Nuôi biển công nghệ cao: Lối đi xanh để giảm áp lực IUU

Biển không chỉ là không gian sinh kế mà còn là nguồn tài nguyên cần được gìn giữ cho các thế hệ mai sau. Khi nguồn lợi thủy sản ngày càng chịu nhiều sức ép, bài toán đặt ra là làm thế nào để vừa bảo đảm sinh kế cho người dân, vừa khai thác hợp lý, có trách nhiệm và bảo vệ hệ sinh thái biển. Trong hành trình hướng tới một nghề cá bền vững, việc tạo ra những phương thức sản xuất mới đang mở thêm những lựa chọn cho cộng đồng ven biển, đồng thời góp phần giảm áp lực lên hoạt động khai thác tự nhiên và phòng ngừa vi phạm IUU.

- Việt Nam đang tập trung cao độ thực hiện mục tiêu gỡ cảnh báo “thẻ vàng” IUU trong năm 2026. Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tạo chuyển biến thực chất trong tháng 8, triển khai kế hoạch theo khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC).

Cả nước hiện có hơn 80.300 tàu cá được cập nhật trên cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia; 99,6% tàu từ 15 mét trở lên lắp thiết bị giám sát hành trình VMS. EC đánh giá Việt Nam đang triển khai các biện pháp đúng hướng, đồng thời khuyến nghị tiếp tục nâng cao quản lý đội tàu, giám sát, truy xuất nguồn gốc và thực thi pháp luật, tạo nền tảng để sớm gỡ “thẻ vàng”.

- Tại phường Thuận An, TP Huế, nhiều tàu cá phải nằm bờ giữa mùa khai thác do hết hạn đăng kiểm, thiếu hồ sơ hoặc sử dụng máy không rõ nguồn gốc, khiến ngư dân mất sinh kế, trong khi vẫn phải trả nợ vay đầu tư tàu. Một số tàu phải đưa đến địa phương khác để đăng kiểm, phát sinh thêm thời gian và chi phí.

Chi cục Thủy sản TP Huế đang phối hợp hướng dẫn ngư dân hoàn thiện hồ sơ, thay thế máy móc không đủ điều kiện. Với tàu cá “3 không”, địa phương hỗ trợ xử lý theo quy định, đồng thời vận động ngư dân chuyển đổi nghề, góp phần quản lý đội tàu và chống khai thác IUU.

Ngư dân Quảng Ngãi thay đổi tư duy đánh bắt, chấp hành nghiêm quy định chống khai thác IUU

Đổi thay từ nhận thức, vững vàng chống khai thác IUU

Vùng Cảnh sát biển 2 tăng cường tuyên truyền chống khai thác IUU bằng “Phiên tòa giả định”

Đồng Tháp: Xử phạt tàu cá vi phạm IUU hơn 4,5 tỷ đồng

- Đồn Biên phòng cửa khẩu cảng Quy Nhơn, Bộ đội Biên phòng tỉnh Gia Lai tăng cường tuyên truyền, vận động ngư dân chấp hành pháp luật, trọng tâm là chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

6 tháng đầu năm 2026, đơn vị tổ chức 82 buổi tuyên truyền với hơn 8.100 lượt người tham gia, cấp phát hơn 2.200 tờ rơi; tập trung phổ biến quy định về không xâm phạm vùng biển nước ngoài, duy trì kết nối thiết bị giám sát hành trình và bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Cùng với tuyên truyền, các trường hợp vi phạm được kiểm tra, xử lý nghiêm, góp phần nâng cao ý thức, ngăn ngừa vi phạm IUU.

