằng không thể chỉ nhìn vào con số. Bởi vì nếu một mức phạt cao nhưng vi phạm khó bị phát hiện, phản ánh của những người phát hiện ra không được xử lý, hoặc việc kiểm tra chỉ mang tính thời điểm, thì chắc chắn hiệu quả vẫn còn hạn chế.

Học sinh và phụ huynh thường ở vai trò rất khó phản ánh, nhất là khi người dạy thêm đồng thời cũng là giáo viên trực tiếp giảng dạy các em. Do đó cần phải xây dựng một cơ chế tiếp nhận phản ánh một cách bảo mật và bảo vệ người phản ánh.

Tôi nghĩ rằng dự thảo cũng cần tiếp tục rà soát để đảm bảo chặt chẽ hơn, và cần cân nhắc mức phạt theo quy mô, theo số người học, theo thời gian vi phạm và số lợi bất hợp pháp.

Quan điểm của tôi là không nên coi mọi hoạt động dạy thêm đều tiêu cực. Nhu cầu học thêm là có thật và trong nhiều trường hợp là rất chính đáng. Điều pháp luật cần phải ngăn chặn chính là việc ép buộc học thêm, cắt xén chương trình chính khóa, dạy trước chương trình để tạo lợi thế cho người học thêm, thương mại hóa quan hệ thầy trò và tổ chức hoạt động không minh bạch.

 PV: Theo bà, nếu Nghị định được ban hành thì sẽ có tác động xã hội như thế nào?

Bà Nguyễn Thị Việt Nga: Tôi cho rằng nếu được hoàn thiện và tổ chức thực hiện một cách nghiêm túc thì nghị định sẽ tạo ra nhiều tác động xã hội tích cực. Trước hết, nghị định sẽ góp phần củng cố kỷ cương, trách nhiệm và tính minh bạch trong hoạt động giáo dục. Thứ hai, nghị định sẽ tăng cường được cơ chế bảo vệ người học. Thứ ba, nghị định có thể tạo chuyển biến trong trách nhiệm của người đứng đầu các cơ sở giáo dục.

Thứ tư, tôi cho rằng nghị định sẽ góp phần điều chỉnh được những vấn đề xã hội đang gây nhiều băn khoăn như: bạo lực học đường, dạy thêm trái quy định, lạm thu, gian lận thi cử, sử dụng hình ảnh học sinh không được phép, thiếu an toàn trong việc đưa đón trẻ,…

Tuy nhiên, tôi cũng cho rằng tác động của nghị định sẽ phụ thuộc rất lớn vào cách thực thi. Vì chế tài nghiêm minh phải luôn luôn đi cùng với hướng dẫn rõ ràng, việc tập huấn đầy đủ và phân biệt giữa lỗi hành chính, hạn chế chuyên môn có thể khắc phục được, với hành vi cố ý vi phạm, cố ý vụ lợi hoặc xâm phạm nghiêm trọng quyền của người học.

Mục tiêu của chúng ta không phải là để hình sự hóa hay hành chính hóa mọi quan hệ trong nhà trường, mà thực sự tạo ra một môi trường giáo dục có kỷ cương, nhân văn và an toàn nhất cho học sinh.

PV: Xin cảm ơn bà.

Bên cạnh những kết quả tích cực mà ngành giáo dục đã đạt được, thực tế thời gian qua vẫn xuất hiện một số hành vi vi phạm, từ dạy thêm, học thêm trái quy định, đến các vụ việc bạo lực học đường, xâm phạm thân thể, danh dự, nhân phẩm của cả học sinh và giáo viên, hay những bất cập trong bảo đảm an toàn trường học. Không ít vụ việc gây bức xúc dư luận, ảnh hưởng môi trường giáo dục và quyền, lợi ích hợp pháp của các bên liên quan. Trong khi đó, một số quy định xử phạt hiện hành đã bộc lộ những khoảng trống, chưa theo kịp thực tiễn phát sinh.

Chính vì vậy, việc xây dựng nghị định mới về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục là rất cần thiết, nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, bổ sung các chế tài đủ sức răn đe, nâng cao trách nhiệm của cơ sở giáo dục, nhà giáo và các tổ chức, cá nhân liên quan. Xa hơn, những quy định này hướng tới xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, kỷ cương, đồng thời bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của cả người học lẫn đội ngũ nhà giáo.

Bạn kỳ vọng gì vào dự thảo Nghị định này? Nếu Nghị định được ban hành thì sẽ có những tác động xã hội như thế nào? Mời các bạn cùng chia sẻ ý kiến, đóng góp cho dự thảo qua fanpage VOV Giao thông.

---

Đừng quên đón nghe và tương tác với “Dự thảo trên tay” trên các kênh phát thanh của Ban VOV Giao thông Quốc gia, trên website: vovgiaothong.vn, hoặc trên các nền tảng podcasts dành cho di động.