Nuôi biển công nghệ cao: Lối đi xanh để giảm áp lực IUU

Nguồn lợi thủy sản tự nhiên ngày càng chịu nhiều sức ép, trong khi yêu cầu chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định – IUU đặt ra yêu cầu phải tổ chức lại nghề cá theo hướng bền vững hơn. Không chỉ kiểm soát hoạt động khai thác, nhiều địa phương ven biển tỉnh Ninh Bình đang tìm thêm hướng đi mới cho kinh tế biển, trong đó phát triển nuôi trồng thủy sản công nghệ cao được kỳ vọng vừa tạo sinh kế, vừa giảm dần áp lực lên nguồn lợi ngoài tự nhiên.

Không còn phụ thuộc hoàn toàn vào những chuyến biển, từ năm 2025, ông Vũ Văn Phi, ở xã Hải Quang, tỉnh Ninh Bình bắt đầu chuyển sang nuôi thủy sản trong những bể đậy bạt. Với một người đã quen với cách nuôi truyền thống, thay đổi phương thức sản xuất cũng đồng nghĩa phải làm quen với một quy trình hoàn toàn khác.

Nhưng sau những vụ nuôi đầu tiên, ông Phi nhận thấy hướng đi này có những lợi thế riêng: "Từ năm 2025, chúng tôi chuyển sang công nghệ cao nuôi trên bể đậy bạt, nếu so với các năm trước diện tích ít nhưng thu hoạch nhiều hơn, từ khi chuyển sang công nghệ cao mình kiểm soát được thường xuyên, dễ phát hiện dịch bệnh hơn, dễ xử lý hơn, nuôi công nghệ cao thì mang lại năng suất cao hơn".

Từ một hộ nuôi cụ thể, câu chuyện cho thấy một thay đổi đang diễn ra ở các vùng ven biển: thay vì mở rộng diện tích và gia tăng sản lượng bằng cách khai thác thêm nguồn lợi tự nhiên, người dân có thể tìm cách tạo ra giá trị cao hơn trên diện tích nuôi hiện có. Đây cũng là hướng được xã Hải Tiến lựa chọn. Với hơn 7 km bờ biển và khoảng 140 ha nuôi trồng thủy sản, địa phương đang tập trung nâng cao chất lượng sản xuất, đưa khoa học công nghệ vào các vùng nuôi.

Ông Mai Đức Nghĩa, Phó chủ tịch UBND xã Hải Tiến, tỉnh Ninh Bình cho biết:

“Chúng tôi định hướng cho bà con duy trì diện tích nuôi trồng thủy sản vốn có, đồng thời phối hợp với cơ quan liên quan để triển khai các lớp tập huấn hướng dẫn bà con nuôi trồng ứng dụng KHCN hiện đại như chế phẩm men vi sinh đảm bảo môi trường nuôi, máy móc thiết bị dụng cụ cũng như cách thức nuôi theo hướng tiên tiến áp dụng công nghệ cao hơn, song song với đó UBND xã phối hợp với hội nông dân tạo điều kiện cho các hộ nuôi trồng thủy sản tiếp cận được với quỹ hỗ trợ nông dân”.

Điểm đáng chú ý là chuyển đổi sinh kế không có nghĩa rời bỏ biển. Ngược lại, người dân vẫn làm kinh tế từ biển, nhưng theo một cách khác: chủ động tạo ra nguồn thủy sản thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào những chuyến đánh bắt trên biển như trước kia. Khi cách làm này được mở rộng, nuôi biển không chỉ là một hoạt động sản xuất đơn thuần mà có thể trở thành một cấu phần quan trọng của kinh tế biển, giúp đa dạng sinh kế và giảm sức ép lên các vùng khai thác tự nhiên.

Bà Vũ Phương Nhung, Phó chủ tịch thường trực UBND xã Giao Ninh, tỉnh Ninh Bình nhấn mạnh, định hướng này đang được gắn với quy hoạch vùng nuôi, hạ tầng và liên kết sản xuất, trong bối cảnh điều kiện tự nhiên vùng ven biển ngày càng có nhiều biến động.

"Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, đặc biệt tại địa bàn ven biển xã Giao Ninh, việc ứng dụng công nghệ cao trong nuôi trồng thủy sản không còn là lựa chọn mà là yêu cầu tất yếu để phát triển kinh tế biển bền vững.

Để khuyến khích người dân mạnh dạn chuyển đổi, phòng nông nghiệp và môi trường đã tham mưu UBND xã các nhóm giải pháp trọng tâm như: quy hoạch vùng nuôi và hoàn thiện hạ tầng, đẩy mạnh chuyển dịch từ nuôi quảng canh truyền thống sang bán thâm canh và thâm canh đối với các đối tượng thủy sản chủ lực, thúc đẩy liên kết chuỗi và xây dựng thương hiệu. Cam kết đồng hành với ngư dân làm giàu từ biển, đóng góp phát triển kinh tế tại địa phương…"

Từ những bể nuôi của ông Vũ Văn Phi đến định hướng phát triển vùng nuôi ở các địa phương ven biển Ninh Bình, một hướng đi mới cho kinh tế biển đang dần hình thành. Đó là khai thác giá trị của biển không chỉ bằng những chuyến tàu ra khơi, mà còn bằng công nghệ, bằng những vùng nuôi được kiểm soát và những sinh kế ổn định trên bờ. Trong bối cảnh nguồn lợi thủy sản tự nhiên suy giảm, phát triển nuôi biển theo hướng công nghệ cao góp phần giảm dần sự phụ thuộc vào khai thác, tạo thêm lựa chọn sinh kế cho người dân. Và khi áp lực khai thác được giảm từ gốc, nguy cơ phát sinh những hành vi vi phạm IUU cũng được hạn chế, hướng tới một nền kinh tế biển xanh, bền vững và có trách nhiệm.

Ngư dân cần nhớ

Thiết bị giám sát hành trình (VMS) là một trong những công cụ quan trọng giúp cơ quan chức năng theo dõi hoạt động của tàu cá trên biển, góp phần ngăn chặn tình trạng tàu cá vượt ranh giới, khai thác trái phép ở vùng biển nước ngoài. Trong phần cuối chuyên mục hôm nay, chúng tôi sẽ giới thiệu những việc chủ tàu, thuyền trưởng cần thực hiện khi thiết bị VMS gặp sự cố hoặc mất kết nối trong chuyến biển.

Khi phát hiện thiết bị VMS mất tín hiệu, chủ tàu, thuyền trưởng cần:

-       Kiểm tra ngay nguồn điện, thiết bị và các kết nối liên quan để xác định nguyên nhân.

-       Thông báo cho đơn vị cung cấp thiết bị hoặc cơ quan chức năng để được hướng dẫn, hỗ trợ xử lý.

-       Duy trì liên lạc với cơ quan chức năng trong thời gian thiết bị gặp sự cố.

-       Không tự ý tháo dỡ, can thiệp hoặc vô hiệu hóa thiết bị VMS.

-       Ghi nhận đầy đủ thời điểm, nguyên nhân và quá trình khắc phục sự cố theo quy định.

Đặc biệt, trong thời gian thiết bị VMS gặp sự cố, thuyền trưởng phải tuyệt đối tuân thủ phạm vi vùng biển được phép khai thác, thường xuyên giữ liên lạc và thực hiện các yêu cầu kiểm tra, giám sát của cơ quan chức năng.

Duy trì kết nối VMS không chỉ giúp cơ quan quản lý kiểm soát hoạt động của tàu cá mà còn là trách nhiệm trực tiếp của chủ tàu và thuyền trưởng trong phòng, chống khai thác IUU. Phát hiện, xử lý kịp thời sự cố VMS, không cố tình ngắt kết nối hay vô hiệu hóa thiết bị chính là cách mỗi ngư dân góp phần xây dựng nghề cá minh bạch, có trách nhiệm, cùng cả nước sớm gỡ cảnh báo “Thẻ vàng” IUU.